Παίκτης εκτός παιχνιδιού (Οφσάιντ)

Το οφσάιντ (αγγ.: offside) ή στα ελληνικά «εκτός πεδιάς» είναι ο 11ος κανονισμός στο ποδόσφαιρο που έχει ως σκοπό να περιορίσει το πόσο μπροστά μπορούν να βρεθούν οι παίκτες της επιτιθέμενης ομάδας όταν επηρεάζουν τη φάση που εξελίσσεται στο παιχνίδι. Με απλά λόγια, ο κανονισμός ορίζει ότι ένας παίκτης δεν μπορεί να αποκτήσει πλεονέκτημα περιμένοντας κοντά στο τέρμα του αντιπάλου, έχοντας μόνο τον τερματοφύλακα μεταξύ του ιδίου και του τέρματος (στη συνηθισμένη περίπτωση που ο τερματοφύλακας είναι όντως ο τελευταίος αμυνόμενος παίκτης). Σύμφωνα με τους Κανονισμούς του Παιχνιδιού, το γεγονός και μόνο ότι ένας παίκτης βρίσκεται σε θέση οφσάιντ, δεν αποτελεί παράπτωμα. Για να αποτελεί παράπτωμα πρέπει ο ποδοσφαιριστής αυτός να είναι πλησιέστερα στην αντίπαλη γραμμή τέρματος από τη μπάλα και τον προτελευταίο αντίπαλο. Ένας ποδοσφαιριστής δεν βρίσκεται σε θέση οφσάιντ αν βρίσκεται στο μισό γήπεδο της δικής του ομάδας, αν βρίσκεται στην ίδια ευθεία με τον προτελευταίο αντίπαλο ή αν βρίσκεται στην ίδια ευθεία με τους δύο τελευταίους αντιπάλους. [1] Ένας ποδοσφαιριστής που βρίσκεται σε θέση οφσάιντ τιμωρείται μόνο αν τη στιγμή που η μπάλα αγγίξει ή μεταβιβαστεί από έναν συμπαίκτη του, αυτός συμμετέχει ενεργά στο παιχνίδι, κατά την άποψη του διαιτητή, με το να επηρεάζει το παιχνίδι ή με το να επηρεάζει έναν αντίπαλο του ή με το να αποκτά πλεονέκτημα ευρισκόμενος στη θέση αυτή. Ένας ποδοσφαιριστής που βρίσκεται σε θέση οφσάιντ δεν τιμωρείται αν δεχθεί τη μπάλα απευθείας από τέρματος λάκτισμα ή από επαναφορά της μπάλας από τα πλάγια ή από γωνιακό λάκτισμα (κόρνερ). Σε περίπτωση παράβασης οφσάιντ, ο διαιτητής καταλογίζει ένα έμμεσο ελεύθερο λάκτισμα υπέρ της αντίπαλης ομάδας, το οποίο εκτελείται από το σημείο στο οποίο διαπράχθηκε η παράβαση. [1]

Το οφσάιντ είναι ένας από τους πρώτους κανονισμούς που εδραιώθηκαν στο ποδόσφαιρο, πριν αυτό πάρει τη μορφή με την οποία το ξέρουμε σήμερα και έχει καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη μοντέρνα μορφή του ποδοσφαίρου. Θεωρείται από τους πιο περίπλοκους κανονισμούς του ποδοσφαίρου και πολλές φορές παίκτες, προπονητές και θεατές θέτουν υπό αμφισβήτηση τις αποφάσεις που λαμβάνονται από το διαιτητή και τους βοηθούς του σε έναν αγώνα. Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες αναθεώρησης του κανονισμού από το Διεθνές Ποδοσφαιρικό Συμβούλιο ώστε ο κανονισμός να είναι αποτελεσματικός και να βελτιώνει την ποιότητα του ποδοσφαίρου ως θέαμα. Εντούτοις, κάθε νέα αναθεώρηση δεν αφομοιώνεται εύκολα και έχουν υπάρξει αντιδράσεις. [2] Τα τελευταία χρόνια ο κανονισμός του οφσάιντ έχει δεχτεί κριτική και υπάρχουν προπονητές, παίκτες ή αναλυτές που τείνουν προς την κατάργηση ή την αλλαγή του. [3] [4] [5]

Εφαρμογή του κανονισμού

Η εφαρμογή του οφσάιντ γίνεται σε τρία βήματα, διακρίνοντας τη θέση οφσάιντ, την παράβαση του κανονισμού και την επιβολή και εφαρμογή της ποινής που αυτό επιφέρει.

