Mamuloj

Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Mamuloj
Mammal Diversity 2011.png
Biologia klasado
Regno: Animaloj Animalia
Divizio: Duflankuloj
Filumo: Ĥorduloj Chordata
Subdivizio: Novbuŝuloj
Subfilumo: Vertebruloj Vertebrata
Infrafilumo: Makzeluloj Gnathostomata
Superklaso: Kvarpieduloj Tetrapoda
Grandklaso: Amniuloj Amniota
Klaso: Mamuloj Mammalia
Linnaeus, 1758
Subklasoj
  • Allotheria
    • Ordo Multituberculata (formortinta)
    • Ordo Volaticotheria (formortinta)
    • Ordo Palaeoryctoides (formortinta)
    • Ordo Triconodonta (formortinta)
  • Prototheria
  • Vivonaskuloj Theria
Aliaj Vikimediaj projektoj
v   d  
Information icon.svg

La Mamuloj (Mammalia) estas klaso de vertebruloj, kovritaj de haroj, kies inoj havas mamojn (escepte de ekzemple la monotremoj, kies lakto estas rekte produktita en specifaj haŭt-lokoj) kaj lakto-nutras siajn idojn, almenaŭ en la komenca periodo post la naskiĝo de la ido. Evolue la mamuloj devenas el reptilioj.

Ekzistas proksimume 5400 specoj (5490 laŭ la Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj) de mamuloj, disvastigata en proksimume 1200 genroj, 153 familioj, kaj 29 ordoj (kvankam tio varias laŭ enklasiga metodo). Mamuloj grandas el la 30-40 milimetra Burda vesperto al la 33 metra Blua baleno.

Karakteroj

Ilia korpotemperaturo estas konstante regulata (kiel ĉe la birdoj); ambaŭ klasoj akiras tiun kontrolon de la temperaturon danke al konverto de nutraĵoj. Tio eksplikas ties sukcesojn kaj la fakto, ke tiu klaso ĉeestas ĉiujn mondopartojn kaj klimatojn, escepte la tro ekstremaj.

Plej multaj el ili havas placenton, krom ekzemple monotremoj (tiel nomitaj "kloakuloj", kvankam "kloako" estas ĝenerala vorto kiu aplikiĝas ankaŭ por birdoj, ekzemple) kaj marsupiuloj. Tial, en la 19a kaj frua 20a jarcentoj, mamuloj estis dividitaj je senplacentuloj (Aplacentalia) kaj placentuloj (Placentalia). Nuntempe temas pli-malpli pri triopa divido de vivantaj mamuloj en la grupojn 1) monotremoj aŭ kloakuloj ( latine Monotremata, ankaŭ Prototheria); 2) marsupiuloj (Marsupialia, ankaŭ Metatheria); kaj 3) placentuloj (Placentalia, ankaŭ Eutheria).

Placentuloj havas internan fekundiĝon. Monotremoj demetas ovon ( ornitorinko).

Mamuloj kutime vivas sur la tero, nur vespertoj flugas kaj cetacoj vivas en la akvo. Por la akvo estas adaptitaj ankaŭ aliaj bestoj (ekz. fokuloj), kvankam ili noktumas kaj nestas surtere. Ĉiuj spiras per pulmoj.

Iliaj kruroj, kranio, dentaro, korpokonstruo varias laŭ vivmaniero.

Inteligenteco

En inteligentaj mamuloj, kiel primatoj, la cerbeto estas pli granda komparate kun la resto de la cerbo. Inteligenteco ne estas facile difinata, sed indikoj de inteligento enhavas la kapablon por lerni, kun konduta flekseblo. Ratoj, ekzemple, estas konsiderataj kiel tre inteligentaj ĉar ili povas lerni kaj fari novajn taskojn, kapablo kiu eble estas grava kiam ili unue koloniigas novan loĝlokon. En iu mamuloj, manĝaĵkolektado ŝajnas rilati al inteligento: cervo manĝante plantojn havas cerbon pli malgrandan ol kato, kiu devas pensi por kapti sian kaptaĵon.

