Μουσική

Ζωγραφιά σε ένα αρχαίο ελληνικό αγγείο απεικονίζει μάθημα μουσικής (αι. 510 π.Χ.).

Ως μουσική ορίζεται η τέχνη που βασίζεται στην οργάνωση ήχων με σκοπό τη σύνθεση, εκτέλεση και ακρόαση/λήψη ενός έργου. Με τον όρο εννοείται επίσης και το σύνολο ήχων από το οποίο απαρτίζεται ένα μουσικό κομμάτι.

Γνωστή και ως Απολλώνια Τέχνη, η μουσική παίρνει το όνομά της από τις εννέα Μούσες της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Καθ' αυτή την έννοια, η μουσική διέφερε σημασιολογικά της σημερινής χρήσης του όρου, και περιελάμβανε το σύνολο των τεχνών που βρίσκονταν υπό την προστασία των Μουσών. Στην Αρχαία Ελλάδα, ο όρος μουσικη εννοούσε την Ποίηση, το Μέλος και τον Χορό ως μια αδιάσπαστη ενότητα τεχνών η οποία καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στο Θέατρο, ενώ τη θεωρία της Μουσικής εξέφραζε ο κλάδος της Αρμονικής. Ο διαχωρισμός αυτός υιοθετήθηκε και αναπτύχθηκε από τον δυτικοευρωπαϊκό πολιτισμό. Έτσι σήμερα μπορούμε να πούμε ότι η μουσική ως τέχνη, έρχεται να καλύψει την ανάγκη του ανθρώπου να εκφράσει με τους ήχους, τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις ψυχικές του καταστάσεις.

Τόσο ο ορισμός της μουσικής, όσο και σχετικά με τη μουσική θέματα όπως η εκτέλεση, η σύνθεση και η σπουδαιότητά της, διαφέρουν από πολιτισμό σε πολιτισμό και ανάλογα με το κοινωνικό πλαίσιο. Η ερώτηση 'τι είναι μουσική;' έχει γίνει θέμα συζητήσεων - μεταξύ λογίων και μη -, έχει δεχτεί πληθώρα απαντήσεων, όμως καμία δεν ερμηνεύει το φαινόμενο της εν λόγω τέχνης σε καθολικό, διαπολιτιστικό επίπεδο. Μεταξύ άλλων, λεξικοί ορισμοί ορίζουν τη μουσική ως 'τέχνη και επιστήμη των ήχων' ενώ το Βρετανικό Λεξικό της Οξφόρδης εξηγεί πως πρόκειται για "μια από τις καλές τέχνες που ασχολείται με το συνδυασμό ήχων με σκοπό την ομορφιά ως προς τη φόρμα και την έκφραση των σκέψεων και συναισθημάτων." [1] Ένας συχνόχρηστος ορισμός προέρχεται από τον μουσικοσυνθέτη Έντγκαρ Βαρές (Edgar Varese), ο οποίος χαρακτηρίζει τη μουσική ως 'οργανωμένο ήχο'.[2] Ωστόσο, ο αμερικανός εθνομουσικολόγος Μπρούνο Νετλ αναφέρει πως "πολύ λίγοι λαοί έχουν έννοιες (κι επομένως λέξεις) αντίστοιχες με αυτή της Ευρωπαϊκής 'μουσικής'." [3]

Ιστορία

Η μουσική χρονολογεί και εξελίσσει την ιστορία της ως παράλληλη μ' εκείνη της Γλώσσας, κατ' ουσίαν ως παράλληλη με την ανθρώπινη εξέλιξη. Καθώς ο έναρθρος λόγος ως ηχητικό μέσο δεν δύναται να αποδώσει το φάσμα των αποχρώσεων των κειμενικών, προσωπικών ανθρώπινων σκέψεων και συναισθημάτων ο άνθρωπος ανέπτυξε ένα νέο ηχητικό μέσο έκφρασης: τον Μουσικό Λόγο. Καθώς η Γλώσσα χρησιμοποιείται στην έκφραση παραστάσεων και εννοιών, στην ονομασία των πραγμάτων, έτσι, και η Μουσική, αποδεικνύεται ως απαραίτητη ανάγκη της ζωής στη διερμηνεία της ανθρώπινης ύπαρξης στο σύνολο των εκφάνσεών της.