Θέση οφσάιντ

Ο γαλάζιος επιθετικός στα αριστερά του σχήματος βρίσκεται σε θέση οφσάιντ καθώς βρίσκεται και μπροστά από τον προτελευταίο αμυντικό (θεωρείται ως αμυντικός και ο τερματοφύλακας) και μπροστά από την μπάλα. Στο στιγμιότυπο δεν υπάρχει αναγκαστικά παράβαση του κανονισμού.

Ένας παίκτης βρίσκεται σε θέση οφσάιντ αν είναι "πιο κοντά στο αντίπαλο τέρμα από την μπάλα και τον προτελευταίο αντίπαλο". Αυτό ισχύει μόνο αν ο παίκτης που επιτίθεται βρίσκεται στο μισό του γηπέδου όπου βρίσκεται το τέρμα του αντιπάλου. Δεν καταλογίζεται οφσάιντ αν ο επιθετικός ξεκινήσει από το μισό του γηπέδου όπου βρίσκεται το τέρμα της ομάδας του. Αν ο επιθετικός βρίσκεται στην ίδια απόσταση από το αντίπαλο τέρμα με τον προτελευταίο αντίπαλο, δεν είναι σε θέση οφσάιντ.

Το 2005 η IFAB συμφώνησε σε μια νέα απόφαση σχετικά με τον 11ο κανονισμό με την οποία ξεκαθαρίζεται η έκφραση "πιο κοντά στο αντίπαλο τέρμα", και δηλώνει ότι είναι σε θέση οφσάιντ κάποιος επιτιθέμενος αν "οποιοδήποτε μέρος του κεφαλιού, σώματος, ή ποδιών βρίσκεται πιο κοντά στο αντίπαλο τέρμα από την μπάλα και τον προτελευταίο αμυντικό. Τα χέρια δε συμπεριλαμβάνονται σε αυτόν τον ορισμό." [6] Αυτό σημαίνει ότι είναι σε θέση οφσάιντ κάποιος παίκτης αν κάποιο μέρος του σώματος του, εκτός των χεριών, βρίσκεται μετά τον προτελευταίο αμυντικό και την μπάλα, εγγύτερα στο αντίπαλο τέρμα.

Γενικά, συμπεραίνεται ότι είτε η αμυνόμενη ομάδα πρέπει να έχει τουλάχιστον δύο παίκτες (συμπεριλαμβάνεται και ο τερματοφύλακας) μεταξύ της γραμμής του τέρματος και τον αντίπαλο παίκτη που βρίσκεται πιο κοντά σε αυτήν, είτε όλοι οι παίκτες της αμυνόμενης ομάδας πρέπει να βρίσκονται πίσω από την μπάλα, έτσι ώστε να είναι πάντα πιο κοντά στο τέρμα τους από την αντίπαλη, επιτιθέμενη ομάδα. Αν ο τερματοφύλακας έχει βρεθεί εκτός θέσης και η μπάλα είναι ανάμεσα σε αυτόν και το τέρμα του, ο αντίπαλος επιθετικός πρέπει να βρίσκεται στην ίδια γραμμή, ή πίσω από αυτήν, με δύο αμυνόμενους (πάντα αν η μπάλα βρίσκεται στο μισό του γηπέδου όπου βρίσκεται και το τέρμα των αμυνόμενων).

Αν δύο παίκτες της επιτιθέμενης ομάδας έχουν μόνο έναν αμυντικό να αντιμετωπίσουν (συνήθως τον τερματοφύλακα), επιτρέπεται να ανταλλάξουν πάσα, εφόσον ο παίκτης που θα κάνει την πάσα βρίσκεται πιο κοντά στη γραμμή του τέρματος από τον παίκτη που θα τη λάβει.

