Πειραιάς

Πειραιάς
Άποψη κεντρικών σημείων του Πειραιά
Πειραιάς βρίσκεται στο τόπο Greece
Πειραιάς
Πειραιάς
2011 Dimi Pirea numbered.svg
ΧώραΕλλάδα
ΠεριφέρειαΑττικής
Δήμοι
Διοίκηση
 • Δήμαρχοι
Έκταση50,417 km2
Πληθυσμός163 688[1][2]
Ταχ. κωδ.185 00–185 99
Τηλ. κωδ.210
ΠολιούχοςΆγιος Σπυρίδωνας
ΙστοσελίδαΕπίσημη ιστοσελίδα

Ο Πειραιάς (αρχαία ελληνικά: Πειραιεύς) είναι πόλη, μέρος του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Αθήνας και διαθέτει το σημαντικότερο λιμένα της Ελλάδας. Ο Πειραιάς συμπεριλαμβάνεται στον Δήμο Πειραιώς, ο οποίος σύμφωνα με την Απογραφή του 2011 έχει έκταση 10,9 τ. χμ. και πληθυσμό 163.688 κατοίκους, κάτι που τον καθιστά τον πέμπτο μεγαλύτερο σε πληθυσμό δήμο της χώρας, μετά τις συγχωνεύσεις που επέφερε το Πρόγραμμα Καλλικράτης.

Η Περιφερειακή Ενότητα Πειραιώς αποτελείται από τον ομώνυμο δήμο και τέσσερις δήμους (Νίκαιας-Αγίου Ιωάννη Ρέντη, Κορυδαλλού, Κερατσινίου-Δραπετσώνας και Περάματος), με συνολικό πληθυσμό 448.997 κατοίκους[3] και έκταση 50,4 τ.χμ. Καταλαμβάνει το νοτιοδυτικό τμήμα της Περιφέρειας Πρωτευούσης.

Το κέντρο του Πειραιά απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, της οποίας αποτελεί ιστορικό επίνειο.

Ο Πειραιάς στη σύγχρονη εποχή είναι σημαντικό βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο της χώρας, ενώ διαθέτει το μεγαλύτερο (σε επιβατική κίνηση) λιμένα της Ευρώπης,[4] συνδέοντας ακτοπλοϊκά την πρωτεύουσα με τα νησιά του Αιγαίου και αποτελώντας ένα σημαντικό προορισμό για κρουαζιερόπλοια εντός της Μεσογείου.

Ιστορία

Επιμελητήριο Πειραιώς

Ο Πειραιάς σύμφωνα με τον Στράβωνα αλλά και σύγχρονων γεωλογικών μελετών ήταν κάποτε νησί το οποίο ενώθηκε με την Αττική μετά τις αποθέσεις του Κηφισού αλλά και άλλων ρεμάτων της περιοχής.[5][6]

Αναπαράσταση του Πειραιά κατά την αρχαιότητα, 19ος αιώνας

Κατά τον Σουίδα υπήρξε κατά την τεταρτογενή περίοδο της ιστορίας νησί ενώ η πρωτοελλαδική ζωή στην πόλη εμφανίζεται γύρω στο 3000 π.Χ. Η περιοχή του Πειραιά φαίνεται να κατοικείται ήδη από τη νεολιθική περίοδο και έφτασε στο μεγαλύτερο σημείο ακμής στην κλασική εποχή, όταν ανακηρύχθηκε για πρώτη φορά σε δήμο, αποτελώντας συγκεκριμένα έναν από τους δήμους του άστεως της αρχαίας Αθήνας, και επιλέχθηκε ως το επίνειο της αθηναϊκής πόλης-κράτους. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος παρακμής όπου ο Πειραιάς ερημώθηκε κατά καιρούς, φτάνοντας μέχρι τον 19ο αιώνα και την μεταφορά της πρωτεύουσας του νεοσύστατου τότε ελληνικού κράτους στην Αθήνα το 1834, οπότε ξεκίνησε μια περίοδος ανάπτυξης της πόλης, με την σταδιακή αύξηση του πληθυσμού της και τον άρτιο πολεοδομικό της σχεδιασμό με βάση το σύστημα που εφάρμοσε ο Ιππόδαμος ο Μιλήσιος στον σχεδιασμό του αρχαίου Πειραιά, που αποτελεί πρότυπο πολεοδομικού σχεδιασμού μέχρι και σήμερα.

Σιδηροδρομικός Σταθμός

Ο Πειραιάς είχε προταθεί το 1832 από τον Gutensohn, αρχιτέκτονα του Λουδοβίκου Α' της Βαυαρίας, για πρωτεύουσα της Ελλάδας η οποία θα επεκτεινόταν σταδιακά προς την Αθήνα,[7] αλλά τελικά έγινε το αντίστροφο αφού επιλέχθηκε η Αθήνα για πρωτεύουσα και ο Πειραιάς αργότερα ενσωματώθηκε στην περιφέρεια πρωτευούσης.

