Bagdado

Bagdado
arabe: بغداد
ĉefurbo
Baghdad Red zone.jpg
Bagdada panoramo kun hotelo Sheraton Ishtar
Oficiala nomo: بغداد
ŜtatoIrako Irako
GubernioBagdado
Historiaj regionoj
RiveroTigriso
SituoBagdado
 - alteco34 m s. m.
 - koordinatoj33°20′00″N 44°26′00″E  /  33°20′00″N 44°26′00″E  /  Bagdado)
Areo204,2 km² (20 420 ha)
Loĝantaro9 120 423 (2015)
Denseco44 664,17 loĝ./km²
Fondita762 a.K.
 - fondintoAl-Mansur
HorzonoAraba standarda tempo (UTC+3)
Poŝtkodo
Situo enkadre de Irako
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Irako
Mapo de Bagdado (2003)
Mapo de Bagdado (2003)
Situo enkadre de Azio
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Azio
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Baghdad
Retpaĝo: www.baghdadgov.com

Bagdado (arabe بغداد , [bagdad']) estas la ĉefurbo de la Respubliko Irako kaj kun pli ol naŭ milionoj da loĝantoj (2015) estas la plej granda kaj grava urbo de tiu ŝtato[1][2] kaj la dua plej granda urbo en la Araba mondo (post Kairo, Egiptio), kaj la dua plej granda urbo en Okcidenta Azio (post Teherano, Irano). Laŭ la iraka registaro, la populacio de la lando estis atinginta 35 milionojn, kun 9 milionoj en la ĉefurbo.[3]

Situanta laŭlonge de la rivero Tigris, la urbo estis fondita en la 8a jarcento (kalifo al-Mansur fondis la urbon) kaj iĝis la ĉefurbo de la Abasida Kaliflando. Post mallonga tempo de ties fondo, Bagdado evoluis en grava kultura, komerca, kaj intelektula centro por la Islama mondo. Tio, aldone al la gastigado de kelkaj ŝlosilaj akademiaj institucioj (ekz. Hejmo de Saĝeco), havigis al la urbo tutmondan reputacion kiel la "Centro de Lernado".

Tra la tuta Meza mezepoko, Bagdado estis konsiderata multe la plej granda urbo en la mondo kun ĉirkaŭkalkulitaj 1,200,000 personoj. En jaro 1258 Mongoloj detruis la urbon kaj mortigis la lastan bagdadan kalifon, kio rezultis en malpliiĝo kiu pluos dum multaj jarcentoj pro oftaj malfacilaĵoj kaj multaj sinsekvaj imperioj. En la jaro 1401 Mongoloj duan fojon detruis la urbon kaj en la jaro 1534 Bagdadon konkeris la Osmanida imperio, kaj ĝi restis osmana ĝis 1917. En la jaro 1920 Bagdado fariĝis la ĉefurbo de Irako. Kun la agnosko de Irako kiel sendependa ŝtato (iam Britia Mandato de Mezopotamio) en 1938, Bagdado laŭgrade reakiris iome sian iaman hegemonion kiel grava centro de Araba kulturo.

En nuntempaj tempoj, la urbo suferis ofte gravajn infrastrukturajn damaĝojn, ĉefe ĵuse pro la Invado de Irako de 2003, kaj la sekva Iraka Milito kiu daŭris ĝis Decembro 2011 kaj iel ĝis nun. En ĵusaj jaroj, la urbo ofte suferis atakojn de irakaj insurekciuloj. Ĉe 2012, Bagdado estis listita kiel unu el la plej malagrablaj lokoj en la mondo por vivi,[4] kaj estis rangita de la konsultaj firmao Mercer kiel plej malbona el 221 urboj mezurita laŭ vivkvalito.[5] En la du golfaj militoj Usono bombardadis Bagdadon.

