Ameriko

Ameriko

Americas (orthographic projection).svg
Mapo de Ameriko.
Areo Pli ol 42.000.000 km²
Loĝantoj 910.717.000
Landoj 35
Dependaj teritorioj 21
Ĉefaj lingvoj hispana
angla
portugala
franca
nederlanda
haitia
keĉua
ajmara
naŭatla
gvarania
Horzonoj UTC-10 A UTC
Plej grandaj urboj Sao Paulo
Meksikurbo
Nov-Jorko
Losanĝeleso
Bonaero
Rio de Janeiro
Ĉikago
Lima
v     
Information icon.svg

Ameriko estas la dua plej granda kontinento en la mondo, post Azio. Ĝi okupas grandan parton de la Okcidenta Hemisfero de la Tero. Ĝi etendiĝas ekde la Arkta Glacia Oceano norde ĝis la Horna Kabo sude, en la kunfluado de la oceanoj Atlantiko kaj Pacifiko kiuj limigas la kontinenton oriente kaj okcidente, respektive.

Kun surfaco de pli ol 42.000.000 km², ĝi estas la dua termaso plej granda en la planedo, kovrante 8,3% de la tuta surfaco kaj 30,2% de la emerĝita tero kaj krome ĝi koncentras ĉ. 12% de la homaro.

Pro tia grando kaj geografiaj karakterizoj, Ameriko estas tradicie dividita en Nordameriko, Centrameriko, la Antiloj kaj Sudameriko. Kelkaj geografoj konsideras Centramerikon kaj Antilojn unu sola subregiono ene de Nordameriko. Laŭ ĝiaj kulturaj trajtoj, oni povas distingi anglosaksan Amerikon, la nelatinidan Karibion kaj Latinamerikon.

La kontinento estis malkovrita de Kristoforo Kolumbo. Antaŭe ĝi estis nomita kiel Abya Yala de la majaoj kaj la centramerikaj kulturoj, kiel "Amerrikua" (vento-lando) de la majaoj de nuna Nikaragvo kaj "Cem Anahuac" de la aztekoj.

Toponimio

Mapo de Ameriko de la kartografo Jodocus Hondius, 1640.

La unua fojo kiam estis uzita la nomo "Ameriko" en Eŭropo por nomi la terojn atingitajn de Kolumbo estis en Cosmographiae Introductio, verkita de la germana kartografo Martin Waldseemüller, kiu priskribis en siaj laboraĵoj la hispanajn posedojn de Nordameriko, Antiloj, Centrameriko kaj Sudameriko, kiujn li desegnis en la unua ekzistanta mondmapo kaj kiujn li nomis en sia tuto kiel Ameriko honore de Amerigo Vespucci. Danke al la evoluo de la presilo, la nomoj donitaj de Waldseemüller rapide diskoniĝis en la sciencaj rondoj de Eŭropo. Rilate al la insuloj kaj la tuta kontinenta maso de la okcidenta hemisfero, la flandr-devena geografo Gerardus Mercator uzis la saman vorton Ameriko unuafoje en siaj kartografiaj laboraĵoj per mondmapo eldonita en 1538. Aliflanke la hispana monarkio jure nomis siajn amerikajn posedaĵojn kiel Kastiliaj reĝlandoj de Indioj. La Brita Krono nomis siajn posedaĵojn Okcidentaj Indioj.

Alia vorto uzata por la kontinento estas Nova Mondo, kompare kun la Malnova Mondo, t.e. la teritorioj jam konataj al eŭropanoj dum la Mezepoko.