Προϊστορική εποχή

Εικασίες για τη μουσική αυτής της εποχής βασίζονται σε ευρήματα που προέρχονται από διάφορους παλαιολιθικούς αρχαιολογικούς χώρους, όπως οστά με επιμήκεις τρύπες - αυτά έχουν θεωρηθεί ως αυλοί που παίζονται με τρόπο παρόμοιο με αυτό του Ιαπωνικού οργάνου shakuhachi. Μουσικά όργανα, όπως αυλοί με επτά τρύπες και έγχορδα όργανα έχουν βρεθεί σε αρχαιολογικούς χώρους του πολιτισμού της κοιλάδας Ίντους. Η Ινδία έχει μία από τις παλαιότερες μουσικές παραδόσεις του κόσμου - αναφορές στην ινδική κλασσική μουσική (μάργκα) μπορούν να βρεθούν σε αρχαίες ιερές γραφές της Ινδουιστικής παράδοσης. Οι αρχαιότερες συλλογές προϊστορικών μουσικών οργάνων έχουν βρεθεί στην Κίνα και χρονολογούνται μεταξύ των 7000 και 6600 π.Χ.

Μουσική στην Αρχαιότητα

Στην Αρχαία Ελλάδα

Κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή, ο όρος μουσική εννοούσε τον μουσικά προκαθορισμένο στίχο, όπως εμφανιζόταν στα διάφορα ποιητικά είδη και κυρίως στη λυρική ποίηση. Με τη σημερινή σημασία του όρου, η ενότητα μουσικής και λόγου άρχισε να κλονίζεται κατά το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. και σε αυτό συνέτειναν διάφοροι παράγοντες όπως η εισαγωγή καινοτομιών στη σύνθεση του μέλους, η εκτεταμένη ανάπτυξη της δεξιοτεχνικής οργανικής εκτέλεσης, οι μεταβολές στον τρόπο εκφοράς της γλώσσας και η μετέπειτα απώλεια της προσωδίας της.[4]

Η μουσική της Αρχαίας Ελλάδας ήταν ένα μείζον κομμάτι του αρχαιοελληνικού θεάτρου - μεικτές χορωδίες τραγουδούσαν για διασκεδαστικά, εορταστικά και πνευματικά δρώμενα. Χρησιμοποιούνταν μουσικά όργανα όπως, μεταξύ άλλων, ο αυλός, η λύρα, και ιδιαίτερα η κιθάρα. Η μουσική ήταν σημαντικό μέρος της αρχαιοελληνικής παιδείας, όπου τα αγόρια ξεκινούσαν μουσικές σπουδές από έξι χρονών. Η αρχαιοελληνική μουσική θεωρία περιελάμβανε τους τρόπους, οι οποίοι αποτέλεσαν βάση για τη δυτική θρησκευτική και κλασσική μουσική, κι επίσης χρησιμοποιούνται εκτενώς στη τζαζ. Αργότερα, η αρχαιοελληνική μουσική δέχτηκε επιρροές από τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή αυτοκρατορία, καθώς και από τη μουσική της ανατολικής Ευρώπης.

Σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς

Η Ινδική κλασσική μουσική είναι μια από τις παλαιότερες μουσικές παραδόσεις του κόσμου. Από τον πολιτισμό της κοιλάδας Ίντους (Indus) έχουν διασωθεί γλυπτά που αναδεικνύουν χορευτικές δραστηριότητες, καθώς και μουσικά όργανα όπως το φλάουτο με επτά τρύπες. Διαφόρων ειδών έγχορδα όργανα και τύμπανα έχουν βρεθεί σε ανασκαφές που έχουν γίνει στα Harrapa και Mohenjo Daro από τον Μόρτιμερ Ουίλερ. Το ιερό κείμενο Rigveda περιέχει στοιχεία που βρίσκονται στη σημερινή Ινδική μουσική, με μουσική σημειογραφία που υποδηλώνει το μέτρο και τον τρόπο της ψαλμωδίας. Η Ινδική κλασσική μουσική (ή μάργκα) είναι μονοφωνική και βασίζεται σε μια μελωδική γραμμή - ή ράγκα - που οργανώνεται ρυθμικά μέσω των τάλα. Η ινδουιστική μουσική επηρεάστηκε από περσικές πρακτικές εκτέλεσης των Αφγανών Mughal.

Η Κινέζικη κλασσική μουσική - η παραδοσιακή τέχνη ή αλλιώς αυλική μουσική της Κίνας - έχει ιστορία με εύρος περίπου τριών χιλιάδων χρόνων. Περιλαμβάνει αυτούσια συστήματα μουσικής σημειογραφίας, μουσικές τονικότητες και τονικά ύψη, όργανα, μουσικά είδη και στυλ. Η κινέζικη μουσική είναι πεντατονική-διατονική και έχει κλίμακες με δώδεκα φθόγγους, όπως οι αντίστοιχες του δυτικοευρωπαϊκού συστήματος.

