Etimologio

Etimologiovortdeveno estas scienco pri la etimo (devenopra-senco) kaj evoluo de vortoj kaj ties formoj, signifoj kaj uzateco en diversaj lingvoj. Ĝi estas la studo de la origino kaj de la evoluo de la vortoj, de ilia historio kaj de la probablaj ŝanĝoj de ilia signifo. Etimologio, sekve, studas vortojn ekde ilia origino ĝis la nuna formo kaj signifo, kun la celo malkovri ĝian veran sencon kaj pli funde konatiĝi kun ĝi.

Etimologion oni povas subdividi en du ĉefajn branĉojn:

  • Vortara etimologio, kiu pristudas la vorttrezoron de iu lingv(aĵ)o.
  • Onomastiko, kiu pristudas verajn nomojn.

Metodo

Depende de la elektita metodo, etimologio povas esti scienca, pseŭdo-erudiciapopola.

Scienca etimologio estas etimologio bazita sur scienca lingvistiko, per sciencaj metodoj kaj kontrolo. Ĝi malfermas vastan kampon al la meditado kaj povas esti firma gvidilo por la historio de la lingvo. En scienca etimologio oni serĉas la unuan mencion pri la vorto; poste oni analizas la kuntekston, en kiu ĝi aperis, oni demandas, ĉu en tiu mencio ĝi estis uzata kiel stranga aŭ tute normala vorto; oni komparas la trovitaĵojn al aliaj lingvoj, ktp. Sen ia dubo, la etimologia studo de vorto, kun komparado de ĝiaj formoj en pluraj lingvoj ebligas profundan konatiĝon pri tiu vorto, kaj sekve permesas ties pli ĝustan uzadon.

Pseŭdo-erudiciamiserudicia etimologio estas etimologio farita neprofesie de amatoroj, kiuj havas nesistemajn konojn pri la lingvosciencoj. Foje multaj eltrovoj de ili estas konfirmotaj de scienca kontrolo, sed unue nur temas pri supozoj nebazitaj. Ekzemple, iu, kiu konus la anglan, la francan kaj Esperanton, povus diri ke la vorto Telefono devenas el la angla The lephone, misskribita Telephone, kaj ke lephone venas al la angla de la franca Le phone. Ĝenerale por apogi siajn teoriojn, amatoroj kreas strangajn rakontojn, kiel la sekvan:

Foje, en Francio, iu kreis aparaton nomatan “phone”, sed usonano rabis la aparaton. En Usono, ĉar li ne sciis la francan kaj ne konis la francan artikolon, li nomis la aparaton “Lephone”. Poste Graham Bell denove rabis la aparaton kaj nomis ĝin “The lephone”, kion oni misskribis per “Telephone”, kio, fine, iĝis la esperanta “Telefono”.

Ofte miserudicia etimologio ŝanĝas signifon, ortografion kaj uzon de la vortoj, ĉefe en mezklasoj kaj inter burĝaro.

Oni nomas popola etimologio misan supozon pri la deveno de vorto, kiu tamen influas ties evoluon. Ĝi estas unu el la fortoj efikantaj en evoluo de vortoj. Ekzemple la Eŭskoj transformis la latinan labarum (labaro) al lauburu (esperante: kvar kapoj), tiel ke la vorto estu malpli fremda.

Other Languages
Afrikaans: Etimologie
aragonés: Etimolochía
Ænglisc: Wordstǣrcræft
العربية: تأصيل
asturianu: Etimoloxía
azərbaycanca: Etimologiya
تۆرکجه: کؤک
Boarisch: Etymologie
беларуская: Этымалогія
беларуская (тарашкевіца)‎: Этымалёгія
български: Етимология
brezhoneg: Etimologiezh
bosanski: Etimologija
català: Etimologia
corsu: Etimologia
čeština: Etymologie
Cymraeg: Geirdarddiad
dansk: Etymologi
Deutsch: Etymologie
Zazaki: Etîmolojî
Ελληνικά: Ετυμολογία
English: Etymology
español: Etimología
euskara: Etimologia
suomi: Etymologia
français: Étymologie
furlan: Etimologie
Frysk: Etymology
Gaeilge: Sanasaíocht
Gàidhlig: Freumh-fhaclachd
galego: Etimoloxía
hrvatski: Etimologija
Kreyòl ayisyen: Etimoloji
magyar: Etimológia
interlingua: Etymologia
Bahasa Indonesia: Etimologi
íslenska: Orðsifjafræði
italiano: Etimologia
日本語: 語源学
ქართული: ეტიმოლოგია
қазақша: Этимология
한국어: 어원학
kurdî: Bêjenasî
kernowek: Etymologyl
Latina: Etymologia
Lëtzebuergesch: Etymologie
Limburgs: Etymologie
lietuvių: Etimologija
latviešu: Etimoloģija
македонски: Етимологија
Bahasa Melayu: Etimologi
Plattdüütsch: Etymologie
Nederlands: Etymologie
norsk nynorsk: Etymologi
norsk: Etymologi
Novial: Etimologia
occitan: Etimologia
Papiamentu: Etimologico
polski: Etymologia
português: Etimologia
română: Etimologie
русский: Этимология
саха тыла: Этимология
sicilianu: Etimoluggìa
Scots: Etymology
srpskohrvatski / српскохрватски: Etimologija
Simple English: Etymology
slovenčina: Etymológia
slovenščina: Etimologija
српски / srpski: Етимологија
Seeltersk: Etymologie
Basa Sunda: Étimologi
svenska: Etymologi
Kiswahili: Etimolojia
Tagalog: Etimolohiya
Türkçe: Etimoloji
українська: Етимологія
vepsän kel’: Etimologii
Tiếng Việt: Từ nguyên học
Winaray: Etimolohiya
中文: 语源学
文言: 語源學
Bân-lâm-gú: Gí-goân-ha̍k
粵語: 語源學