Aŭstrio

Republik Österreich
Aŭstria Respubliko

Detaloj

Detaloj

DetalojDetaloj
Nacia himno: Nacia himno de Aŭstrio
EU-Austria.svg
Bazaj informoj
ĈefurboVieno
Oficiala(j) lingvo(j)germana lingvo, aŭstra signolingvo
Ĉefa(j) lingvo(j)germana lingvo, kroata lingvo, Burgenland Croatian, slovena lingvo, hungara lingvo, aŭstra signolingvo, aŭstra-germana lingvo
Plej ofta(j) religio(j)katolikoj 84%, protestantoj 6%
Areo
 % de akvo
83,871 km²
1,3 %
Loĝantaro8 572 895
Loĝdenso105 ab. loĝ./km²
HorzonoMezeŭropa tempo
Interreta domajno.at
LandokodoAUT
Telefona kodo+43
Plej alta punktoGroßglockner
Plej malalta punktoNeusiedler See
Politiko
Politika sistemofederacia parlamenta respubliko
ŜtatestroAlexander Van der Bellen
Nacia tago26-a de oktobro (tago de akcepto de la leĝo pri konstanta neŭtraleco 1955)
Sendependiĝo27-a de julio 1955
Ekonomio
Valutoeŭro (EUR)
Esperanto-movado
Landa E-asocioAŭstria Esperanto-Federacio
v  d  
Information icon.svg

AŭstrioAŭstrujo (germane: Österreich [ˈøːstɐˌʁaɪç], oficiale Respubliko Aŭstrio; germane: Republik Österreich) estas parlamenta-demokratia federacia respubliko kaj senmara lando de ĉirkaŭ 8,7 milionoj da personoj[1] en Centra Eŭropo, konsistanta el naŭ subŝtatoj. Ĝiaj najbaraj landoj en la nordo estas Germanio kaj Ĉeĥio, en la oriento Slovakio kaj Hungario, en la sudo Slovenio kaj Italio kaj en la okcidento Svislando kaj Liĥtenŝtejno. La teritorio de Aŭstrio kovras 83,879 km². La tereno estas tre montara, ĉar ĝi situas ene de Alpoj; nur 32 % el la lando estas sub 500 m super marnivelo, kaj ties plej alta pinto estas 3,798 m.[2] La majoritato de la loĝantaro parolas lokajn bavariajn dialektojn de la germana kiel gepatra lingvo,[3] kaj la aŭstra-germana lingvo en sia normiga formo estas la oficiala lingvo de la lando.[4] Aliaj lokaj oficialaj lingvoj estas la hungara, la burgenlanda kroata, kaj la slovena.[2]

La origino de la nuntempa Aŭstrio radikas en la tempo de la Habsburga dinastio, kiam ĝia plejparto apartenis al la Sankta Romia Imperio. El la reformacia epoko, multaj nordgermanaj princoj, malkontentaj pri la aŭtoritato de la imperiestro, uzis protestantismon kiel la flagon de ribelo. La Tridekjara milito, la influo de la Reĝlando Svedio kaj la Reĝlando Francio, la elstarigo de la Reĝlando de Prusio, kaj la Napoleonaj invadoj malfortigis la imperiestran povon en la nordo de Germanio, sed en la sudo, kaj en ne-germanaj areoj de la imperio, la imperiestro kaj katolikismo plu tenis kontrolon. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj, Aŭstrio retenis sian lokon kiel unu el la potencoj de Eŭropo[5][6] kaj, responde al la kronigo de Napoleono kiel la Imperiestro de la Francoj, en 1804 estis oficiale proklamita la Aŭstria imperio. Post la malvenko de Napoleono, Prusio elstaris kiel ĉefa rivalo de Aŭstrio pri la regado en la germanaj teritorioj. La malvenko de Aŭstrio en la Batalo de Königgrätz kontraŭ Prusio dum la Aŭstri-Prusia milito de 1866, ebligis al Prusio plifortigi sian kontrolon super la cetero de Germanio. En 1867, la Aŭstra imperio estis transformita en Aŭstri-Hungario. Post la malvenko de Francio en la Franci-Prusia milito de 1870-1871, Aŭstrio estis ekskludita el la nova Germana imperio, kvankam en la venontaj jardekoj, ties politiko, kaj speciale tiu eksterlanda, pli ka pli konverĝis kun tiu de la Prusi-regata Imperio. Dum la Julia Krizo de 1914 kiu sekvis la murdon de la Arkiduko Franz Ferdinand de Aŭstrio la 28-an de junio, Aŭstri-Hungario, kuraĝigita pro la plendo kun germania subteno, la 28-an de julio deklaris militon kontraŭ Serbio, kiu ne tute plenumis la koncernan ultimaton. Aŭstrio estis tiele la unua lando kiu iris al la milito en la Julia Krizo, kiu eventuale rezultis en la Unua Mondmilito.

