Ilinojso

Ilinojso
(Illinois)
Ŝtato
Map of USA IL.svg
Mapo de usono kun Ilinojso montrata
Flag of Illinois.svg
Illinois state seal.png
Oficiala nomo: Illinois state
Kromnomo: Land of Lincoln ("Lando de Lincoln")
LandoUsono Usono
Gravaj urbojĈikago
ĈefurboSpringfield
Plej alta punktoCharles Mound
 - alteco377 m s. m.
 - koordinatoj42°30′00″N 91°31′00″U  /  42°30′00″N 91°31′00″U  /  Ilinojso)
Plej malalta punktoMisisipo (rivero)
 - alteco85 m s. m.
 - koordinatoj36°58′00″N 87°30′00″U  /  36°58′00″N 87°30′00″U  /  Ilinojso)
Areo149 949 km² (14 994 900 ha)
Loĝantaro12 910 409 (2000)
Denseco86 27 loĝ./km²
Estiĝo3-a de decembro 1818
ŜtatestroBruce Rauner
HorzonoCST (UTC-6)
 - somera tempoCST (UTC-5)
Illinois population map.png
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Illinois
Retpaĝo: Oficiala retpaĝo

Ilinojso (NPIV'a formo; foje uzeblas ankaŭ la formo Ilinojo, angle: Illinois [il-i-NOJ]) estas usona ŝtato.

Ĝi ricevis sian nomon pro la franca formo de Ilini, kiun oni formis per la aldonado de la franca sufikso -ois--la 's' ne prononciĝas en la franca kaj plejofte ne prononciĝas en la angla. La Ilini estis tribo (au tribaro) de indianoj kiuj tie loĝis. La tero kie situas Ilinojo estis parto de la teritorio cedita al la nova Usono de la Brita Regno post la Usona milito por sendependeco. Je la 3-a de decembro 1818, ĝi fariĝis la 21-a ŝtato de Usono. Dum la 19-a jarcento, Ilinojo estis geografie tre oportuna ĉar ĝi estis la sola akvovojo inter la Grandaj Lagoj kaj la Rivero Misisipo. Ĝi iĝis ankaŭ centro por fervojoj, kaj poste por la interŝtata ŝosea sistemo. Ilinojo fidelis al la Usona Unio dum la Usona interna milito de 1861-1865.

La flankoj de Ilinojo tuŝas en la nordo Viskonsinon (angle: Wisconsin), en la oriento la lagon Miĉigano, Indianaon kaj la riveron Ohio, kaj en la okcidento, la Misisipo-Riveron. La ĉefaj produktoj en la ŝtato estas maizo, bovoj, kaj porkoj. Du gravaj naciaj laboratorioj, Fermilab kaj Argonne National Laboratory, situas en la ŝtato. Universitato de Ĉikago, en Ĉikago, Northwestern University, en Evanston kaj Universitato de Ilinojso, en Ĉampajno-Urbano estas du gravaj universitatoj en Ilinojso.

En Ilinojo loĝas (en 2000) 12,4 milionoj da homoj. La plej granda urbo estas Ĉikago, kie loĝas 8,0 milionoj da homoj (inkluzive de iom da homoj en Indianio kaj Viskonsino), 2,9 milionoj interne de la urbolimo mem. Aliaj grandaj urboj estas Rockford (Ilinojo), Aurora (Ilinojo), Naperville kaj Peoria (Ilinojo). La ĉefurbo estas Springfield (Ilinojo). Ilinojo havas 22 reprezentantojn en la usona kongreso (inkluzive de la 2 senatanoj).

Famaj ilinojanoj estas Abraham Lincoln kaj Ronald Reagan, usonaj prezidantoj; Adlai Stevenson, usona ambasadoro ĉe la UNO; rokmuzikisto Eddie Vedder; senatano Hillary Clinton; kaj komikisto Jack Benny. Inter vidindaj turismaj lokoj estas la laborejo de la arkitekto Frank Lloyd Wright en Oak Park, kaj Navy Pier en Ĉikago, la Lincoln-domo en Springfield, kaj ŝtat-parkoj ĉie en la ŝtato. La sola nordamerika bahaa templo situas en Wilmette, norde de Ĉikago.

Politike, Ilinojon ne tute regas la Demokrata Partio nek la Respublikana. Ĉikago estas forte Demokrata, sed la ĉirkaŭaj kantonoj ĉefe preferas la Respublikanojn. Ilinojo oficiale permesas mortpunon, sed ekde 2000, pro ordono de la ŝtatestro George Ryan, ekzistas moratorio ĝis estontaj reformoj de la justeca sistemo. De 2009 la guberniestro de Ilinojo estas Pat Quinn.

