Amsterdamo

Amsterdamo
nederlande: Amsterdam
urbo
Amsterdam airphoto.jpg
Amsterdamo
Flag of Amsterdam.svg
Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG
Oficiala nomo: Amsterdam
Kromnomo: Venezio de Nordo
ŜtatoNederlando Nederlando
ProvincoNorda Holando
COROPAmsterdamo
KunurbaĵoRandstad
Historia ligoHansa ligo
Historiaj regionojSep Unuiĝintaj Provincoj, Batava Respubliko
Konata lokoRijksmuseum
KonstruaĵojReĝa palaco en Amsterdamo, ING Domo
SituoAmsterdamo
 - altecom s. m.
 - koordinatoj52°22′23″N 4°53′32″E  /  52°22′23″N 4°53′32″E  /  Amsterdamo)
Areo219,0 km² (21 900 ha)
 - de metropolo1,815 km² (182 ha)
 - de lando166 km² (16 600 ha)
 - de akvo53 km² (5 300 ha)
Loĝantaro767 849 (2010)
Denseco3 506,16 loĝ./km²
ParkoVondelparko
Unua skribmencio1275
HorzonoMET (UTC+1)
 - somera tempoMET (UTC+2)
Poŝtkodo1011–1109
Telefona antaŭkodo+31 20
Loko de Monda heredaĵo de UNESCO
NomoGrachtengordel
Situo ene de Nederlando
ButtonRed.svg
Situo ene de Nederlando
Situo enkadre de Eŭropo
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Eŭropo
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Amsterdam
Retpaĝo: www.amsterdam.nl

Amsterdamo estas la ĉefurbo de la Reĝlando de Nederlando laŭ la nederlanda konstitucio[1] (kvankam la sidejo de la nederlanda registaro situas en Hago)[2] kaj estas la plej granda urbo de la provinco Norda Holando en la okcidento de la lando. La urbo havas ĉirkaŭ 839,360 loĝantojn, la urba areo 1,336,383[3] kaj la amsterdama metropola areo havas ĉirkaŭ 2,431,000.[4] Ĝi enhavas multon de la norda parto de Randstad, unu el la plej grandaj kunurbaĵoj en Eŭropo, kun proksimume 7 milionoj da loĝantoj.[5]



La nomo de Amsterdamo derivas el Amstelredamme,[6] indikilo de la origino de la urbo kiel baraĵo de la rivero Amstel. Originata el malgranda vilaĝo de fiŝkaptistoj en la fino de la 12a jarcento, Amsterdam iĝis unu el la plej gravaj havenurboj en la mondo dum la Ora Jarcento de Nederlando (17a jarcento), kiel rezulto de ties plinoviga disvolvigo en komerco. Dum tiu epoko, la urbo estis ĉefa centro por financo kaj diamantoj.[7] En la 19a kaj 20a jarcentoj la urbo etendiĝis, kaj multaj novaj kvartaloj kaj ĉeurboj estis planitaj kaj konstruitaj. La plej malnova parto de la urbo estas konstruita ĉirkaŭ reto de duoncirklaj kanaloj, kiuj ekde julio 2010 estas sur la listo de Monda heredaĵo de UNESKO. Fakte la kanaloj de Amsterdamo de la 17a jarcento kaj la Defenda Linio de Amsterdamo de la 19a–20a jarcentoj nome Stelling van Amsterdam estas en la listo de heredaĵo de UNESKO. Amsterdamo estas la plej turisma urbo en Nederlando.

