Stat Unî
English: United States

Mirandola-stemma.gif Miranduléś
C'l artìcul chè 'l è scrit in MiranduléśEmiliàn

Provincia di Modena-Stemma.pngArtéccol in dialètt mudnésModena-Stemma.png


I Stat Unî (Stati Uniti d'America in itagliàṅ, United States of America in ingléś) i èṅ na repùblica federàla dl'America dal Nòrd fata da 50 stat e da 'n distrét federàl (Washington, D.C.). I èṅ cgnusû più semplicemènt anc cuma Amèrica.

La bandéra di Stat Unî
Al scûd di Stat Unî

I sò mòt i èṅ E pluribus unum (Da dimóndi a òṅ, 1776) e In God we trust (In Dio a cunfidém, 1916).

Al paéś al cunfìna a nord cun al Cànada e a sud cun al Mèsic, mènt'r a èst e a òvest 'l è bagnâ p'r i ucèan Atlàntic e Pasìfic. Gl'aqui dal stat dl'Alàska, quél più grand ad tut, i èṅ incòst a la Rùsia e i fànan part dal strét ad Bering. Al stat di Hawaii 'l è furmâ p'r un artipèlag lucaliśâ in dal sèntar d'l Ucèan Pasìfic. I Stat Unî i gh'ànan anc soquànt àtar teritòri spars in gir, in dal mar di Caràibi e in dal Pasìfic.

Cun na superfìsi più granda ad 9,37 migliòṅ ad km² e cun da piò ad 310 migliòṅ 'd abitànt, i Stat Unî i èṅ al quàrt paéś più grand dal mónd e al tèrs più pupulâ, anc par via 'd un misćiùs ad rasi e n'imigrasiòṅ sustgnùda in di ùltim duśènt an. L'ecunumìa dal stat l'è la prima dal mónd, cun un PIL ad 14.300 migliàrd ad dòlar (2008).

Stòria

La federasiòṅ l'è stada fundàda da trédas culògni dal Régn Unî piasàdi in sla còsta atlàntica. Al 4 ad Luj dal 1776, cun la dichiarasiòṅ 'd indipendénsa, i àṅ pruclamâ al distàc da la Gran Bretàggna, baténd gl'ingléś in dla guèra 'd indipendénsa americàna. Na cunvensiòṅ federàla (quéla ad Filadèlfia) l'à pò mis in pē la custitusiòṅ di Stat Unî 'd Amèrica al 17 ad Setémbar dal 1787 (l'è la stésa ch'la gh'è anc adès). La carta di dirìt (ratificàda in dal 1791) la gh'iva dèntar déś emindamènt custitusiunài par garantìr dimóndi di dirìt fundamentài e la libertà.

La dichiarasiòṅ 'd Indipendénsa in un quàdar ad John Trumbull dal 1817-1818

In dal córs dal XIX sècul i Stat Unî i àṅ pò tòlt soquànt teritòri nóṿ da la Frància, da la Spaggna, da 'l Régn Unî, da 'l Mèsic e da la Rùsia, tirànd dèntar la repùblica dal Tèxas e quéla di Hawaii.

Al questiòṅ fra 'l Sud agràri e al Nòrd industriàł in mèrit a 'l dirìt ad druàr di séruv négar (da part di stat meridiunài dit Dixie) i àṅ pò purtâ in dal 1861 a la guèra 'd secesiòṅ americàna. Al Nòrd 'l à impedî ch'al paéś al sa sćianchìs in dū dand la libertà a i séruv in tuta la federasiòṅ.

In dal 1945, faghénd finìr la secónda guèra mundiàla mulànd śò dū bómbi atòmichi in sal Giapòṅ, i Stat Unî i èṅ dvintâ al prim paéś cun di armi atòmichi, mémbar permanènt dal Cunsìli ad Sicurésa d'l ONU e fundadōr dla NATO. Finìda la guèra fréda in di cunfrònt dl' Ugnòṅ Suviètica, i americàṅ i èṅ dvintâ la sōla puténsa mundiàla ch'a gh'è armàś, anc s'adès di luminàri dl'Università i discùtan dal sò status in un mónd multipulàr.