Παράβαση του κανονισμού

Ο γαλάζιος επιθετικός, στα αριστερά της διακεκομμένης γραμμής, δεν παραβαίνει τον κανονισμό του οφσάιντ αν δεν "επηρεάσει τη φάση", αφού παρότι είναι σε θέση οφσάιντ μπορεί να μη λάβει μέρος στο ενεργό παιχνίδι.

Ένας παίκτης σε θέση οφσάιντ διαπράττει παράβαση του κανονισμού αν, "τη στιγμή που η μπάλα παίζεται από συμπαίκτη του", συμμετέχει στο ενεργό παιχνίδι. Το αν συμμετέχει στο ενεργό παιχνίδι καθορίζεται από την κρίση του διαιτητή. Αν δεν παιχτεί σκόπιμα η μπάλα από τον συμπαίκτη, προς τον παίκτη σε θέση οφσάιντ και απλά ο συμπαίκτης έχει επαφή με αυτήν, πάλι θεωρείται παράβαση του κανονισμού. Παράβαση του κανονισμού δεν υπάρχει όταν ο παίκτης που επιτίθεται δέχεται την μπάλα απευθείας από άουτ που εκτελείται από τη μικρή περιοχή του τερματοφύλακά του, από πλάγιο άουτ ή από κόρνερ. Το τελευταίο αποτελεί έναν από τους λόγους για τον οποίο προτιμήθηκε από πολλούς προπονητές στο μοντέρνο ποδόσφαιρο, δύο αμυνόμενοι παίκτες να καταλαμβάνουν τις θέσεις στα δοκάρια κατά την εκτέλεση κόρνερ.

Για να παραβεί ένας παίκτης τον κανονισμό, πρέπει να βρίσκεται σε θέση οφσάιντ όταν ακουμπάει ή κάνει πάσα συμπαίκτης του. Αν τρέξει από θέση που δεν είναι οφσάιντ σε μία θέση οφσάιντ αφού ο συμπαίκτης του κάνει πάσα ή ακουμπήσει την μπάλα και με αυτή την επαφή φτάσει σε αυτόν, τότε δεν υπάρχει παράβαση του κανονισμού.

Όμοια, ένας παίκτης που βρίσκεται σε θέση οφσάιντ όταν ακουμπάει την μπάλα, ή κάνει πάσα συμπαίκτης του, ο παίκτης που βρίσκεται σε θέση οφσάιντ έχει παραβεί τον κανόνα, ακόμη και αν γυρίσει πίσω σε θέση που δεν είναι οφσάιντ πριν πάρει την μπάλα. Αυτό το εν δυνάμει οφσάιντ ισχύει μέχρι να γίνει η παράβαση ή μέχρι κάποιος παίκτης έχει επαφή με την μπάλα που δεν ήταν σε θέση οφσάιντ οπότε και μετά επανεκτιμάται ο κανονισμός για τις νέες θέσεις των παικτών. Επίσης μπορεί η κατάληξη να είναι η μπάλα να βγει εκτός αγωνιστικού χώρου ή κάποιος αντίπαλος να παίξει την μπάλα σκόπιμα. Ένας παίκτης που ήταν σε θέση οφσάιντ που θα λάβει πλεονέκτημα από λάθος εκτίμηση και αλλαγή της μπάλας από αντίπαλο δε θεωρείται ότι παραβαίνει τον κανόνα.

