Apuleio

Apuleio
Lucius Apuleius Platonicus, from 'Crabbes Historical Dictionary', published in 1825 (C19).jpg
Bizitza
JaiotzaM'Daourouch, 125
HerrialdeaAntzinako Erroma
HeriotzaKartago170 (44/45 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzaklatina
Jarduerak
Jarduerakidazlea, filosofoa eta eleberrigilea
Lan nabarmenakUrrezko astoa

Apuleio Madaurakoa[1] (latinez: Apuleius Madaurensis; Madaura, 125 aldean - 180 aldean) latinezko prosa idazlea izan zen. Metamorfosis edo Asinus aureus (euskaraz, Urrezko astoa) izenburuko eleberriaren egilea izateagatik da batez ere ezaguna, zeina antzinako literaturatik osorik gorde den eleberri bakarra den[2]. Filosofo platoniko eta retoriko gisa ere izan zen ezaguna. Zientzia dibulgazio lanak ere idatzi zituen[3].

Bizitza

Apuleioren bizitzari buruzkoak berak idatziriko Florida idazlanetan eta Apologia defentsa-hitzaldian oinarritzen dira. Kartagon 160-170 urteetan berak emandako hitzaldiek bere bizitzako datuak ematen dituzte. Getulia eta Numidia artean kokaturiko Madaura hirian jaio zen. Hiriko buru baten semea zela, ordea, jakina da. Kartagon gramatika, erretorika eta filosofia ikasi zituen. Atenas hirian bere filosofia ikasketak sakondu zituen, bere pentsaera platonismora zuzenduz. Ondoren, Erroma ere bizi izan zen. Egipto eta Asia Txikia ere bisitatu zituen bertako filosofoaik eta erlijioak ikasiz. Azkenik, Afrikara itzuli zen 30 bat urte zituela. Hasiera batean, Alexandriara joateko asmoa zuen, baina bidean egungo Tripoli hiritik gertu dagoen Oea hirian gaixotu eta bertan Sicinius Pontianus izeneko lagunarekin topo egin zuen. Honek Aemilia Pudentilla bere ama alargunarekin ezkontzeko proposamena egin zion, familiako ondasunak aitaren senideek beretzat hartu nahi baitzituzten. Apuleio Pudentillarekin ezkondu zen 155-156 urteetan. Pontianus hil eta Pudentillaren sendia Apulioren aurka jarri eta salaketa jarri zioten, emaztea bereganatu eta bere aberastasunak eskuratzearren sorginkeriak baliatu zituela argudiatuz. Salaketa honen aurka Apologia izeneko defentsa-lana idatzi zuen. Epaiketa Sabratha hirian ospatu zen 156-158 urteeetan eta Claudius Maximus prokonsula izan zen epaile. Eztabaidagarria da errugabetu zuten baina epaiketaren ostean Kartagon jarraitu zuen bere karrera.

Apuleio retoriko ospetsu bihurtu zen eta bere omenez estatuak altxatu ziren Kartagon eta Oean, besteak beste. Apuleiok berak jasotako bere hitzaldien zati aukeratuak Florida izeneko lanean aurkitzen dira. Bertan denetariko gaiak aztertzen dria, hala nola historia, mitologia, geografia, etnografia, historia naturala etab. 160. urtetik aurrera ez da berari buruzko berririk gorde. 170 urtearen inguruan hil zen[4][5].

Apuleio idazlearen lanen argitalpen baten aurrealdea, non Asinus aureus eleberriko Panfila, hontz bihurtzen dela, eta urrezko astoa agertzen diren. Apuleio erdian agertzen da irudikatua.
Other Languages
aragonés: Apuleyo
asturianu: Apuleyo
azərbaycanca: Apuleyus
تۆرکجه: آپولیوس
беларуская: Апулей
български: Апулей
català: Luci Apuleu
corsu: Apuleiu
čeština: Lucius Apuleius
Deutsch: Apuleius
Ελληνικά: Απουλήιος
English: Apuleius
Esperanto: Apuleo
español: Apuleyo
eesti: Apuleius
estremeñu: Apuleyu
فارسی: آپولیوس
suomi: Apuleius
français: Apulée
galego: Apuleio
עברית: אפוליוס
hrvatski: Apulej
Հայերեն: Ապուլեոս
Bahasa Indonesia: Apuleius
íslenska: Apuleius
italiano: Apuleio
Taqbaylit: Apuleius
Lingua Franca Nova: Apuleio
മലയാളം: അപൂലിയസ്
Mirandés: Apuleio
português: Apuleio
română: Apuleius
русский: Апулей
sicilianu: Apuleiu
Scots: Apuleius
srpskohrvatski / српскохрватски: Apulej
Simple English: Apuleius
slovenčina: Lucius Apuleius
slovenščina: Apulej
српски / srpski: Апулеј
Tagalog: Apuleius
українська: Апулей
oʻzbekcha/ўзбекча: Apuley
Bân-lâm-gú: Apuleius