Other Languages
Acèh: Amirika
адыгабзэ: Америкэ
Afrikaans: Amerikas
Akan: Amerika
አማርኛ: አሜሪካዎች
aragonés: America
العربية: أمريكتان
ܐܪܡܝܐ: ܐܡܪܝܩܐ
asturianu: América
Aymar aru: Awya Yala
azərbaycanca: Amerika
башҡортса: Америка
Boarisch: Amerika
žemaitėška: Amerėka
Bikol Central: Amerika
беларуская: Амерыка
беларуская (тарашкевіца)‎: Амэрыка
български: Америка
Bislama: Amerika
Bahasa Banjar: Amirika
brezhoneg: Amerika
bosanski: Amerika
буряад: Америкэ
català: Amèrica
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mī-ciŭ
нохчийн: Америка
Tsetsêhestâhese: Amérika
čeština: Amerika
Cymraeg: Yr Amerig
dansk: Amerika
Deutsch: Amerika
Zazaki: Amerika
dolnoserbski: Amerika
ދިވެހިބަސް: އެމެރިކާބައްރު
Ελληνικά: Αμερική
English: Americas
español: América
eesti: Ameerika
euskara: Amerika
estremeñu: América
Fulfulde: Aameerik
Võro: Ameeriga
français: Amérique
arpetan: Amèrica
furlan: Americhis
Gaeilge: Meiriceá
Gagauz: Amerika
贛語: 美洲
Gàidhlig: Na h-Aimearagan
galego: América
Avañe'ẽ: Amérika
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अमेरिका खंड
ગુજરાતી: અમેરિકા
Hausa: Amurka
עברית: אמריקה
हिन्दी: महाअमेरिका
Fiji Hindi: The Americas
hrvatski: Amerika
hornjoserbsce: Amerika
Kreyòl ayisyen: Amerik
Հայերեն: Ամերիկա
interlingua: America
Bahasa Indonesia: Benua Amerika
Interlingue: America
Igbo: Amerikas
Ilokano: Kaamerikaan
Ido: Amerika
íslenska: Ameríka
italiano: America
日本語: アメリカ州
Patois: Amoerkaz
Basa Jawa: Bawana Amérika
ქართული: ამერიკა
Qaraqalpaqsha: Amerika
Taqbaylit: Tamrikt
Kongo: Amelika
қазақша: Америка
kalaallisut: Amerika
ភាសាខ្មែរ: ទ្វីបអាមេរិក
ಕನ್ನಡ: ಅಮೆರಿಕ
한국어: 아메리카
Перем Коми: Америка
коми: Америка
kernowek: Amerika
Latina: America
Ladino: Amerika
Lëtzebuergesch: Amerika (Kontinent)
лезги: Америка
Limburgs: Amerika
Ligure: Americhe
lumbaart: America
lingála: Ameríka
lietuvių: Amerika
latviešu: Amerika
Basa Banyumasan: Bawana Amerika
мокшень: Америка
Malagasy: Amerika
олык марий: Америка
македонски: Америка
മലയാളം: അമേരിക്കകൾ
монгол: Америк тив
кырык мары: Америка
Bahasa Melayu: Benua Amerika
Mirandés: América
မြန်မာဘာသာ: အမေရိက
مازِرونی: آمریکا قاره
Nāhuatl: Ixachitlan
Napulitano: Amereca
Plattdüütsch: Amerika
norsk nynorsk: Amerika
norsk: Amerika
Nouormand: Améthique
Sesotho sa Leboa: Amerika
occitan: America
Oromoo: Ameerikaas
Ирон: Америкæ
Papiamentu: Amérika
Picard: Anmérikes
polski: Ameryka
Piemontèis: América
Ποντιακά: Αμερικήν
português: América
română: America
русский: Америка
русиньскый: Америка
Kinyarwanda: Amerika
саха тыла: Америка
sardu: Amèrica
Scots: Americae
srpskohrvatski / српскохрватски: Amerike
Simple English: Americas
slovenčina: Amerika (svetadiel)
Gagana Samoa: Amerika
chiShona: America (dzose)
Soomaaliga: Ameerika
српски / srpski: Америке
Sranantongo: Amrika
SiSwati: IMelika
Sesotho: Amerika
Seeltersk: Amerikoa
Basa Sunda: Amérika (buana)
svenska: Amerika
Kiswahili: Amerika
ślůnski: Amerika
tetun: Amérika
Türkmençe: Amerika
Tagalog: Kaamerikahan
lea faka-Tonga: ʻAmelika
Türkçe: Amerika
reo tahiti: Marite
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئامېرىكا قىتئەسى
українська: Америка
اردو: امریکین
oʻzbekcha/ўзбекча: Amerika (qitʼa)
vèneto: Mèrica
vepsän kel’: Amerik
Tiếng Việt: Châu Mỹ
walon: Amerike
Winaray: Kaamerikanhan
Wolof: Aamerig
吴语: 美洲
მარგალური: ამერიკა
ייִדיש: אמעריקע
Yorùbá: Amẹ́ríkà
Vahcuengh: Meijcouh
中文: 美洲
Bân-lâm-gú: Bí-chiu
粵語: 美洲