Μεσαίωνας

Μία παρτιτούρα του Μπαχ

Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα (500 – 1400), το μοναδικό ευρωπαϊκό ρεπερτόριο που διασώζεται και χρονολογείται πριν τις αρχές του 8ου αιώνα είναι το μονοφωνικό λειτουργικό τραγούδι της Ρωμαϊκής Καθολικής Εκκλησίας, της οποίας η κύρια παράδοση ονομάζεται Γρηγοριανό Μέλος. Παράλληλα με τις εκκλησιαστικές και ιερές παραδόσεις, υπήρχε μια ζωντανή παράδοση λαϊκών τραγουδιών με μη-θρησκευτικού χαρακτήρα (αγγλ., secular song).

Κατά την Αναγεννησιακή περίοδο (1400 - 1600), ένα μεγάλο μέρος της διασωθείσας μουσικής της Ευρώπης του 14ου αιώνα είναι λαϊκά τραγούδια. Από τα μέσα του 15ου αιώνα, η πολυφωνία χρησιμοποιούταν από συνθέτες και τραγουδιστές σε θρησκευτικές συνθέσεις. Διακεκριμένοι συνθέτες της περιόδου θεωρούνται οι Παλεστρίνα, Τόμας Μόρλεϋ (Thomas Morley) και Ορλάντο ντι Λάσσο.

Τον ενδέκατο αιώνα, ο Βενεδικτίνος μοναχός Γκουίντο ντ' Αρέτσο,(Guido d'Arezzo,(995 - 1050) καθιέρωσε ένα σύστημα καταγραφής της μουσικής, βασιζόμενο σε οριζόντιες γραμμές και τετράγωνα σύμβολα τα οποία σημείωναν τη σχέση της εκάστοτε νότας με μια κεντρική. Το σύστημα αυτό θεωρείται ως ο πρόδρομος του πενταγράμμου που επικρατεί στη Δυτική μουσική σημειογραφία μέχρι σήμερα.

Κλασική μουσική

Κύριο λήμμα: Κλασική μουσική

Στη δυτική Ευρώπη, η μουσική εξελίχθηκε από τη μονοφωνία ως την πολυφωνία και την ομοφωνία, από την εξάρτησή της στο ποιητικό - κυρίως θρησκευτικού αρχικά περιεχομένου - κείμενο, έως την ανεξαρτητοποίηση της από τη γλώσσα μέσω της ενόργανης μουσικής, από τις πρώτες προσπάθειες για δημιουργία ενός ορθολογικού συστήματος σημειογραφίας από τον Βοήθιο κατά τον 5ο αιώνα, μέχρι την τονική μουσική και από εκεί στην ατονικότητα στις αρχές του 20ου αιώνα. Στον δυτικοευρωπαϊκό χώρο επινοήθηκε επίσης και τελειοποιήθηκε σειρά από συστήματα Μουσικής Σύνθεσης, όπως η Αντίστιξη ή Κοντραπούντο, η Φούγκα, η Αρμονία, ο Δωδεκαφθογγισμός ή Σειραϊσμός.