Άμεσες πηγές για τη μελέτη της ιστορίας και τοπογραφίας του Πειραιά αποτελούν οι διάφορες επιγραφές, ευρήματα αρχαίων τάφων, θεμέλια ναών, νεωσοίκων, κτιρίων και τειχών και αρχαίων λιμενικών έργων, σε συνδυασμό πάντα με τις περικοπές αρχαίων συγγραφέων που αναφέρονται στον Πειραιά, σπουδαιότεροι των οποίων ήταν οι: Θουκυδίδης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Πλούταρχος, Ισοκράτης, Πλάτων, Λυκούργος, Δημοσθένης, Ηρόδοτος και Πολυδεύκης. Ο αρχαιότερος όμως αυτών ο Διόδωρος ο περιηγητής (4ος αιώνας π.Χ.) ήταν αυτός που πρώτος συνέγραψε για την Αττική, τον οποίον και ακολούθησε ο Ηλιόδωρος που συνέγραψε έργο εκ 15 βιβλίων για τα μνημεία της Αθήνας.

Όνομα

Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα τα ονόματα που έλαβε κατά καιρούς τόσο η πόλη του Πειραιά όσο και ο λιμένας της είναι κατά σειρά:

Ονομασίες πόλης

«Πειραιεύς» (αρχαίοι χρόνοι μέχρι και τελευταία επίσημη ονομασία).
«Δράκος»
«Πειραιάς» (Στέφανος ο Βυζάντιος και σύγχρονη δημοτική)
«Πειραίας», «Περαίας», ή «Περαιάς», (κατά δημώδεις ονομασίες). Επίσης σε κείμενα του προηγούμενου αιώνα απαντώνται: «Πιραιάς», ή «Πιρεάς», ακόμη και «Πειρεάς», «Πειρέας», «Πιρέας» και «Περέας» ή «Περεάς». Σε όλες τις περιπτώσεις που τονίζονταν στη λήγουσα λάμβανε περισπωμένη.

Ονομασίες λιμένα

Ο «Λέων του Πειραιά» (αντίγραφο)
«Λιμήν του Πειραιώς» ή απλώς «Λιμήν» (αρχαίοι χρόνοι - τελευταία αρχαιολογική άποψη).
«Κάνθαρος» ή «Λιμήν Κανθάρου» (ομοίως αρχαίοι χρόνοι).
«Κωφός λιμήν» (μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο - τελευταία αρχαιολογική άποψη).
«Λιμήν Αθηνών».
«Λιμήν Λέοντος» ή γνωστότερα «Πόρτο Λεόνε», που είναι & η διεθνής ονομασία του στους ναυτικούς χάρτες. Τον 17ο αιώνα ένα λιοντάρι από μάρμαρο, δέσποζε στην είσοδο του λιμανιού και ήταν το πρώτο πράγμα που έβλεπαν οι ταξιδιώτες όταν έφταναν στο λιμάνι. Στη σύγχρονη εποχή υπάρχει ανακατασκευή από τον γλύπτη Γεώργιο Μέγκουλα. Το πρωτότυπο κλάπηκε από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι (Morozini) και βρίσκεται στη Βενετία.
«Πόρτο Δράκο» ή «Πόρτο Δρακόνε» (επί Καταλανών).
«Πόρτο της Αθήνας» (Μελέτιος).

Επίσης κατά την Ρωμαϊκή περίοδο, Μεσαίωνα, Ενετοκρατία, Τουρκοκρατία, έλαβε τα παρακάτω ονόματα:

"Athenarum portus".
"Porto dei Setine".
"Portus de Sithines", ή "Sithines".
"Porto Leone", ή "Porto Draco", ή "Porto Dracone".
«Ασλάν Λιμάνι» (πριν και κατά το 1821)

Στους νεότερους χρόνους ο Πειραιάς αναφέρεται και ως Μαγχεστρία (δηλαδή Μάντσεστερ) της Ανατολής, εξαιτίας των λιμενικών και σιδηροδρομικών του εγκαταστάσεων[8].

άλλες γλώσσες
Alemannisch: Piräus
العربية: بيرايوس
asturianu: El Piréu
azərbaycanca: Pirey
žemaitėška: Piriejos
беларуская: Пірэй
беларуская (тарашкевіца)‎: Пірэй
български: Пирея
català: El Pireu
нохчийн: Пирей
čeština: Pireus
Cymraeg: Piraeus
dansk: Piræus
Deutsch: Piräus
English: Piraeus
Esperanto: Pireo
español: El Pireo
eesti: Pireus
euskara: Pireo
فارسی: پیرئاس
suomi: Pireus
français: Le Pirée
galego: O Pireo
עברית: פיראוס
hrvatski: Pirej
magyar: Pireusz
Հայերեն: Պիրեյոս
Bahasa Indonesia: Piraeus
italiano: Il Pireo
日本語: ピレウス
Basa Jawa: Piraeus
ქართული: პირეოსი
қазақша: Пирей
한국어: 피레아스
Latina: Piraeus
Lëtzebuergesch: Piräus
Limburgs: Pireas (stad)
lumbaart: El Piree
lietuvių: Pirėjas
latviešu: Pireja
монгол: Пирей
Nederlands: Piraeus (stad)
norsk nynorsk: Pireus
norsk: Pireus
occitan: Lo Pirèu
polski: Pireus
Ποντιακά: Πειραιάς
پښتو: پیرایوس
português: Pireu
română: Pireu
русский: Пирей
Scots: Piraeus
srpskohrvatski / српскохрватски: Pirej
Simple English: Piraeus
slovenčina: Pireus (mesto)
slovenščina: Pirej
српски / srpski: Пиреј
svenska: Pireus
Türkçe: Pire (şehir)
українська: Пірей
اردو: پیرایوس
vepsän kel’: Pirei
Tiếng Việt: Piraeus
Volapük: Pireas
Winaray: Piraeus