Korpotemperaturo

Estas koste konservi altan konstantan korpotemperaturon. Mamuloj do bezonas nutran kaj sufiĉegan dieton. Kvankam la plej frua mamuloj eble estis predantoj, aliaj specoj malfrue adaptis sian dietan bezonojn per multaj metodoj. Io manĝas aliajn animalojn - tio estas karnomanĝa dieto (kaj enhavas insektomanĝajn dietojn). Aliaj mamuloj, kiuj nomiĝas herbovoruloj, manĝas plantojn. Herbovora dieto enhavas subkategoriojn kiel fruktomanĝuloj kaj herbomanĝuloj. Ĉiomanĝanto manĝas ambaŭ kaptaĵoj kaj plantoj. Karnomanĝa mamuloj havas simplan digastan sistemon, ĉar la proteinoj, lipidoj, kaj mineraloj, kiuj estas enhavataj en viando, ne bezonas speciala digestado. Plantoj, aliflanke, enhavas malsimplajn karbohidratojn, kiel Celulozo. La digesta sistemo de herbivorulo do gastigas bakterioj, kiuj fermintas tiujn substancojn, kaj disponebligas tion por digestado. La bakterioj aŭ loĝas en la multaĉambrata stomako aŭ en granda cekumo.

La grando de animalo ankaŭ influas la tipon de dieto. Ĉar etaj mamuloj havas altan proporcion de disvarmiganta supraĵo al volumeno, do ili havemas altajn energiobezonojn kaj altan metabolan rapidon. Mamuloj, kiuj pezi malpli ol proksimume 500 g estas pleje insektomanĝuloj ĉar ili ne povas toleri la malrapidan, malsimplan digestproceson de herbovoruloj. Pli grandaj animuloj, aliflanke, produktas pli varmecon, kaj malpli de tiu varmeco perdiĝas. Ili do povas toleri aŭ malpli rapidan kolekta proceso (tiuj, kiuj kaptas pli grandajn kaptaĵojn) aŭ malpli rapidan digestproceson (herbovoruloj). Plue, mamuloj, kiuj pizas pli ol 500 g ne povas kolekti sufiĉajn insektojn dum la veka horoj por subteni sin. La unua granda insektomanĝa mamuloj estas tiuj, kiuj manĝas grandegan koloniojn de insektoj (kiel formikoj aŭ termitoj).

