Dimanĉo
English: Sunday

La Resurekto de El Greco (1596-1599).

Dimanĉo estas la sepa tago de la semajno laŭ internacia normo ISO 8601. Verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. Por la eklezioj ĝi kompreneble restas ĉie la unua tago de la semajno.

En Esperanto, la nomo venas el la franca dimanche, kiu siavice venas de la latina [dies] dominicalis, [tago] sinjora aŭ tago de la Sinjoro (dominus estas sinjoro en la latina). El tiu latina adjektivo venas ankaŭ la vortoj domingo kaj domenica.

Pli malnova nomo por la tago estis dies solis, tago de la suno, el kiu venis la vortoj Sunday kaj Sonntag.

Dimanĉo estas la ripoztago en la plejparto de kristanaj tradicioj. Tio komenciĝis en la frua epoko kiam la plejparto de kristanoj estis konvertintaj nejudoj, do ili plu festis la biblian judan ŝabaton en sabato kaj la nejudan [nehebrean] ripoztagon en la "oka tago", dimanĉo. La judoj kaj la judaj kristanoj plu observis la ŝabaton en sabato.

En la 2-a jarcento, kristanoj plejparte Diservis dimanĉe kaj ne observis la judan ŝabaton, kiun ili rigardis kiel parton de la Leĝo de Moseo: kristanoj fidis al Jesuo Kristo, ne al la Leĝo de Moseo, por esti savitaj. Sed en la 2-a jarcento, dimanĉo ne klare estis tago de ripozo: anstataŭ, dimanĉo ŝajne laŭgrade fariĝis tago de ripozo dum la periodo de 200-500. Kristanoj diservis dimanĉe, ĉar tiu estis la tago de la releviĝo de Kristo el la mortintoj. La rusa vorto por dimanĉo estas воскресенье, esperante "releviĝo".

En pluraj plejparte kristanaj landoj kaj urboj, negoco estas limigata aŭ malpermesata dimanĉe pro observo de la ripoztago. Dimanĉo estas la ripoztago de la kristana majoritato kaj sabato (aŭ la ŝabato) estas la ripoztago de la kristana minoritato. En anglalingvaj landoj iuj personoj neekzakte nomas dimanĉon "ŝabato" aŭ "kristana ŝabato". Tiu ĉi etikedo por la dimanĉa kult- kaj ripoztago estas historia misnomigo. Etimologie la du vortoj "sabato" (Saturday en la angla, Samstag/Sonnabend en la germana, samedi en la franca) kaj "ŝabato" (Sabbath en la angla, Sabbat en la germana, sabbat en la franca) havas la saman originon (el hebrea ŝabbat). En la itala lingvo "sabato" signifas aŭ ŝabatosabato, neniam dimanĉo.

La hebrea vorto "ŝabbat" verŝajne originas el la babilona "ŝappatu", kiu iam signifis "plenluno", poste ĉiujn el la kvar lunaj fazoj, kiuj estis ripoztagoj. Ĉirkaŭ ĉiun sepan tagon do okazis tia lunfesto. Iam la festotagoj ne plu sekvis la lunofazojn, sed oni enkondukis fiksan septagan ritmon. La babilona kalendaro pluvivas en la hebrea. Ankaŭ la monataj nomoj estas tre similaj; jen listo de la babilonaj monatonomoj kaj enkrampe la hebreaj: Taŝritu (Tiŝri), Kislimu (Kislev), Ahrasamna (Ĉeŝvan), Tebetu (Tebet), Ŝabatu (Ŝevat), Addaru (Adar), Nisannu (Nisan), Aiaru (Ijar), Simanu (Sivan), Duzu (Tammus), Abu (Ab), Ululu (Elul). La simileco estas vere okulfrapa.

En Nordameriko dimanĉo estas la unua kalendara tago de la semajno (la dua tago de la semajnfino). En kontinenta Eŭropo (Francujo, Germanujo) kaj en aliaj mondpartoj, dimanĉo estas la sepa kalendara tago de la semajno.

Dimanĉo sekvas sabaton kaj antaŭvenas lundon.

