Δίπτερα

Δίπτερα (Diptera)
Χρονικό πλαίσιο απολιθωμάτων:
245–0 Ma
Μέσω Τριαδική - Πρόσφατα
Δίπτερα: a) Culex pipiens b) Nephrotoma pratensis c) Tabanus bovinus d) Haematopota pluvialis e) Bombylius major f) Volucella bombylans g) Gasterophilus nasalis h) Sarcophaga carnaria i) Calliphora vomitoria k) Borophaga incrassata l) Musca domestica m) Stomoxys calcitrans
Δίπτερα: a) Culex pipiens b) Nephrotoma pratensis c) Tabanus bovinus d) Haematopota pluvialis e) Bombylius major f) Volucella bombylans g) Gasterophilus nasalis h) Sarcophaga carnaria i) Calliphora vomitoria k) Borophaga incrassata l) Musca domestica m) Stomoxys calcitrans
Συστηματική ταξινόμηση
Βασίλειο: Ζώα (Animalia)
Συνομοταξία: Αρθρόποδα (Arthropoda)
Ομοταξία: Έντομα (Insecta)
Υφομοταξία: Πτερυγωτά (Pterygota)
Ανθυφομοταξία: Νεόπτερα (Neoptera)
Τάξη: Δίπτερα (Diptera)
Υποτάξεις
  • Brachycera
  • Nematocera

Τα δίπτερα είναι μια από τις τέσσερις μεγαλύτερες τάξεις ολομετάβολων εντόμων με μέχρι τώρα περίπου 124 χιλιάδες καταγεγραμμένα είδη. Εκτιμάται πως αυτά είναι περίπου το μισό των σωζόμενων ειδών. Τα δίπτερα που κατατάσσονται σε δυο υποτάξεις. Στα δίπτερα ανήκουν η μύγα, το κουνούπι και η αλογόμυγα.

Από τη Μεγάλη Βρετανία αναφέρονται σχεδόν επτά χιλιάδες είδη, και μπορούμε να συμπεραίνουμε, πως στην Ελλάδα συναντούμε περισσότερα.

Εικ.1: Μύγα Helophilus trivittatus πίνοντας νέκταρ

Μορφολογικά χαρακτηριστικά των ακμαίων

Τα δίπτερα διακρίνονται από τις άλλες τάξεις εντόμων με δύο βασικά χαρακτηριστικά. Όπως λέει το όνομά τους, έχουν μόνο δυο πτέρυγες. Αυτό το φαινόμενο συναντούμε και στα στρεψίπτερα, αλλά σε αυτά οι μπροστινές πτέρυγες μεταμορφώθηκαν στους λεγόμενες αλτήρες, ενώ στα δίπτερα κατά την πορεία της εξέλιξης οι οπίσθιες πτέρυγες έχουν τροποποιηθεί σε αλτήρες (Εικ. 5). Αυτά τα ροπαλοειδή όργανα βοηθούν μόνο έμμεσα στην πτήση, βελτιώνοντας την ισορροπία. Οι μπροστινές πτέρυγες είναι μεμβρανώδεις κατά κανόνα διαφανείς με φτωχή νεύρωση.

Δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η δομή των στοματικών μορίων. Μπορούν να τελειώνουν σε δέσμη στιλέτων που παλινδρομώντας πάνω κάτω τρυπούν και τσιμπούν (κουνούπι). Ή μπορούν να τελειώνουν σε είδος σφουγγάρι και να γλείφουν (μύγα) ή μπορούν να κόβουν (αλογόμυγα). Αλλά οπωσδήποτε η τροφή απορροφάται με ένα είδος προβοσκίδας μεταξύ άνω και κάτω χείλους, που έχουν επιμηκυνθεί και σχηματίζουν τροφικό αγωγό. Και μέσα στην προβοσκίδα αυτή απαντάται το εκτεταμένο υποφάρυγγα με το σιελικό πόρο (Εικ. 2-4). Τα στοματικά μόρια είναι λοιπόν μυζητικού τύπου με σιελικό πόρο και ένα σχετικό μυικό σύστημα για την άντληση (Εικ. 1). Πιο ορθά λέγονται κόπτων μυζητικού τύπου (αλογόμυγα), λείχων μυζητικού τύπου (μύγα) και νύσσων μυζητικού τύπου (κουνούπι). Πάλι υπάρχουν άλλα έντομα με στοματικά μόρια μυζητικού τύπου, αλλά σε αυτά η προβοσκίδα διαθέτει διαφορετική δομή.