Pliaj ecoj

  • forta diafragmo
  • 3 aŭdaj ostetoj (stapedo, maleo, inkudo; amfibioj, rampuloj, birdoj havas nur 1 aŭdan osteton).
  • mandiblo konsistas el unu osto.
  • laktaj mamglandoj
  • maldekstra aorta arko
  • sennukleaj ruĝaj globuloj ( eritrocitoj)
Other Languages
Afrikaans: Soogdier
Alemannisch: Säugetiere
አማርኛ: ጡት አጥቢ
aragonés: Mammalia
Ænglisc: Sycedēor
العربية: ثدييات
مصرى: ثدييات
asturianu: Mammalia
Aymar aru: Ñuñuri
azərbaycanca: Məməlilər
تۆرکجه: ممه‌لیلر
башҡортса: Һөтимәрҙәр
Boarisch: Spoviecha
žemaitėška: Žvierē
беларуская: Млекакормячыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Сысуны
български: Бозайници
brezhoneg: Bronneged
bosanski: Sisari
буряад: Хүхэтэн
català: Mamífers
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Buô-ṳ̄ dông-ŭk
Cebuano: Mamipero
ᏣᎳᎩ: ᎺᎹᎵ
کوردی: گوانداران
corsu: Mammiferu
čeština: Savci
Cymraeg: Mamal
dansk: Pattedyr
Deutsch: Säugetiere
Zazaki: Çıçeyıni
dolnoserbski: Cycaki
Ελληνικά: Θηλαστικό
English: Mammal
español: Mammalia
eesti: Imetajad
euskara: Ugaztun
Võro: Imetäjä
føroyskt: Súgdjór
français: Mammifère
Nordfriisk: Tetjdiarten
Gaeilge: Mamach
Gàidhlig: Mamal
galego: Mamíferos
Avañe'ẽ: Okambúva
Gaelg: Sheeintagh
客家語/Hak-kâ-ngî: Sṳ̍t-nen thung-vu̍t
עברית: יונקים
हिन्दी: स्तनधारी
Fiji Hindi: Mammal
hrvatski: Sisavci
hornjoserbsce: Cycaki
Kreyòl ayisyen: Mamifè
magyar: Emlősök
Հայերեն: Կաթնասուն
interlingua: Mammiferos
Bahasa Indonesia: Binatang menyusui
Interlingue: Mammiferes
Ilokano: Mamalia
íslenska: Spendýr
italiano: Mammalia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐱᓱᒃᑎ
日本語: 哺乳類
Patois: Mamal
la .lojban.: mabru
Basa Jawa: Mamalia
Адыгэбзэ: ШэрыпӀхэр
Gĩkũyũ: Mammal
ភាសាខ្មែរ: ថនិកសត្វ
ಕನ್ನಡ: ಸಸ್ತನಿ
한국어: 포유류
Перем Коми: Нимӧтчиссез
Kurdî: Şîrmêj
kernowek: Bronnvil
Кыргызча: Сүт эмүүчүлөр
Latina: Mammalia
Lëtzebuergesch: Mamendéieren
Limburgs: Zoogdiere
Ligure: Mammalia
lumbaart: Mamifer
lietuvių: Žinduoliai
latviešu: Zīdītāji
олык марий: Шӧр пукшышо
македонски: Цицачи
മലയാളം: സസ്തനി
монгол: Хөхтөн
Bahasa Melayu: Mamalia
Malti: Mammiferu
မြန်မာဘာသာ: နို့တိုက်သတ္တဝါ
Napulitano: Mammifere
Plattdüütsch: Söögdeerten
Nedersaksies: Zoogdeers
Nederlands: Zoogdieren
norsk nynorsk: Pattedyr
norsk: Pattedyr
Novial: Mammalia
Nouormand: Mammiféthe
occitan: Mammalia
Oromoo: Hoosiftoota
ਪੰਜਾਬੀ: ਥਣਧਾਰੀ
Kapampangan: Mammal
Pälzisch: Saigedier
polski: Ssaki
Piemontèis: Mamìfer
پنجابی: ددپلانے
português: Mamíferos
Runa Simi: Ñuñuq
rumantsch: Mammals
română: Mamifer
русиньскый: Ссавцї
संस्कृतम्: सस्तनः
саха тыла: Кыыл
sicilianu: Mammalia
Scots: Mammal
سنڌي: مئمل
srpskohrvatski / српскохрватски: Sisavac
Simple English: Mammal
slovenčina: Cicavce
slovenščina: Sesalci
Gagana Samoa: Mamele
chiShona: Dzinoyamwisa
Soomaaliga: Naasley
shqip: Gjitarët
српски / srpski: Сисари
Seeltersk: Suugedierte
Basa Sunda: Mamalia
svenska: Däggdjur
Kiswahili: Mamalia
தமிழ்: பாலூட்டி
తెలుగు: క్షీరదాలు
tetun: Mamíferu
тоҷикӣ: Ширхӯр
Tagalog: Mamalya
Türkçe: Memeliler
татарча/tatarça: Имезүчеләр
удмурт: Пӧйшур
українська: Ссавці
اردو: ممالیہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Sut emizuvchilar
vèneto: Mamìfari
Tiếng Việt: Lớp Thú
West-Vlams: Zoogbêestn
Winaray: Mammalia
吴语: 哺乳動物
მარგალური: ძუძუშმაწუალეფი
ייִדיש: זויגער
Zeêuws: Zoogdieren
中文: 哺乳动物
Bân-lâm-gú: Chhī-leng tōng-bu̍t
粵語: 哺乳動物