Ο καθορισμός του αν ένας παίκτης συμπεριλαμβάνεται στο ενεργό παιχνίδι ("active play") είναι περίπλοκος. Η FIFA εξέδωσε νέες οδηγίες για τον κανονισμό του οφσάιντ το 2003 οι οποίες έγιναν μέρος του κανονισμού 11 τον Ιούλιο του 2005. Η νέα έκφραση του κανονισμού έχει ως στόχο τον πιο ακριβή ορισμό τριών περιπτώσεων σύμφωνα με τα παρακάτω:

  • Η φράση επηρεάζει το παιχνίδι σημαίνει ότι έχει επαφή, ή παίζει την μπάλα που έχει φτάσει σε αυτόν από έναν συμπαίκτη.
  • Η φράση παρεμποδίζει κάποιον αντίπαλο σημαίνει ότι εμποδίζει κάποιον παίκτη από το να παίξει την μπάλα ή να αποκτήσει τη δυνατότητα να παίξει την μπάλα, ξεκάθαρα επεμβαίνοντας στο οπτικό πεδίο του αντιπάλου ή κάνοντας κινήσεις ή χειρονομίες ή μετακινείται με τέτοιο τρόπο, ώστε κατά τη γνώμη του διαιτητή, εξαπατά ή αποσπά την προσοχή του αντιπάλου.
  • Η φράση κερδίζοντας πλεονέκτημα από το να βρίσκεται σε θέση οφσάιντ συμπεριλαμβάνει το να παίξει την μπάλα που αναπηδά από δοκάρι προς τον παίκτη που βρίσκεται σε θέση οφσάιντ ή από τον τελευταίο αντίπαλο (πχ τερματοφύλακα) προς έναν παίκτη σε θέση οφσάιντ.

Η φράση που έχει καθιερωθεί στην ελληνική αθλητικογραφία "επηρεάζει τη φάση" προσπαθεί να συνοψίσει τις δύο πρώτες ερμηνείες ενώ ως προς τη μετάφρασή προκύπτει από την πρώτη πρόταση.

Στην πράξη, ένας παίκτης σε θέση οφσάιντ μπορεί να τιμωρηθεί πριν ακουμπήσει ή παίξει την μπάλα, αν κατά τη γνώμη του διαιτητή, κανένας άλλος παίκτης που δε βρίσκεται σε θέση οφσάιντ έχει την ευκαιρία να παίξει την μπάλα.

Οι ερμηνείες των διαιτητών στους νέους ορισμούς είναι κάποιες φορές αντιφατικές. Όταν συμβαίνει, η διαμάχη είναι πάνω στο τι κινήσεις μπορεί να κάνει ένας παίκτης σε θέση οφσάιντ που μπορεί να θεωρηθούν ότι παρεμποδίζουν κάποιον αντίπαλο. Το απόφθεγμα: "Αν δεν επηρεάζει το παιχνίδι τότε τι κάνει στο γήπεδο;" αποδίδεται από μερικούς στον Μπιλ Νίκολσον.

Εκτέλεση της ποινής

Η ποινή που επιφέρει παράβαση του κανονισμού για το οφσάιντ είναι ένα έμμεσο φάουλ στην αντίπαλη ομάδα, στο σημείο όπου η παράβαση συνέβη. Πολλοί διαιτητές κατά την κρίση τους επιτρέπουν το παιχνίδι να εξελιχθεί αν η ομάδα κατά της οποίας έχει γίνει η παράβαση, έχει αποκτήσει το πλεονέκτημα της κατοχής, ούτως ώστε να μη μειωθεί ο ρυθμός του παιχνιδιού με περιττά ελεύθερα χτυπήματα που έχουν τον ίδιο σκοπό με την παροχή πλεονεκτήματος κατοχής της μπάλας. Αυτή η διάκριση δεν είναι ίδια με το "πλεονέκτημα", που μπορεί να εφαρμοστεί μόνο στον κανονισμό 12 του ποδοσφαίρου. Στην ουσία, ο διαιτητής που δε σφυρίζει το οφσάιντ κρίνει ότι τα στοιχεία της παράβασης του κανονισμού 11 δεν υπήρχαν πλήρως.

Διαιτησία

Η κίνηση του βοηθού διαιτητή που υποδεικνύει παράβαση του κανονισμού για το οφσάιντ, από παίκτη που βρισκόταν στο μέσον της απόστασης του βοηθού από την άλλη άκρη του γηπέδου.

