Azio

Azio

Asia (orthographic projection).svg
Mapo de Azio.
Areo44.579.000 km²
Loĝantoj4,164,252,000 (1a)[1]
Landoj37
Dependaj teritorioj6
Ĉefaj lingvojĉina
hinda
bengala
japana
panĝaba
HorzonojUTC+2 al UTC+12
Plej grandaj urbojTokio
Seulo
Mumbajo
Nov-Delhio
Osako
v    
Information icon.svg
Satelita komponita bildo de Azio.

Azio, kun 44.579.000 km2, estas la plej granda kontinento de la mondo. Ĝi havis 4,164 milionojn da loĝantoj en la jaro 2011 kaj tiele ĝi estas la plej loĝata kontinento de la mondo. Oni parolas 1780 malsamajn lingvojn en Azio.

Ĝi situas ĉefe en la orienta kaj norda hemisferoj kaj kunhavas la kontinentajn teramasojn de Eŭrazio kun la kontinento Eŭropo. Azio kovras areon de 44,579,000 kvadrataj kilometroj, nome ĉirkaŭ 30% el la totala terareo de la Tero kaj 8.7% el la totala surfaca areo de la Tero. La kontinento, kiu estis dumlonge hejmo de majoritato de la homa loĝantaro[2], estis loko de multaj el la unuaj civilizoj. Azio elstaras ne nur pro sia ĝenerala grando kaj loĝantaro, sed ankaŭ pro densaj kaj grandaj setlejoj same kiel pro amplekse grande loĝataj regionoj ene de kontinento de 4.4 mil milionoj da personoj.

Ĝenerale, Azio limas oriente de la Pacifika Oceano, sude de la Hinda Oceano kaj norde de la Arkta Oceano. La okcidenta limo kun Eŭropo estas historia kaj kultura koncepto, ĉar ne estas klara fizika kaj geografia separoj inter ambaŭ "kontinentoj". La plej ofte komune akceptitaj limoj lokigas Azion oriente de la Sueza Kanalo, la Urala Rivero, kaj la Uralaj Montoj, kaj sude de la Kaŭkazaj Montoj kaj la Kaspia Maro kaj la Nigra Maro.[3]

Ĉinio kaj Hindio alternis kiel la plej grandaj ekonomioj en la mondo el 1 al 1800 p.K. Ĉinio estis ĉefa ekonomia povo kaj allogis multajn orienten,[4][5][6][7] kaj por multaj la legenda riĉo kaj prospero de la antikva kulturo de Hindio personigis Azion,[8] allogante komercon, esploradon kaj koloniismon el Eŭropo. La hazarda malkovro de Ameriko fare de Kolumbo serĉante Hindion pruvas tiun profundan fascinon. La Silka Vojo iĝis la ĉefa komercvojo Orient-Okcidenta en Azio dum la Markolo de Malako elstaras kiel ĉefa marvojo. Azio montris ekonomian dinamismon (ĉefe ĉe Orienta Azio) same kiel fortikan loĝantokreskon dum la 20a jarcento, sed la ĝenerala loĝokresko ekde tiam falis.[9] Azio estis naskoloko de plej el la ĉefaj grandaj religioj, kiaj judismo, kristanismo, islamo, hinduismo, budhismo, konfuceismo, taoismo, ĝajnismo, sikismo, zaratuŝtrismo kaj bahaismo, same kiel de multaj aliaj religioj.

Pro ties grando kaj diverseco, la koncepto de Azio — nomo kiu datas reen el la klasika antikveco — povas fakte rilati pli al homa geografio ol al fizika geografio.[10] Azio estas ege varia laŭlonge kaj ene de siaj regionoj rilate al la etnaj grupoj, kulturoj, medio, ekonomio, historiaj ligoj kaj regosistemoj. Ĝi havas ankaŭ mikson de multaj diferencaj klimatoj gamaj el ekvatora sudo tra varmega dezerto en Mezoriento, moderklimataj areoj en Oriento kaj la ekstrema kontinenta centro al ampleksegaj ĉearktaj kaj polusaj areoj en Siberio.

