Haasta kivio

Vikipedio:Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion
Haasta kivio
ApteryxHaastiiKeulemans.jpg
Biologia klasado
Regno:Bestoj Animalia
Filumo:Ĥorduloj Chordata
Klaso:Birdoj Aves
Ordo:Strutoformaj Struthioniformes
Familio:Apterigedoj Apterygidae
G.R. Gray, 2003
Genro:Apterigo Apteryx
Specio:A. haastii
Apteryx haastii
(Potts, 1872)
Konserva statuso
Aliaj Vikimediaj projektoj
v  d  
Information icon.svg

La Granda punktokivioHaasta kivio,[1]Roroa en maoria (Apteryx haastii) estas specio de kivio endemia de la Suda Insulo de Novzelando. La Haasta kivio, kiel membro de la Strutoformaj, estas nefluga birdo. Ĝi estas la plej granda el la kivioj. La malfacila topografio kaj akra klimato de la altaj altitudoj, nome alpa parto de ties habitato, faras ne ilin netingeblaj de nombraj enmetitaj mamulaj predantoj, kiaj hundoj, furoj, katoj[2] kaj ermenoj. Pro tio, populacioj de tiu specio estis malpli akre tuŝitaj de la predado fare de tiuj invadaj specioj kompare kun aliaj kivioj. Ĉiukaze estis 43% de malpliiĝo en la populacio dum la pasintaj 45 jaroj, pro tiuj predantoj kaj habitatodetruo. Tio kondukis al la klasigo de la specio kiel vundebla.[3] Estas malpli ol 16,000 Haastaj kivioj totale, preskaŭ ĉiuj en la plej montaj partoj de nordokcidenta Nelson, la Nordokcidenta Marbordo, kaj la Sudaj Alpoj. Minoritato loĝas en insulaj rezervejoj.

Tiu kivio estas tre agresema, kaj paroj defendas siajn grandajn teritoriojn (49 akreojn) kontraŭ aliaj kivioj.[1] La Haasta kivio estas nokta, kaj dormas dumtage en nestotruoj. Nokte ili manĝas senvertebrulojn kaj ankaŭ plantojn. La Haasta kivio reproduktiĝas inter Junio kaj Marto. La ovo estas la plej granda el ĉiuj birdoj proporcie al la birdogrando. Eloviĝo okazas post 75 al 85 tagoj, kaj post eloviĝo, la idoj estas abandonataj de siaj gepatroj.

Taksonomio kaj etimologio

Tiu granda kivio estas unu el kvin specioj de kivioj loĝantaj en Novzelando. La aliaj kvar estas la Tokoeko (Apteryx australis), la Okarita kivio (Apteryx rowi), la Ovena kivio (Apteryx owenii),[4] kaj la Nordinsula bruna kivio (Apteryx mantelli).[5] La Haasta kivio estas rilata al la Ovena kivio.[6] La kivia genro nome Apteryx, estas endemia de Novzelando, kaj 44% el la birdospecioj indiĝenaj el Novzelando estas endemiaj.[4] La kivioj estas situantaj en la familio de Strutoformaj, kio inkludas ankaŭ la Emuon, la Struton, la Reaojn,[7] kaj la Kazuarojn. Ĉiuj Strutoformaj estas neflugaj.[8] Kivioj estas tre proksime rilataj al la formortintaj Moaoj kiuj iam loĝis en Novzelando.[9]

 
 

A. haastii



A. owenii






A. australis



A. rowi



A. mantelli



Rilataro en la genro Apteryx[6]

Antaŭ la Haasta kivio estis konata al la scienco, cirkulis historiojn pri ekzisto de granda kivio nome maorie Roaroa. En 1871, oni alportis du specimenojn al la Kanterburia Muzeo, kie ili estis identigitaj kiel nova specio kaj estis nomita laŭ la muzea zorgisto, Dro. Haast.[10]

La Haasta kivio estis unuafoje priskribita kiel Apteryx haastii de Thomas Henry Potts, en 1872, baze sur specimeno el Okcidenta Distrikto, Novzelando.[1] Ĝi estas monotipa specio.[11]

La genronomo, Apteryx, derivas el la antikvgrekaj vortoj a "sen" aŭ "ne", kaj pteryx, "flugilo" kaj haasti estas novlatina formo de la familinomo de Julius von Haast.[12][13]

Other Languages