Post la falo de la Habsburga (Aŭstri-Hungaria) imperio en 1918 fine de la Unua mondmilito, Aŭstrio adoptis kaj uzis la nomon Respubliko German-Aŭstrio (Deutschösterreich), poste ŝanĝis ĝin al Österreich, kadre de klopodoj unuiĝi kun Germanio, sed tio estis malpermesita de la Traktato de Saint-Germain-en-Laye en 1919. La Unua Aŭstria Respubliko estis establita en 1919. En 1938 Nazia Germanio aneksis Aŭstrion dum la Anschluss.[7] Tiu situacio daŭris ĝis la fino de la Dua mondmilito en 1945, post kio Aŭstrio estis okupita de la Aliancanoj kaj ĝia iama demokratia konstitucio estis restaŭrita. En 1955, la Aŭstria Ŝtattraktato re-establis Aŭstrion kiel suverenan ŝtaton, finante la epokon de la okupacio. Samjare, la Parlamento de Aŭstrio aprobis la Deklaron de Neŭtraleco, kiu deklaris ke la Dua Aŭstria Respubliko estu porĉiame neŭtrala.

Nuntempe, Aŭstrio estas parlamenta reprezenta demokratio kiu enhavas naŭ federaciajn ŝtatojn.[2][8] La ĉefurbo kaj plej granda urbo, kun pli ol 1.7 milionoj da loĝantoj, estas Vieno.[2][9] Aliaj ĉefaj urbaj areoj de Aŭstrio estas Graz, Linz, Salzburg kaj Innsbruck. Aŭstrio estas unu el la plej riĉaj landoj en la mondo, nome la dekkvara, kun malneta enlanda produkto por kapo de 44,498 usonaj dolaroj.[10] La lando disvolvigis altan vivnivelon kaj en 2014 estis rangigita la 21-a en la mondo laŭ sia Indico de homa disvolviĝo. Aŭstrio estas ekde la jaro 1955 membro de Unuiĝintaj Nacioj,[11] kaj ekde 1995 de la Eŭropa Unio.,[2] kaj ĝi estas fondinto de la OEKE.[12] Aŭstrio ankaŭ estis subskribinta la interkonsenton de la Traktato de Schengen en 1995,[13] kaj adoptis la valuton de eŭro en 1999.