Other Languages
Acèh: Asia
адыгабзэ: Азие
Afrikaans: Asië
Akan: Ehyia
Alemannisch: Asien
አማርኛ: እስያ
aragonés: Asia
Ænglisc: Asia
العربية: آسيا
مصرى: اسيا
অসমীয়া: এছিয়া
asturianu: Asia
авар: Азия
Aymar aru: Asya
azərbaycanca: Asiya
تۆرکجه: آسیا
башҡортса: Азия
Boarisch: Asien
žemaitėška: Azėjė
Bikol Central: Asya
беларуская: Азія
беларуская (тарашкевіца)‎: Азія
български: Азия
भोजपुरी: एशिया
Bislama: Esia
Bahasa Banjar: Asia
bamanankan: Asia
বাংলা: এশিয়া
བོད་ཡིག: ཨེ་ཤེ་ཡ།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: এশিয়া
brezhoneg: Azia
bosanski: Azija
буряад: Ази
català: Àsia
Chavacano de Zamboanga: Asia
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ā-ciŭ
нохчийн: Ази
Cebuano: Asya
Tsetsêhestâhese: Asia
کوردی: ئاسیا
corsu: Asia
qırımtatarca: Asiya
čeština: Asie
kaszëbsczi: Azëjô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Асїꙗ
Чӑвашла: Ази
Cymraeg: Asia
dansk: Asien
Deutsch: Asien
Zazaki: Asya
dolnoserbski: Azija
डोटेली: एसिया
Ελληνικά: Ασία
English: Asia
español: Asia
eesti: Aasia
euskara: Asia
estremeñu: Ásia
فارسی: آسیا
Fulfulde: Aasiya
suomi: Aasia
Võro: Aasia
føroyskt: Asia
français: Asie
arpetan: Asia
Nordfriisk: Aasien
furlan: Asie
Frysk: Aazje
Gaeilge: An Áise
Gagauz: Aziya
贛語: 亞洲
Gàidhlig: Àisia
galego: Asia
گیلکی: آسیا
Avañe'ẽ: Ásia
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: आशिया खंड
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐍃𐌹𐌰
ગુજરાતી: એશિયા
Gaelg: Yn Aishey
Hausa: Asiya
客家語/Hak-kâ-ngî: Â-chû
Hawaiʻi: ‘Ākia
עברית: אסיה
हिन्दी: एशिया
Fiji Hindi: Asia
hrvatski: Azija
hornjoserbsce: Azija
Kreyòl ayisyen: Azi
magyar: Ázsia
հայերեն: Ասիա
interlingua: Asia
Bahasa Indonesia: Asia
Interlingue: Asia
Igbo: Asia
Ilokano: Asia
ГӀалгӀай: Ази
Ido: Azia
íslenska: Asía
italiano: Asia
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᓰᐊ
日本語: アジア
Patois: Ieja
la .lojban.: zdotu'a
Basa Jawa: Asia
ქართული: აზია
Qaraqalpaqsha: Aziya
Taqbaylit: Asya
Адыгэбзэ: Азиэ
Kongo: Azia
қазақша: Азия
kalaallisut: Asia
ភាសាខ្មែរ: អាស៊ី
ಕನ್ನಡ: ಏಷ್ಯಾ
한국어: 아시아
Перем Коми: Азия
къарачай-малкъар: Азия
कॉशुर / کٲشُر: ایشیا
kurdî: Asya
коми: Азия
kernowek: Asi
Кыргызча: Азия
Latina: Asia
Ladino: Asya
Lëtzebuergesch: Asien
лезги: Азия
Lingua Franca Nova: Asia
Luganda: Asia
Limburgs: Azië
Ligure: Asia
lumbaart: Asia