Τα μικρότερα είδη αποκτούν μήκος μισού χιλιοστού, τα μεγαλύτερα μπορούν να φτάνουν μερικά εκατοστόμετρα. Μια ιδέα για την ποικιλία ευρωπαϊκών μορφών δίνουν οι εικόνες 6 μέχρι 17. Ο μεσοθώρακας είναι μεγάλος γιατί περιέχει τους ισχυρούς μυς της πτήσης, ενώ ο προθώρακας και ο μεταθώρακας είναι μικροί και στενά ενωμένοι με το μεσοθώρακα. Το κεφάλι είναι ευκίνητο. Οι σύνθετοι οφθαλμοί είναι καλά αναπτυγμένα και αποτελούνται από πολλά οφθαλμίδια. Σε μερικά είδη οι οφθαλμοί είναι τόσο μεγάλοι, πως οι δυο ενώνονται στο μέτωπο. Οι ταρσοί είναι σχεδόν πάντα πενταμερείς. Τα πόδια μπορούν να είναι αρπακτικού τύπου. Η κοιλία συνίσταται αρχικά από ένδεκα ουρομερή, αλλά κατά κανόνα φαίνονται μόνο τέσσερα ή πέντε από αυτά. Από το τελευταίο απέμεινε μόνο ο πρωκτός και ως κοιλιακά εξαρτήματα δυο κέρκοι. Στα αρσενικά το όργανο οχείας, ο φαλλός, εκφύεται στην κάτω πλευρά της κοιλίας μεταξύ του ένατου και δέκατου ουρομερούς, το θηλυκό γενετικό άνοιγμα μεταξύ όγδοου και ένατου ουρομερούς .

Εικόνες 2 - 4: Εγκάρσια τομή της προβοσκίδας διάφορων διπτέρων

άνω χείλος με επιφάρυγγας c:τροφικός αγωγός υποφάρυγγας με σιελικό πόρο s
άνω γνάθος κάτω γνάθος με γναθικές προσακτρίδες κάτω χείλος

Muscoidea mouthparts derivate.jpg Tabanidae mouthparts derivate.jpg Culicidae mouthparts derivate.jpg
Εικ.2: μύγα Εικ.3: αλογόμυγα Εικ.4: κουνούπι
άλλες γλώσσες
Afrikaans: Tweevlerkiges
አማርኛ: ዝንብ
Ænglisc: Flēoge
Atikamekw: Mantcocak
Aymar aru: Chhichhillanka
azərbaycanca: İkiqanadlılar
беларуская: Двухкрылыя
български: Двукрили
Bahasa Banjar: Biranga
বাংলা: মাছি
català: Dípters
Cebuano: Langaw
čeština: Dvoukřídlí
dansk: Tovinger
Deutsch: Zweiflügler
English: Fly
Esperanto: Dipteroj
español: Diptera
euskara: Diptera
فارسی: مگس
français: Diptera
Nordfriisk: Twiijügeten
Gaeilge: Cuileog
galego: Dípteros
Avañe'ẽ: Mberu
עברית: זבובאים
हिन्दी: डिप्टेरा
hrvatski: Dvokrilci
Kreyòl ayisyen: Mouch
Հայերեն: Երկթևանիներ
Bahasa Indonesia: Lalat
Iñupiak: Nuviivak
Ido: Diptero
íslenska: Tvívængjur
italiano: Diptera
日本語: ハエ目
Basa Jawa: Laler
ქართული: ორფრთიანები
한국어: 파리목
Перем Коми: Гут
Kurdî: Mêş
коми: Гут
Latina: Diptera
Limburgs: Twièvleugelige
lingála: Nzinzi
lietuvių: Dvisparniai
latviešu: Divspārņi
Malagasy: Lalitra
олык марий: Карме
മലയാളം: ഡിപ്‌റ്റെറ
Bahasa Melayu: Lalat
မြန်မာဘာသာ: ယင်ကောင်
مازِرونی: مقز
Plattdüütsch: Tweeflunken
नेपाली: झिँगा
Nederlands: Tweevleugeligen
norsk nynorsk: Tovengjer
norsk: Tovinger
polski: Muchówki
português: Diptera
Runa Simi: Iskaylla rapra
română: Diptere
русский: Двукрылые
Scots: Flee
سنڌي: مک
srpskohrvatski / српскохрватски: Dvokrilci
Simple English: Fly
slovenčina: Dvojkrídlovce
slovenščina: Dvokrilci
српски / srpski: Двокрилци
svenska: Tvåvingar
తెలుగు: ఈగ
Tagalog: Lumipad
Türkçe: Sinek
українська: Двокрилі
oʻzbekcha/ўзбекча: Ikki qanotlilar
Tiếng Việt: Ruồi
West-Vlams: Twêevleuglign
Winaray: Langaw
მარგალური: ჭანდეფი
ייִדיש: פליג
Yorùbá: Esinsin
中文: 雙翅目
粵語: 雙翅目