Other Languages
Acèh: Baghdad
адыгабзэ: Багдад
Afrikaans: Bagdad
Alemannisch: Bagdad
አማርኛ: ባግዳድ
aragonés: Bagdad
العربية: بغداد
مصرى: بغداد
অসমীয়া: বাগদাদ
asturianu: Bagdag
авар: Багъдад
azərbaycanca: Bağdad
تۆرکجه: بغداد
башҡортса: Бағдад
žemaitėška: Bagdads
Bikol Central: Baghdad
беларуская: Багдад
беларуская (тарашкевіца)‎: Багдад
български: Багдад
bamanankan: Baghdad
বাংলা: বাগদাদ
བོད་ཡིག: པ་ག་ཏ
brezhoneg: Baghdad
bosanski: Bagdad
буряад: Багдад
català: Bagdad
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Baghdad
нохчийн: БагӀдад
Cebuano: Baghdad
کوردی: بەغدا
corsu: Baghdad
qırımtatarca: Bağdad
čeština: Bagdád
Чӑвашла: Пахтат
Cymraeg: Baghdad
dansk: Bagdad
Deutsch: Bagdad
Zazaki: Beğdad
डोटेली: बगदाद
ދިވެހިބަސް: ބަޣުދާދު
Ελληνικά: Βαγδάτη
English: Baghdad
español: Bagdad
eesti: Bagdad
euskara: Bagdad
estremeñu: Bagdad
فارسی: بغداد
suomi: Bagdad
Võro: Bagdad
føroyskt: Bagdad
français: Bagdad
arpetan: Bagdad
Frysk: Bagdad
Gaeilge: Bagdad
Gàidhlig: Baghdad
galego: Bagdad
گیلکی: بغداد
客家語/Hak-kâ-ngî: Baghdad
עברית: בגדאד
हिन्दी: बग़दाद
Fiji Hindi: Baghdad
hrvatski: Bagdad
hornjoserbsce: Bagdad
Kreyòl ayisyen: Bagdad
magyar: Bagdad
հայերեն: Բաղդադ
interlingua: Bagdad
Bahasa Indonesia: Bagdad
Interlingue: Bagdad
Ilokano: Baghdad
ГӀалгӀай: БагIдад
Ido: Bagdad
íslenska: Bagdad
italiano: Baghdad
日本語: バグダード
la .lojban.: bagdad
Basa Jawa: Bagdad
ქართული: ბაღდადი
Qaraqalpaqsha: Bag'dad
Taqbaylit: Beɣdad
Адыгэбзэ: Багдад
Kabɩyɛ: Pagidaadɩ
Gĩkũyũ: Baghdad
қазақша: Бағдат
kalaallisut: Baghdad
ಕನ್ನಡ: ಬಾಗ್ದಾದ್
한국어: 바그다드
kurdî: Bexda
kernowek: Baldak
Кыргызча: Багдад
Latina: Bagdatum
Ladino: Bagdad
Lëtzebuergesch: Bagdad
лезги: Багъдад
Lingua Franca Nova: Baghdad
Limburgs: Bagdad
lumbaart: Baghdad
لۊری شومالی: بأغداد
lietuvių: Bagdadas
latviešu: Bagdāde
मैथिली: बगदाद
Malagasy: Baghdad
олык марий: Багдад
Māori: Baghdad
македонски: Багдад
മലയാളം: ബാഗ്ദാദ്
монгол: Багдад
मराठी: बगदाद
Bahasa Melayu: Baghdad
Mirandés: Bagdade
မြန်မာဘာသာ: ဘဂ္ဂဒက်မြို့
مازِرونی: بغداد
Dorerin Naoero: Baghdad
Plattdüütsch: Bagdad
नेपाल भाषा: बग्दाद
Nederlands: Bagdad
norsk nynorsk: Bagdad
norsk: Bagdad
Chi-Chewa: Baghdad
occitan: Bagdad
Livvinkarjala: Bagdad
ଓଡ଼ିଆ: ବାଗଦାଦ
Ирон: Багдад
ਪੰਜਾਬੀ: ਬਗ਼ਦਾਦ
Papiamentu: Bagdad
Picard: Bagdad
Norfuk / Pitkern: Baagdad
polski: Bagdad
Piemontèis: Baghdad
پنجابی: بغداد
پښتو: بغداد
português: Bagdá
Runa Simi: Bagdad
română: Bagdad
tarandíne: Baghdad
русский: Багдад
русиньскый: Баґдад
саха тыла: Багдад
sardu: Bagdad
sicilianu: Baghdad
Scots: Baghdad
سنڌي: بغداد
srpskohrvatski / српскохрватски: Bagdad
සිංහල: බැග්ඩැඩ්
Simple English: Baghdad
slovenčina: Bagdad
slovenščina: Bagdad
chiShona: Baghdad
Soomaaliga: Baqdaad
shqip: Bagdadi
српски / srpski: Багдад
Seeltersk: Bagdad
svenska: Bagdad
Kiswahili: Baghdad
ślůnski: Bagdad
தமிழ்: பகுதாது
тоҷикӣ: Бағдод
Türkmençe: Bagdat
Tagalog: Baghdad
Tok Pisin: Bagdad
Türkçe: Bağdat
татарча/tatarça: Багдад
Twi: Baghdad
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: باغداد
українська: Багдад
اردو: بغداد
oʻzbekcha/ўзбекча: Bagʻdod
vèneto: Bagdad
vepsän kel’: Bagdad
Tiếng Việt: Bagdad
Volapük: Bagdad
walon: Bagdet
Winaray: Baghdad
Wolof: Bagdad
吴语: 巴格达
მარგალური: ბაღდადი
ייִדיש: באגדאד
Yorùbá: Baghdad
中文: 巴格达
文言: 巴格達
Bân-lâm-gú: Baghdad
粵語: 巴格達