Other Languages
Acèh: Illinois
Afrikaans: Illinois
አማርኛ: ኢሊኖይ
aragonés: Illinois
Ænglisc: Illinois
العربية: إلينوي
ܐܪܡܝܐ: ܐܠܝܢܘܝ
مصرى: ايلينوى
asturianu: Illinois
Aymar aru: Illinois suyu
azərbaycanca: İllinoys
башҡортса: Иллинойс
Boarisch: Illinois
žemaitėška: Ėlėnuojos
Bikol Central: Illinois
беларуская: Ілінойс
беларуская (тарашкевіца)‎: Іліной
български: Илинойс
भोजपुरी: इलिनोइ
Bislama: Illinois
বাংলা: ইলিনয়
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ইলিনয়স
brezhoneg: Illinois
bosanski: Illinois
буряад: Иллинойс
català: Illinois
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Illinois
нохчийн: Иллинойс
Cebuano: Illinois
کوردی: ئیلینۆی
corsu: Illinois
čeština: Illinois
Cymraeg: Illinois
dansk: Illinois
Deutsch: Illinois
Zazaki: Illinois
Ελληνικά: Ιλινόι
emiliàn e rumagnòl: Illinòis
English: Illinois
español: Illinois
eesti: Illinois
euskara: Illinois
فارسی: ایلینوی
suomi: Illinois
føroyskt: Illinois
français: Illinois
arpetan: Ilinouès
Nordfriisk: Illinois
Gaeilge: Illinois
Gagauz: İllinois
Gàidhlig: Illinois
galego: Illinois
Avañe'ẽ: Illinois
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌹𐌻𐌻𐌹𐌽𐍅𐌰
Gaelg: Illinois
客家語/Hak-kâ-ngî: Illinois
Hawaiʻi: ‘Ilinoe
עברית: אילינוי
हिन्दी: इलिनॉय
Fiji Hindi: Illinois
hrvatski: Illinois
hornjoserbsce: Illinois
Kreyòl ayisyen: Ilinwa
magyar: Illinois
հայերեն: Իլինոյս
interlingua: Illinois
Bahasa Indonesia: Illinois
Interlingue: Illinois
Igbo: Ilinoi
Iñupiak: Illinois
Ilokano: Illinois
íslenska: Illinois
italiano: Illinois
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐄᓚᓄᐃᔅ
日本語: イリノイ州
Basa Jawa: Illinois
ქართული: ილინოისი
Taqbaylit: Illinois
Kabɩyɛ: Ilnuwaa
қазақша: Иллинойс
한국어: 일리노이주
kurdî: Illinois
kernowek: Illinois
Кыргызча: Иллинойс
Latina: Illinoesia
Ladino: Illinois
Lëtzebuergesch: Illinois
Lingua Franca Nova: Illinois
Limburgs: Illinois
Ligure: Illinois
lumbaart: Illinois
لۊری شومالی: ایلینوی
lietuvių: Ilinojus
latviešu: Ilinoisa
मैथिली: इलिनोइ
Malagasy: Illinois
олык марий: Иллинойс
Māori: Illinois
македонски: Илиноис
മലയാളം: ഇല്ലിനോയി
монгол: Иллиной
मराठी: इलिनॉय
кырык мары: Иллинойс (штат)
Bahasa Melayu: Illinois
مازِرونی: ایلینویز
Dorerin Naoero: Illinois
Plattdüütsch: Illinois
Nedersaksies: Illinois (stoat)
नेपाली: इलिनोइ
नेपाल भाषा: इलिनोइ
Nederlands: Illinois (staat)
norsk nynorsk: Illinois
norsk: Illinois
Novial: Illinois
occitan: Illinois
ਪੰਜਾਬੀ: ਇਲੀਨਾਏ
Pangasinan: Illinois
Kapampangan: Illinois
Papiamentu: Illinois
Deitsch: Illinois
पालि: इलिनोइ
polski: Illinois
Piemontèis: Illinois
پنجابی: الینوۓ
português: Illinois
Runa Simi: Illinois suyu
rumantsch: Illinois
română: Illinois
русский: Иллинойс
संस्कृतम्: इलेनॉइस्
саха тыла: Иллинойс
sardu: Illinois
sicilianu: Illinois
Scots: Illinois
davvisámegiella: Illinois
srpskohrvatski / српскохрватски: Illinois
සිංහල: ඉලනෝයි
Simple English: Illinois
slovenčina: Illinois
slovenščina: Illinois
Soomaaliga: Illinois
shqip: Illinois
српски / srpski: Илиноис
Seeltersk: Illinois
svenska: Illinois
Kiswahili: Illinois
ślůnski: Illinois
தமிழ்: இலினொய்
тоҷикӣ: Иллинойс
Tagalog: Illinois
Türkçe: Illinois
татарча/tatarça: Иллинойс (штат)
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: Illinoyiz Shitati
українська: Іллінойс
oʻzbekcha/ўзбекча: Illinoys
vèneto: Illinois
Tiếng Việt: Illinois
Volapük: Illinois
walon: Ilinwès
Winaray: Illinois
хальмг: Иллинойс
მარგალური: ილინოისი
ייִדיש: אילינוי
Yorùbá: Illinois
文言: 伊利諾州
Bân-lâm-gú: Illinois
粵語: 伊利諾州