lingála: Azía
ລາວ: ອາຊີ
لۊری شومالی: آسیا
lietuvių: Azija
latgaļu: Azeja
latviešu: Āzija
मैथिली: एसिया
Basa Banyumasan: Asia
мокшень: Азия
Malagasy: Azia
олык марий: Азий
Māori: Āhia
Baso Minangkabau: Asia
македонски: Азија
മലയാളം: ഏഷ്യ
монгол: Ази
मराठी: आशिया
кырык мары: Ази
Bahasa Melayu: Asia
Malti: Asja
Mirandés: Ásia
မြန်မာဘာသာ: အာရှ
эрзянь: Азия Мастор
مازِرونی: آسیا
Dorerin Naoero: Eija
Nāhuatl: Asia
Napulitano: Asia
Plattdüütsch: Asien
Nedersaksies: Azie
नेपाली: एसिया
नेपाल भाषा: एसिया
Oshiwambo: Asia
Nederlands: Azië
norsk nynorsk: Asia
norsk: Asia
Novial: Asia
Nouormand: Âsie
Sesotho sa Leboa: Asia
Diné bizaad: (*"asia")
Chi-Chewa: Asia
occitan: Asia
Livvinkarjala: Aazii
Oromoo: Eeshiyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଏସିଆ
Ирон: Ази
ਪੰਜਾਬੀ: ਏਸ਼ੀਆ
Pangasinan: Asia
Kapampangan: Asia
Papiamentu: Asia
Picard: Asie
Deitsch: Asie
Pälzisch: Asie
Norfuk / Pitkern: Asya
polski: Azja
Piemontèis: Asia
پنجابی: ایشیا
Ποντιακά: Ασίαν
پښتو: آسيا
português: Ásia
Runa Simi: Asya
rumantsch: Asia
Romani: Asia
română: Asia
armãneashti: Asia
tarandíne: Asie
русский: Азия
русиньскый: Азія
Kinyarwanda: Aziya
संस्कृतम्: जम्बुद्वीपः
саха тыла: Азия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱮᱥᱤᱭᱟ
sardu: Asia
sicilianu: Asia
Scots: Asie
سنڌي: ايشيا
davvisámegiella: Ásia
Sängö: Asie
srpskohrvatski / српскохрватски: Azija
සිංහල: ආසියාව
Simple English: Asia
slovenčina: Ázia
slovenščina: Azija
Gagana Samoa: Asia
chiShona: Asia
Soomaaliga: Aasiya
shqip: Azia
српски / srpski: Азија
Sranantongo: Asi (doti)
Sesotho: Asia
Seeltersk: Asien
Basa Sunda: Asia
svenska: Asien
Kiswahili: Asia
ślůnski: Azyjo
தமிழ்: ஆசியா
ತುಳು: ಏಷ್ಯಾ
తెలుగు: ఆసియా
tetun: Ázia
тоҷикӣ: Осиё
Türkmençe: Aziýa
Tagalog: Asya
lea faka-Tonga: ʻĒsia
Tok Pisin: Esia
Türkçe: Asya
Xitsonga: Axiya
татарча/tatarça: Азия
chiTumbuka: Asia
reo tahiti: ’Ātia
тыва дыл: Азия
удмурт: Азия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاسىيا
українська: Азія
اردو: ایشیا
oʻzbekcha/ўзбекча: Osiyo
vèneto: Axia
vepsän kel’: Azii
Tiếng Việt: Châu Á
West-Vlams: Azië
Volapük: Siyop
walon: Azeye
Winaray: Asya
Wolof: Asi
吴语: 亚洲
хальмг: Азия
isiXhosa: I-Eshiya
მარგალური: აზია
ייִדיש: אזיע
Yorùbá: Ásíà
Vahcuengh: Yacouh
Zeêuws: Azië
中文: 亚洲
文言: 亞細亞洲
Bân-lâm-gú: A-chiu
粵語: 亞洲
isiZulu: I-Eshiya