Για την εφαρμογή του κανονισμού, ο διαιτητής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους βοηθούς διαιτητή, που γενικά βρίσκονται στην ίδια ευθεία με τον προτελευταίο αμυντικό (οι ακριβείς τοποθετήσεις είναι πιο περίπλοκες) στην αντίστοιχη πλευρά του. Ο βοηθός διαιτητή δίνει το σήμα για την παράβαση σηκώνοντας τη σημαία του με το χέρι κατακόρυφα χωρίς κάποια κίνηση σε αυτό και όταν επικυρωθεί η παράβαση από τον διαιτητή, σηκώνει τη σημαία κατά τέτοιον τρόπο που δηλώνει το σημείο του γηπέδου όπου η παράβαση έλαβε χώρα:

  • Η σημαία διαγώνια προς τα κάτω: η παράβαση συνέβη στο ένα τρίτο του γηπέδου εγγύτερα στον βοηθό διαιτητή.
  • Η σημαία οριζόντια προς το έδαφος: η παράβαση συνέβη στο μέσον της απόστασης του βοηθού διαιτητή από την απέναντι άκρη του γηπέδου.
  • Η σημαία διαγώνια προς τα πάνω: η παράβαση συνέβη στο ένα τρίτο του γηπέδου που βρίσκεται εγγύτερα στην απέναντι άκρη του γηπέδου.

Στο σύγχρονο ποδόσφαιρο, πέρα από τη σήμανση με τη σημαία, οι διαιτητές συνεννοούνται μεταξύ τους και με τη βοήθεια ενδοεπικοινωνίας με ασύρματες συσκευές μετάδοσης ήχου που φέρουν προσαρμοσμένες στο στόμα και αυτί τους.

Ο ρόλος των βοηθών διαιτητή στην επικύρωση των παραβάσεων μπορεί να είναι δύσκολος, καθώς πρέπει να παρακολουθήσουν επιθέσεις και αντεπιθέσεις, να αναγνωρίσουν ποιοι παίκτες βρίσκονται σε θέση οφσάιντ όταν παίζεται η μπάλα και να καθορίσουν αν οι παίκτες σε θέση οφσάιντ συμμετέχουν στο ενεργό παιχνίδι. Το ρίσκο της λάθος κρίσης ενιχύεται επιπλέον από την προοπτική της όρασης και την ιδιότητα αυτής ώστε να εμφανίζει αντικείμενα πιο κοντά από ότι είναι, ανάλογα με τη γωνία θέασης. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν η απόσταση του παίκτη που επιτίθεται είναι αρκετά μεγάλη σε σύγκριση με αυτήν του παίκτη που αμύνεται ως προς τον βοηθό διαιτητή και ο τελευταίος δε βρίσκεται στην ίδια ευθεία με τον αμυνόμενο. Η δυσκολία της διαιτησίας επί του κανονισμού του οφσάιντ συχνά υποτιμάται από τους θεατές. Η προσπάθεια καθορισμού του εάν ο παίκτης είναι στην ίδια ευθεία με τον αντίπαλό του, όταν ο συμπαίκτης του χτυπάει την μπάλα, δεν είναι εύκολη: αν ένας επιθετικός και ένας αμυντικός κινηθούν προς αντίθετες κατευθύνσεις, μπορεί να αποκτήσουν απόσταση δύο μέτρων μεταξύ τους σε ένα δέκατο του δευτερολέπτου.

άλλες γλώσσες
العربية: تسلل
azərbaycanca: Ofsayd
беларуская (тарашкевіца)‎: Становішча «Па-за гульнёй» (футбол)
български: Засада
català: Fora de joc
čeština: Ofsajd#Fotbal
dansk: Offside
Esperanto: Ofsajdo
español: Fuera de juego
فارسی: آفساید
suomi: Paitsio
עברית: נבדל
Bahasa Indonesia: Offside
한국어: 오프사이드
lietuvių: Nuošalė
македонски: Офсајд
română: Ofsaid (fotbal)
Simple English: Offside rule
slovenčina: Ofsajd
slovenščina: Prepovedani položaj
српски / srpski: Офсајд
тоҷикӣ: Офсойд
Türkçe: Ofsayt