Πραξικόπημα

Πραξικόπημα, ή κίνημα (προπολεμική χρήση του όρου), ονομάζεται η βίαιη και αιφνιδιαστική συνωμοτική πράξη που έχει σκοπό τη μεταβολή του πολιτεύματος προς όφελος της πολιτικής και στρατιωτικής κάστας μιας χώρας. Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι τα πραξικοπήματα έχουν σκοπό την εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος και τον περιορισμό των συνταγματικών δικαιωμάτων των πολιτών. Διακρίνεται σε πολιτικό ή στρατιωτικό ενώ υπάρχει και ο όρος συνταγματικό πραξικόπημα. Πρόκειται για έννοια που έρχεται σε αντίθεση με την επανάσταση, η οποία προέρχεται από μαζικές δράσεις καταπιεζόμενων τάξεων και αποσκοπεί στην επέκταση και κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους.

Διεθνώς, πραξικοπήματα ή απόπειρες πραξικοπημάτων εκδηλώνονται συνήθως σε χώρες με πολιτική αστάθεια αλλά και οικονομικά προβλήματα, κυρίως στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική (το 19ο αιώνα έγιναν πάνω από 200 πραξικοπήματα και απόπειρες πραξικοπημάτων στη Βολιβία). Σε πολλές περιπτώσεις με στρατιωτικά πραξικοπήματα που πετυχαίνουν εγκαθιδρύονται δικτατορίες, όπως στην Ελλάδα, όπου το 1967 επιβλήθηκε στρατιωτική δικτατορία, στη Μιανμάρ το 1990, στη Νιγηρία, στο Νίγηρα, το 1996 και αλλού.

Τα τελευταία χρόνια εκδηλώθηκαν επιτυχημένα πραξικοπήματα σε χώρες, όπως οι Κομόρες [1], η Σιέρα Λεόνε, η Μαυριτανία, το Πακιστάν, η Ταϊλάνδη, τα νησιά Φίτζι, το Σάο Τομέ και Πρίνσιπε, οι Νήσοι Σολομώντα και άλλες ενώ πολλοί ηγέτες του κόσμου (αρκετοί έχουν κατοχυρώσει την εξουσία τους με τη διεξαγωγή πολυκομματικών εκλογών) κατέλαβαν την εξουσία με πραξικοπήματα, όπως στη Λιβύη ο Μουαμάρ Καντάφι, στο Σουδάν ο Ομάρ Μπασίρ, στην Γκάμπια ο Γιαγιά Τζαμέ, στην Ισημερινή Γουινέα ο Τεοδόρο Ομπιάνγκ Νγκέμα Μπασόνγκο, στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία ο Φρανσουά Μποζιζέ, στη Γουινέα ο Μουσά Νταντίς Καμαρά και άλλοι.

Στην Ευρώπη στην πρόσφατη ιστορία πραξικοπήματα έγιναν, εκτός από την Ελλάδα, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία. Το 1991 το πραξικόπημα που είχε γίνει στην τότε Σοβιετική Ένωση οδήγησε στη διάλυση της ΕΣΣΔ. Απόπειρες πραξικοπημάτων, φανερές ή μη, έγιναν τις τελευταίες δεκαετίες στη Βενεζουέλα, στον Ισημερινό, στις Σεϋχέλλες, στη Μαδαγασκάρη, στην Αϊτή, στην Ονδούρα, στην Τουρκία και αλλού.

Σημειώσεις και παραπομπές

  1. Στις Κομόρες το τελευταίο πραξικόπημα έλαβε χώρα το 1999. Ήταν το 18ο από την ανεξαρτησία της χώρας, το 1975.
άλλες γλώσσες
Afrikaans: Staatsgreep
Alemannisch: Putsch
aragonés: Golpe d'estato
Ænglisc: Rīce-stīp
العربية: انقلاب
مصرى: انقلاب
asturianu: Golpe d'Estáu
azərbaycanca: Dövlət çevrilişi
беларуская (тарашкевіца)‎: Дзяржаўны пераварот
brezhoneg: Taol-stad
bosanski: Državni udar
català: Cop d'estat
Cebuano: Kudeta
کوردی: کودەتا
dansk: Statskup
Deutsch: Putsch
ދިވެހިބަސް: ބަޣާވާތް
English: Coup d'état
Esperanto: Puĉo
español: Golpe de Estado
euskara: Estatu-kolpe
فارسی: کودتا
français: Coup d'État
Gaeilge: Coup d'état
עברית: הפיכה
हिन्दी: तख़्ता पलट
hrvatski: Vojni udar
magyar: Puccs
Bahasa Indonesia: Kudeta
íslenska: Valdarán
italiano: Colpo di Stato
日本語: クーデター
Basa Jawa: Kudhéta
ქართული: პუტჩი
한국어: 쿠데타
Lëtzebuergesch: Putsch
Limburgs: Staotsgreep
lumbaart: Colp de Stat
Bahasa Melayu: Rampasan kuasa
Nederlands: Staatsgreep
norsk nynorsk: Kupp
norsk: Statskupp
Nouormand: Co d'êtat
occitan: Còp d'estat
polski: Zamach stanu
پښتو: کودتا
português: Golpe de Estado
Runa Simi: Wamink'a maqay
srpskohrvatski / српскохрватски: Puč
Simple English: Coup d'état
slovenčina: Štátny prevrat
slovenščina: Državni udar
Soomaaliga: Afganbi
српски / srpski: Државни удар
svenska: Statskupp
Tagalog: Kudeta
Türkçe: Askerî darbe
татарча/tatarça: Дәүләт түнтәрелеше
Tiếng Việt: Đảo chính
中文: 政變
Bân-lâm-gú: Chèng-piàn
粵語: 政變