Other Languages
Аҧсшәа: Амҽыша
адыгабзэ: Тхьаумафэ
Afrikaans: Sondag
Alemannisch: Sonntag
አማርኛ: እሑድ
aragonés: Domingo
Ænglisc: Sunnandæg
العربية: الأحد (يوم)
ܐܪܡܝܐ: ܚܕܒܫܒܐ
مصرى: يوم الحد
asturianu: Domingu
تۆرکجه: سودگونو
башҡортса: Йәкшәмбе
žemaitėška: Nedielės dėina
Bikol Central: Domingo
беларуская: Нядзеля
беларуская (тарашкевіца)‎: Нядзеля
български: Неделя
भोजपुरी: अतवार
Bahasa Banjar: Ahad
বাংলা: রবিবার
བོད་ཡིག: གཟའ་ཉི་མ།
brezhoneg: Sul (deiz)
bosanski: Nedjelja
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: ᨕᨛᨔᨚ ᨕᨖᨕᨗ
català: Diumenge
Chavacano de Zamboanga: Domingo
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lā̤-bái-nĭk
нохчийн: КӀиран де
Cebuano: Dominggo
Chamoru: Damenggo
کوردی: یەکشەممە
corsu: Dumenica
čeština: Neděle
kaszëbsczi: Niedzela
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Нєдѣлꙗ
Чӑвашла: Вырсарникун
Cymraeg: Dydd Sul
dansk: Søndag
Deutsch: Sonntag
Zazaki: Kırê
dolnoserbski: Njeźela
डोटेली: आइतवार
ދިވެހިބަސް: އާދިއްތަ ދުވަސް
eʋegbe: Kɔsiɖagbe
Ελληνικά: Κυριακή
emiliàn e rumagnòl: Dumènica
English: Sunday
español: Domingo
eesti: Pühapäev
euskara: Igande
estremeñu: Domingu
فارسی: یکشنبه
suomi: Sunnuntai
føroyskt: Sunnudagur
français: Dimanche
arpetan: Demenge
furlan: Domenie
Frysk: Snein
Gaeilge: An Domhnach
Gagauz: Pazar
贛語: 禮拜天
Gàidhlig: Di-Dòmhnaich
galego: Domingo
گیلکی: ىکشمبه
Avañe'ẽ: Arateĩ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: Aitar
ગુજરાતી: રવિવાર
Gaelg: Jedoonee
Hausa: Lahadi
客家語/Hak-kâ-ngî: Lî-pai-ngit
Hawaiʻi: Pōpule
עברית: יום ראשון
हिन्दी: रविवार
hrvatski: Nedjelja
hornjoserbsce: Njedźela
Kreyòl ayisyen: Dimanch
magyar: Vasárnap
հայերեն: Կիրակի
interlingua: Dominica
Bahasa Indonesia: Minggu
Ilokano: Domingo
ГӀалгӀай: КӀиранди
Ido: Sundio
íslenska: Sunnudagur
italiano: Domenica
日本語: 日曜日
Jawa: Minggu
ქართული: კვირა
Taqbaylit: Acer
Kabɩyɛ: Kujuka wiye
қазақша: Жексенбі
kalaallisut: Sapaat
ភាសាខ្មែរ: ថ្ងៃអាទិត្យ
ಕನ್ನಡ: ಭಾನುವಾರ
한국어: 일요일
Перем Коми: Кресення
къарачай-малкъар: Ыйых кюн
Ripoarisch: Sonndaach
kurdî: Yekşem
коми: Вежалун
kernowek: Dy' Sul
Кыргызча: Жекшемби
Latina: Dies solis
Ladino: Aljhad
Lëtzebuergesch: Sonndeg
лакку: АлхӀат
лезги: Гьяд
Limburgs: Zoondag
lumbaart: Dümìnica
lietuvių: Sekmadienis
latviešu: Svētdiena
мокшень: Таргоши
Malagasy: Alahady
олык марий: Рушарня
Minangkabau: Akaik
македонски: Недела
മലയാളം: ഞായർ (ദിവസം)
монгол: Ням гараг
मराठी: रविवार
Bahasa Melayu: Ahad
Mirandés: Demingo
မြန်မာဘာသာ: တနင်္ဂနွေ
эрзянь: Таргочи
مازِرونی: یه‌شه‌مبه
Nāhuatl: Tōnatiuhtōnal
Napulitano: Dummeneca
Plattdüütsch: Sünndag
Nedersaksies: Zundag
नेपाली: आइतवार
नेपाल भाषा: आइतबाः
Nederlands: Zondag
norsk nynorsk: Sundag
norsk: Søndag
Novial: Sundijo
Nouormand: Dînmanche
Sesotho sa Leboa: Sontaga
Chi-Chewa: Lamulungu
occitan: Dimenge
Livvinkarjala: Pyhäpäivy
ଓଡ଼ିଆ: ରବିବାର
ਪੰਜਾਬੀ: ਐਤਵਾਰ
Deitsch: Sunndaag
polski: Niedziela
پنجابی: اتوار
Ποντιακά: Κερεκήν
پښتو: يونۍ
português: Domingo
Runa Simi: Intichaw
română: Duminică
armãneashti: Dumânicâ
tarandíne: Dumèneche
русский: Воскресенье
русиньскый: Недїля
Kinyarwanda: Ku cyumweru
संस्कृतम्: रविवासरः
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ
sardu: Domìniga
sicilianu: Dumìnica
Scots: Sunday
سنڌي: آچر
davvisámegiella: Sotnabeaivi
srpskohrvatski / српскохрватски: Nedjelja
සිංහල: ඉරිදා
Simple English: Sunday
slovenčina: Nedeľa
slovenščina: Nedelja
Gagana Samoa: Aso Sa
chiShona: Svondo (musi)
Soomaaliga: Axad
shqip: E diela
српски / srpski: Недеља
Basa Sunda: Minggu
svenska: Söndag
Kiswahili: Jumapili
ślůnski: Ńydźela
తెలుగు: ఆదివారము
тоҷикӣ: Якшанбе
ትግርኛ: ሰንበት
Türkmençe: Ýekşenbe
Tagalog: Linggo (araw)
Tok Pisin: Sande
Türkçe: Pazar
татарча/tatarça: Якшәмбе
тыва дыл: Улуг-хүн
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: يەكشەنبە
українська: Неділя
اردو: اتوار
oʻzbekcha/ўзбекча: Yakshanba
vèneto: Doménega
vepsän kel’: Pühäpäiv
Tiếng Việt: Chủ nhật
West-Vlams: Zundag
Volapük: Sudel
walon: Dimegne
Winaray: Dominggo
Wolof: Dibéer
吴语: 礼拜天
хальмг: Нарн өдр
მარგალური: ჟაშხა
ייִדיש: זונטיק
Vahcuengh: Ngoenzsinghgiz
中文: 星期日
Bân-lâm-gú: Lé-pài-ji̍t
粵語: 星期日