Reformacio

Reformacio en Pollando en la jaro 1573 (la plej granda disvolvo de Protestantismo)
La religia situacio en Pollando en la jaro 1750 (post la venko de kontraŭreformacio)

La reformacio (ankaŭ majuskle) aŭ Protestanta Reformado estis eklezidisigo de la okcidenta kristanismo deĉenigita dum la 16-a jarcento tempe de la papo Leono la 10a. Tiam, pluraj religiuloj, pensistoj kaj politikistoj intencis krei profundan kaj ĝeneralan ŝanĝon en la moroj kaj agadoj de la Katolika Eklezio en la Okcidenta Eŭropo, speciale rilate al la papaj pretendoj pri la kontrolado de la tuta kristana komunumo. Ĉi tiu religia movado poste estos konata kiel Protestanta Reformacio, ĉar ĝi estis intenco reformi la kristanan eklezion serĉante la revigliĝon de la primitiva kristanismo kaj kiu estis politike subtenata de aro da gravaj princoj kaj reĝoj kiuj "protestis" kontraŭ decido de ilia imperiestro.

Ĉi tiu movado havis siajn radikojn en elementoj de la katolika tradicio de la Mezepoko, kiel la movado de la Devotio Moderna en Germanio kaj Nederlando, kiu estis kontraŭeklezia laika pieco centrita en la figuro de Kristo. Krome, la dua generacio de la humanismo sekvis ĝin konsiderinde. Ĝi komenciĝis per la predikado de la aŭgustena katolika pastro Marteno Lutero, kiu reviziis la mezepokajn doktrinojn laŭ la kriterio de la Sanktaj Skribaĵoj. En 1517 li publikigis siajn Naŭdek kvin tezojn kontraŭ la indulgencoj. Ĉefe, li malakceptis la kompleksan sakramentan sistemon de la mezepoka Romkatolika Eklezio, kiu permesis kaj justigis troigojn kiel la "vendado de indulgencoj", laŭ Lutero, vera forkapto de la Evangelio, kiu devus esti libere predikata, ne vendata. Li insistis ke la papo ne havas aŭtoritaton super la purgatorio kaj ke la katolika doktrino de la meritoj de la sanktuloj ne havas bazon en la evangelioj. Tiuj atakoj ampleksiĝis por kovri multajn el la katolikaj doktrinoj kaj praktikoj.

La Protestanta Reformacio dependis de la subteno de kelkaj civilaj aŭtoritatoj por la reformado de kristanaj eklezioj je ŝata nivelo (poste "naciaj eklezioj"). La grandaj reprezentantoj de la Reformacio estis Marteno Lutero kaj Johano Kalvino. La reformacia movado ene de Germanio diversigis preskaŭ tuje, kaj aliaj reformaj klopodoj leviĝis sendepende el Lutero. La plej grandaj grupoj estis ja la luteranoj kaj kalvinistoj (aŭ reformaciaj); luteranaj eklezioj estis fonditaj ĉefe en Germanio, Baltio kaj Skandinavio, dum reformaciaj eklezioj estis fonditaj ankaŭ en Francio, Svisio, Hungario, Nederlando kaj Skotlando. La nova movado influis ankaŭ super la Eklezio de Anglio decide post 1547 dum la regado de Eduardo la 6-a kaj Elizabeto la 1-a, kvankam la nacia eklezio sendependiĝis sub la reĝo Henriko la 8-a komence de la 1530-aj jaroj pro politikaj tialoj pli ol pro religiaj tialoj. Estis ankaŭ reformaciaj movadoj tra tuta kontinenta Eŭropo konataj ĝenerale kiel Radikala Reformacio kio konsistis el Anabaptismo, Moravianoj, kaj aliaj pietismaj movadoj.[1]

Kvankam la kerna tialaro malantaŭ tiuj ŝanĝoj estis teologia, multaj aliaj faktoroj ludis gravan parton, inklude la ekon de naciismo, la okcidenta skismo kiu eroziis la popolan fidon pri la papeco, la koruptado de ekleziularo, kaj la novaj instruoj de la Renesanco kiuj pridiskutis multon el la tradicia pensaro. Je teknologia nivelo la invento de la presmaŝino fare de Johano Gutenbergo iĝis tre grava en tio ke havigis la rimedojn por la rapida dissemado de novaj ideoj.

La Romkatolika Eklezio reagis per Kontraŭreformacio iniciatita de la Koncilio de Trento. Multe pli malfacila laboro por kontraŭbatali protestantismon estis farita de la bone organizita nova ordo de Jezuitoj. Ĝenerale, Norda Eŭropo, kun la escepto de plej el Irlando, venis sub la influo de protestantismo. Suda Eŭropo restis romkatolika, dum Centra Eŭropo estis loko de akra konflikto, finante en la Tridekjara milito, kio lasis ĝin amase detruita.[2][3]

La protestantismo iĝis la tria plej granda branĉo de la kristanismo, kun aro da kredantoj kun pli da 500 milionoj kaj kiu dum la 20a jarcento rapide ĵus etendiĝis al Latinameriko, Azio kaj Afriko.

Other Languages
Alemannisch: Reformation
azərbaycanca: Reformasiya
башҡортса: Реформация
žemaitėška: Refuormacėjė
беларуская: Рэфармацыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Рэфармацыя
български: Реформация
bosanski: Reformacija
čeština: Reformace
Deutsch: Reformation
Ελληνικά: Μεταρρύθμιση
English: Reformation
客家語/Hak-kâ-ngî: Chûng-kau Kói-kiet
hrvatski: Reformacija
magyar: Reformáció
հայերեն: Ռեֆորմացիա
interlingua: Reforma protestante
Bahasa Indonesia: Reformasi Protestan
íslenska: Siðaskiptin
日本語: 宗教改革
қазақша: Реформация
한국어: 종교 개혁
Кыргызча: Реформация
Latina: Reformatio
Lëtzebuergesch: Reformatioun
Lingua Franca Nova: Reformi protestantiste
Limburgs: Reformatie
lietuvių: Reformacija
latviešu: Reformācija
Bahasa Melayu: Reformasi Protestan
Plattdüütsch: Reformatschoon
Nedersaksies: Reformasie
Nederlands: Reformatie
norsk nynorsk: Reformasjonen
occitan: Reforma
polski: Reformacja
rumantsch: Refurmaziun
русский: Реформация
русиньскый: Реформация
саха тыла: Реформация
srpskohrvatski / српскохрватски: Reformacija
Simple English: Protestant Reformation
slovenčina: Reformácia
slovenščina: Reformacija
Seeltersk: Reformation
svenska: Reformationen
Türkmençe: Reformasiýa
Türkçe: Reform (tarih)
українська: Реформація
oʻzbekcha/ўзбекча: Reformatsiya
吴语: 誓反裂教
中文: 宗教改革
Bân-lâm-gú: Chong-kàu Kái-kek
粵語: 宗教改革