Kiel komerca ĉefurbo de Nederlando kaj unu el pintaj financaj centroj en Eŭropo, Amsterdamo estas konsiderata alfa mondurbo fare de la studgrupo Globalization and World Cities (GaWC). La urbo estas ankaŭ kultura ĉefurbo de Nederlando.[8] Multaj grandaj nederlandaj institucioj havas siajn sidejojn tie, kaj sep el la 500 plej grandaj entreprenoj de la mondo, kiaj Philips kaj ING, estas bazitaj en la urbo.[9] En 2012, Amsterdamo estis rangigita kiel la dua plej bonkvalita urbo kie loĝi fare de Economist Intelligence Unit (EIU)[10] kaj la 12a tutmonde laŭ vivkvalito por medio kaj infrastrukturo fare de Mercer.[11] La urbo estis antaŭe rangigita la 3a en plinovigo fare de 2thinknow en la indico Innovation Cities Index 2009.[12]

Famaj Amsterdamanoj estis ekzemple Anne Frank, juda junulino, konata pro sia fama taglibro, kiun ŝi verkis antaŭ la nazioj murdis ŝin, la pentristoj Rembrandt van Rijn kaj Vincent van Gogh, kaj la filozofo Baruch Spinoza.

La urbo estas fama kaj pro siaj belegaj kanaldomoj kaj pro la etoso de individua libereco. En tiu etoso multo okazas, farante la urbon vigla loko plenplena de kulturo kaj homa interkontaktado. Ekzemploj de tio estas la varma kvartalo – Wallen –, ĝiaj multnombraj coffeeshop (laŭvorte kafo-vendejoj, sed ne vere), kiuj laŭleĝe disvendas kanabon, la muzeoj kiaj la Rijksmuseum (regna muzeo), la Muzeo Van Gogh, la Muzeo Stedelijk, la muzeo Hermitage Amsterdam la muzeoj de la Hejmo de Rembranto, de la Hejmo de Anne Frank, la Amsterdam Museum, la ruĝ-lampa distrikto De Wallen kaj la historiaj kanaloj bordataj de malnovaj domoj. Ankaŭ la Amsterdama Borso, nome la plej malnova borso de la mondo, estas situanta en la urbocentro. Ĉio tio allogas pli ol 5 milionoj da internaciaj vizitantoj ĉiujare.[13]