Other Languages
Аҧсшәа: Австриа
Acèh: Austria
адыгабзэ: Аустрие
Afrikaans: Oostenryk
Akan: Austria
Alemannisch: Österreich
አማርኛ: ኦስትሪያ
aragonés: Austria
Ænglisc: Ēastrīce
العربية: النمسا
ܐܪܡܝܐ: ܢܡܣܐ
مصرى: النمسا
অসমীয়া: অষ্ট্ৰিয়া
asturianu: Austria
авар: Авустур
Aymar aru: Austriya
azərbaycanca: Avstriya
تۆرکجه: اوتریش
башҡортса: Австрия
Boarisch: Östareich
žemaitėška: Austrėjė
Bikol Central: Austriya
беларуская: Аўстрыя
беларуская (тарашкевіца)‎: Аўстрыя
български: Австрия
भोजपुरी: ऑस्ट्रिया
Bislama: Austria
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: অস্ট্রিয়া
brezhoneg: Aostria
bosanski: Austrija
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Austria
буряад: Австри
català: Àustria
Chavacano de Zamboanga: Austria
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ó̤-dê-lé
нохчийн: Австри
Cebuano: Awstriya
Chamoru: Austria
ᏣᎳᎩ: ᎠᏍᏟᏯ
Tsetsêhestâhese: Austria
کوردی: نەمسا
corsu: Austria
qırımtatarca: Avstriya
čeština: Rakousko
kaszëbsczi: Aùstriô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Аѵстрїꙗ
Чӑвашла: Австри
Cymraeg: Awstria
dansk: Østrig
Deutsch: Österreich
Zazaki: Awıstırya
dolnoserbski: Awstriska
डोटेली: अष्ट्रिया
ދިވެހިބަސް: އޮސްޓްރިއާ
ཇོང་ཁ: ཨས་ཊི་ཡ
eʋegbe: Austria
Ελληνικά: Αυστρία
emiliàn e rumagnòl: Àustria
English: Austria
español: Austria
eesti: Austria
euskara: Austria
estremeñu: Áustria
فارسی: اتریش
Fulfulde: Otiris
suomi: Itävalta
Võro: Austria
føroyskt: Eysturríki
français: Autriche
arpetan: Ôtrich·e
Nordfriisk: Ååstenrik
furlan: Austrie
Frysk: Eastenryk
Gaeilge: An Ostair
Gagauz: Avstriya
Gàidhlig: An Ostair
galego: Austria
Avañe'ẽ: Áuteria
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: ऑस्ट्रिया
ગુજરાતી: ઑસ્ટ્રિયા
Gaelg: Yn Austeyr
Hausa: Austriya
客家語/Hak-kâ-ngî: O-thi-li
Hawaiʻi: ʻAukekulia
עברית: אוסטריה
हिन्दी: ऑस्ट्रिया
Fiji Hindi: Austria
hrvatski: Austrija
hornjoserbsce: Awstriska
Kreyòl ayisyen: Otrich
magyar: Ausztria
հայերեն: Ավստրիա
interlingua: Austria
Bahasa Indonesia: Austria
Interlingue: Austria
Igbo: Austria
Ilokano: Austria
ГӀалгӀай: Австри
Ido: Austria
íslenska: Austurríki
italiano: Austria
Patois: Aschria
la .lojban.: ysteraic
Basa Jawa: Ostenrik
ქართული: ავსტრია
Qaraqalpaqsha: Avstriya
Taqbaylit: Tutrict
Адыгэбзэ: Аустриэ
Kabɩyɛ: Otirisi
Kongo: Autriche
қазақша: Аустрия
kalaallisut: Østrigi
ಕನ್ನಡ: ಆಸ್ಟ್ರಿಯ
한국어: 오스트리아
Перем Коми: Австрия
къарачай-малкъар: Австрия
Ripoarisch: Österreich
kurdî: Awistirya
коми: Австрия
kernowek: Estrych
Кыргызча: Австрия
Latina: Austria
Ladino: Austria
Lëtzebuergesch: Éisträich
лакку: Австрия
лезги: Австрия
Lingua Franca Nova: Osteraic
Limburgs: Oosteriek
Ligure: Austria
lumbaart: Austria
lingála: Otrish
لۊری شومالی: اوتریش
lietuvių: Austrija
latgaļu: Austreja
latviešu: Austrija
मैथिली: अस्ट्रिया
мокшень: Австрие
Malagasy: Aotrisy
олык марий: Австрий
Māori: Ateria
македонски: Австрија
മലയാളം: ഓസ്ട്രിയ
монгол: Австри
кырык мары: Австри
Bahasa Melayu: Austria
Malti: Awstrija
Mirandés: Áustria
မြန်မာဘာသာ: ဩစတြီးယားနိုင်ငံ
مازِرونی: اتریش
Dorerin Naoero: Oteriya
Nāhuatl: Austria
Napulitano: Austria
Plattdüütsch: Öösterriek
Nedersaksies: Oostnriek
नेपाली: अस्ट्रिया
नेपाल भाषा: अस्त्रिया
Nederlands: Oostenrijk
norsk nynorsk: Austerrike
norsk: Østerrike
Novial: Austria
Nouormand: Autriche
Sesotho sa Leboa: Austria
occitan: Àustria
Livvinkarjala: Avstrii
Oromoo: Oostiriyaa
ଓଡ଼ିଆ: ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ
Ирон: Австри
ਪੰਜਾਬੀ: ਆਸਟਰੀਆ
Pangasinan: Austria
Kapampangan: Austria
Papiamentu: Oustria
Picard: Otriche
Deitsch: Eestereich
Pälzisch: Österreich
Norfuk / Pitkern: Ostriya
polski: Austria
Piemontèis: Àustria
پنجابی: آسٹریا
Ποντιακά: Αυστρία
پښتو: اتريش
português: Áustria
Runa Simi: Awstiriya
rumantsch: Austria
Romani: Austriya
română: Austria
armãneashti: Austria
tarandíne: Austrie
русский: Австрия
русиньскый: Австрія
Kinyarwanda: Ositiriya
संस्कृतम्: आस्ट्रिया
саха тыла: Австрия
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ
sardu: Àustria
sicilianu: Austria
Scots: Austrick
سنڌي: آسٽريا
davvisámegiella: Nuortariika
srpskohrvatski / српскохрватски: Austrija
Simple English: Austria
slovenčina: Rakúsko
slovenščina: Avstrija
Gagana Samoa: Oseteria
chiShona: Austria
Soomaaliga: Austriya
shqip: Austria
српски / srpski: Аустрија
Sranantongo: Ostriyakondre
SiSwati: IYosithiya
Sesotho: Austria
Seeltersk: Aastriek
Basa Sunda: Austria
svenska: Österrike
Kiswahili: Austria
ślůnski: Austrijo
తెలుగు: ఆస్ట్రియా
tetun: Áustria
тоҷикӣ: Австрия
Türkmençe: Awstriýa
Tagalog: Austria
Tok Pisin: Ostria
Türkçe: Avusturya
Xitsonga: Austria
татарча/tatarça: Австрия
chiTumbuka: Austria
Twi: Austria
тыва дыл: Австрия
удмурт: Австрия
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ئاۋستىرىيە
українська: Австрія
اردو: آسٹریا
oʻzbekcha/ўзбекча: Avstriya
vèneto: Àustria
vepsän kel’: Avstrii
Tiếng Việt: Áo
West-Vlams: Ôostnryk
Volapük: Lösterän
walon: Otriche
Winaray: Austrya
Wolof: Otris
吴语: 奥地利
მარგალური: ავსტრია
ייִדיש: עסטרייך
Yorùbá: Austríà
Vahcuengh: Audeihleih
Zeêuws: Oesteriek
中文: 奥地利
文言: 奧地利
Bân-lâm-gú: Ò-tē-lī
粵語: 奧地利
isiZulu: I-Ostriya