Other Languages
Alemannisch: USA
አማርኛ: አሜሪካ
aragonés: Estatos Unitos
مصرى: امريكا
Aymar aru: Istadus Unidus
žemaitėška: JAV
Bikol Central: Estados Unidos
беларуская (тарашкевіца)‎: Злучаныя Штаты Амэрыкі
भोजपुरी: अमेरिका
Bahasa Banjar: Amirika Serikat
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: তিলপারাষ্ট্র
Chavacano de Zamboanga: Estados Unidos de America
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Mī-guók
Tsetsêhestâhese: United States
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᑭᐦᒋ ᒨᐦᑯᒫᓇᐢᑭᕀ
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Амєрїканьскꙑ Ѥдьнѥнꙑ Дрьжавꙑ
dansk: USA
Thuɔŋjäŋ: Pawuut Matiic
ދިވެހިބަސް: އެމެރިކާ
eʋegbe: United States
English: United States
Esperanto: Usono
español: Estados Unidos
estremeñu: Estaus Uníus
Na Vosa Vakaviti: United States
føroyskt: USA
français: États-Unis
arpetan: Ètats-Unis
贛語: 美國
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: अमेरिकेचीं संयुक्त राज्यां
Bahasa Hulontalo: Amerika Serikat
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌰𐌼𐌰𐌹𐍂𐌹𐌺𐌰
客家語/Hak-kâ-ngî: Mî-koet
Fiji Hindi: United States
Kreyòl ayisyen: Etazini
Bahasa Indonesia: Amerika Serikat
Ido: Usa
íslenska: Bandaríkin
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊᒥᐊᓕᑲ
la .lojban.: mergu'e
Kabɩyɛ: Etaazuunii
Gĩkũyũ: United States
kalaallisut: Naalagaaffeqatigiit
ភាសាខ្មែរ: សហរដ្ឋអាមេរិក
한국어: 미국
kernowek: Statys Unys
Lingua Franca Nova: Statos Unida de America
Luganda: Amerika
Basa Banyumasan: Amerika Serikat
Malagasy: Etazonia
Minangkabau: Amerika Sarikat
Bahasa Melayu: Amerika Syarikat
Dorerin Naoero: Eben Merika
Plattdüütsch: USA
Nederlands: Verenigde Staten
norsk nynorsk: USA
norsk: USA
Sesotho sa Leboa: United States of America
Chi-Chewa: United States
Livvinkarjala: Amerikan Yhtysvallat
Pangasinan: Estados Unidos
Kapampangan: Estados Unidos
Deitsch: Amerikaa
Norfuk / Pitkern: Yunitid Staits o' Merika
پنجابی: امریکہ
português: Estados Unidos
rumantsch: Stadis Unids
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ
sicilianu: Stati Uniti
srpskohrvatski / српскохрватски: Sjedinjene Američke Države
Simple English: United States
slovenčina: Spojené štáty
Sranantongo: Kondre Makandrameki
Basa Sunda: Amérika Sarikat
svenska: USA
Kiswahili: Marekani
ไทย: สหรัฐ
Setswana: USA
Tok Pisin: Ol Yunaitet Stet
Xitsonga: Amerikha
chiTumbuka: United States
Twi: Amerika
reo tahiti: Fenua Marite
oʻzbekcha/ўзбекча: Amerika Qoʻshma Shtatlari
Tiếng Việt: Hoa Kỳ
Volapük: Lamerikän
吴语: 美国
Vahcuengh: Meijgoz
中文: 美国
文言: 美國
Bân-lâm-gú: Bí-kok
粵語: 美國
isiZulu: IMelika