Other Languages
Acèh: Amsterdam
Afrikaans: Amsterdam
Akan: Amsterdam
Alemannisch: Amsterdam
አማርኛ: አምስተርዳም
aragonés: Amsterdam
Ænglisc: Amsterdam
العربية: أمستردام
ܐܪܡܝܐ: ܐܡܣܛܪܕܐܡ
asturianu: Ámsterdam
azərbaycanca: Amsterdam
تۆرکجه: آمستردام
башҡортса: Амстердам
Boarisch: Amsterdam
žemaitėška: Amsterdams
Bikol Central: Amsterdam
беларуская: Амстэрдам
беларуская (тарашкевіца)‎: Амстэрдам
български: Амстердам
भोजपुरी: एम्सटर्डम
Bahasa Banjar: Amsterdam
bamanankan: Amsterdam
brezhoneg: Amsterdam
bosanski: Amsterdam
буряад: Амстердам
català: Amsterdam
Chavacano de Zamboanga: Amsterdam
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Amsterdam
нохчийн: Амстердам
Cebuano: Amsterdam
qırımtatarca: Amsterdam
čeština: Amsterdam
kaszëbsczi: Amsterdam
Чӑвашла: Амстердам
Cymraeg: Amsterdam
dansk: Amsterdam
Deutsch: Amsterdam
Zazaki: Amsterdam
dolnoserbski: Amsterdam
Ελληνικά: Άμστερνταμ
emiliàn e rumagnòl: Amsterdam
English: Amsterdam
español: Ámsterdam
eesti: Amsterdam
euskara: Amsterdam
estremeñu: Ámsterdam
فارسی: آمستردام
suomi: Amsterdam
Võro: Amsterdam
Na Vosa Vakaviti: Amsterdam
føroyskt: Amsterdam
français: Amsterdam
arpetan: Amstèrdame
Nordfriisk: Amsterdam
furlan: Amsterdam
Frysk: Amsterdam
Gaeilge: Amstardam
Gagauz: Amsterdam
Gàidhlig: Amsterdam
galego: Ámsterdam
Avañe'ẽ: Amterdam
Gaelg: Amsterdam
客家語/Hak-kâ-ngî: Amsterdam
עברית: אמסטרדם
Fiji Hindi: Amsterdam
hrvatski: Amsterdam
hornjoserbsce: Amsterdam
Kreyòl ayisyen: Amstèdam
magyar: Amszterdam
հայերեն: Ամստերդամ
interlingua: Amsterdam
Bahasa Indonesia: Amsterdam
Interlingue: Amsterdam
Ilokano: Amsterdam
ГӀалгӀай: Амстердам
íslenska: Amsterdam
italiano: Amsterdam
Basa Jawa: Amsterdam
ქართული: ამსტერდამი
Qaraqalpaqsha: Amsterdam
Taqbaylit: Amsterdam
Kabɩyɛ: Amstɛrɩdam
қазақша: Амстердам
한국어: 암스테르담
Перем Коми: Амстердам
къарачай-малкъар: Амстердам
kurdî: Amsterdam
kernowek: Amsterdam
Кыргызча: Амстердам
Latina: Amstelodamum
Ladino: Amsterdam
Lëtzebuergesch: Amsterdam
лезги: Амстердам
Lingua Franca Nova: Amsterdam
Limburgs: Amsterdam
Ligure: Amsterdam
lumbaart: Amsterdam
لۊری شومالی: آمئستئردام
lietuvių: Amsterdamas
latviešu: Amsterdama
мокшень: Амстердам
Māori: Amsterdam
македонски: Амстердам
монгол: Амстердам
кырык мары: Амстердам
Bahasa Melayu: Amsterdam
Malti: Amsterdam
မြန်မာဘာသာ: အမ်စတာဒမ်မြို့
Dorerin Naoero: Amsterdam
Nāhuatl: Amsterdam
Napulitano: Amsterdam
Plattdüütsch: Amsterdam
Nedersaksies: Amsterdam
नेपाली: आम्स्टर्डम
नेपाल भाषा: एम्स्तरद्याम
Nederlands: Amsterdam
norsk nynorsk: Amsterdam
norsk: Amsterdam
Novial: Amsterdam
Chi-Chewa: Amsterdam
occitan: Amsterdam
Livvinkarjala: Amsterdamu
ਪੰਜਾਬੀ: ਅਮਸਤੱਰਦਮ
Kapampangan: Amsterdam
Papiamentu: Amsterdam
Picard: Amsterdam
polski: Amsterdam
Piemontèis: Àmsterdam
پنجابی: ایمسٹرڈیم
português: Amesterdão
Runa Simi: Amsterdam
rumantsch: Amsterdam
română: Amsterdam
armãneashti: Amsterdam
tarandíne: Amsterdam
русский: Амстердам
русиньскый: Амстердам
саха тыла: Амстердам
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱟᱢᱥᱴᱚᱨᱰᱮᱢ
sardu: Amsterdam
sicilianu: Amsterdam
Scots: Amsterdam
davvisámegiella: Amsterdam
srpskohrvatski / српскохрватски: Amsterdam
Simple English: Amsterdam
slovenčina: Amsterdam
slovenščina: Amsterdam
chiShona: Amsterdam
Soomaaliga: Amistardam
shqip: Amsterdami
српски / srpski: Амстердам
Sranantongo: Damsko
Sesotho: Amsterdam
Seeltersk: Amsterdam
Basa Sunda: Amsterdam
svenska: Amsterdam
Kiswahili: Amsterdam
ślůnski: Amsterdam
тоҷикӣ: Амстердам
Türkmençe: Amsterdam
Tagalog: Amsterdam
lea faka-Tonga: Amsterdam
Türkçe: Amsterdam
татарча/tatarça: Амстердам
удмурт: Амстердам
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئامستېردام
українська: Амстердам
oʻzbekcha/ўзбекча: Amsterdam
vèneto: Amsterdam
vepsän kel’: Amsterdam
Tiếng Việt: Amsterdam
West-Vlams: Amsterdam
Volapük: Amsterdam
Winaray: Amsterdam
Wolof: Amsterdam
მარგალური: ამსტერდამი
ייִדיש: אמסטערדאם
Yorùbá: Amsterdam
Zeêuws: Amsterdam
Bân-lâm-gú: Amsterdam
isiZulu: I-Amsterdami