άλλες γλώσσες
Afrikaans: Musiek
Alemannisch: Musik
አማርኛ: ሙዚቃ
aragonés: Musica
Ænglisc: Drēam
العربية: موسيقى
ܐܪܡܝܐ: ܙܡܪܘܬܐ
مصرى: مزيكا
asturianu: Música
Aymar aru: Jaylliphust'a
azərbaycanca: Musiqi
تۆرکجه: موسیقی
башҡортса: Музыка
Boarisch: Musi
žemaitėška: Mozėka
беларуская: Музыка
беларуская (тарашкевіца)‎: Музыка
български: Музика
भोजपुरी: संगीत
bamanankan: Fɔlikan
বাংলা: সঙ্গীত
བོད་ཡིག: རོལ་དབྱངས།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: এলা
brezhoneg: Sonerezh
bosanski: Muzika
буряад: Хүгжэм
català: Música
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭng-ngŏk
нохчийн: Эшар
Cebuano: Musika
ᏣᎳᎩ: ᏗᎧᏃᎩᏛ
کوردی: مۆسیقا
corsu: Musica
čeština: Hudba
kaszëbsczi: Mùzyka
Чӑвашла: Мусăк
Cymraeg: Cerddoriaeth
dansk: Musik
Deutsch: Musik
Zazaki: Muzik
ދިވެހިބަސް: ސަންގީތު
English: Music
Esperanto: Muziko
español: Música
eesti: Muusika
euskara: Musika
estremeñu: Música
فارسی: موسیقی
suomi: Musiikki
Võro: Muusiga
føroyskt: Tónleikur
français: Musique
Nordfriisk: Musiik
furlan: Musiche
Frysk: Muzyk
Gaeilge: Ceol
贛語: 音樂
Gàidhlig: Ceòl
galego: Música
Avañe'ẽ: Atõi
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: संगीत
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐍃𐌰𐌲𐌲𐍅𐌴𐌹𐍃
ગુજરાતી: સંગીત
Gaelg: Kiaull
Hausa: Kiɗa
客家語/Hak-kâ-ngî: Yîm-ngo̍k
עברית: מוזיקה
हिन्दी: संगीत
Fiji Hindi: Music
hrvatski: Glazba
Kreyòl ayisyen: Mizik
magyar: Zene
interlingua: Musica
Bahasa Indonesia: Musik
Interlingue: Música
Iñupiak: Atuutit
Ilokano: Musika
Ido: Muziko
íslenska: Tónlist
italiano: Musica
日本語: 音楽
Patois: Myuuzik
la .lojban.: zgike
Basa Jawa: Musik
ქართული: მუსიკა
Taqbaylit: Aẓawan
Kabɩyɛ: Minziiki
қазақша: Музыка
kalaallisut: Nipilersorneq
ភាសាខ្មែរ: តន្ត្រី
ಕನ್ನಡ: ಸಂಗೀತ
한국어: 음악
къарачай-малкъар: Музыка
कॉशुर / کٲشُر: موسیٖقی
Ripoarisch: Musick
kurdî: Muzîk
kernowek: Ylow
Кыргызча: Музыка
Latina: Musica
Ladino: Muzika
Lëtzebuergesch: Musek
лакку: Музыка
Lingua Franca Nova: Musica
Limburgs: Muziek
Ligure: Muxica
lumbaart: Müsega
lingála: Mizíki
ລາວ: ດົນຕີ
lietuvių: Muzika
latviešu: Mūzika
Basa Banyumasan: Musik
Malagasy: Mozika
македонски: Музика
മലയാളം: സംഗീതം
монгол: Хөгжим
मराठी: संगीत
Bahasa Melayu: Muzik
Malti: Mużika
Mirandés: Música
မြန်မာဘာသာ: ဂီတ
مازِرونی: ساز
Napulitano: Múseca
Plattdüütsch: Musik
Nedersaksies: Meziek
नेपाली: संगीत
नेपाल भाषा: संगीत
Nederlands: Muziek
norsk nynorsk: Musikk
norsk: Musikk
Novial: Musike
Nouormand: Mûsique
occitan: Musica
Oromoo: Muuziqaa
ଓଡ଼ିଆ: ସଂଗୀତ
Ирон: Музыкæ
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੰਗੀਤ
Pangasinan: Musik
Papiamentu: Musika
Norfuk / Pitkern: Myuusik
polski: Muzyka
Piemontèis: Mùsica
پنجابی: موسیقی
Ποντιακά: Μουσική
پښتو: سندارا
português: Música
Runa Simi: Taki kapchiy
română: Muzică
armãneashti: Muzicâ
русский: Музыка
русиньскый: Музика
संस्कृतम्: सङ्गीतम्
саха тыла: Музыка
sicilianu: Mùsica
Scots: Muisic
srpskohrvatski / српскохрватски: Muzika
Simple English: Music
slovenčina: Hudba
slovenščina: Glasba
Gagana Samoa: Mūsika
chiShona: Mimhanzi
Soomaaliga: Muusig
shqip: Muzika
српски / srpski: Музика
Seeltersk: Musik
Basa Sunda: Musik
svenska: Musik
Kiswahili: Muziki
ślůnski: Muzyka
தமிழ்: இசை
tetun: Muzika
тоҷикӣ: Мусиқӣ
ไทย: ดนตรี
Tagalog: Tugtugin
Türkçe: Müzik
Xitsonga: Vunanga
татарча/tatarça: Музыка
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: مۇزىكا
українська: Музика
اردو: موسیقی
oʻzbekcha/ўзбекча: Musiqa
vèneto: Mùxega
vepsän kel’: Muzik
Tiếng Việt: Âm nhạc
walon: Muzike
Winaray: Musika
Wolof: Way
吴语: 音乐
isiXhosa: Umculo
მარგალური: მუსიკა
ייִדיש: מוזיק
Yorùbá: Orin
Vahcuengh: Yinhyoz
Zeêuws: Muziek
中文: 音乐
Bân-lâm-gú: Im-ga̍k
粵語: 音樂
isiZulu: Umculo