Δίγαμμα

Digamma uc lc.svg
Ελληνικό αλφάβητο
ΑαΆλφαΝνΝι
ΒβΒήταΞξΞι
ΓγΓάμμαΟοΌμικρον
ΔδΔέλταΠπΠι
ΕεΈψιλονΡρΡω
ΖζΖήταΣσςΣίγμα
ΗηΉταΤτΤαυ
ΘθΘήταΥυΎψιλον
ΙιΙώταΦφΦι
ΚκΚάππαΧχΧι
ΛλΛάμδαΨψΨι
ΜμΜιΩωΩμέγα
Ιστορία
Αρχαϊκές τοπικές παραλλαγές
  • Δίγαμμα
  • Ήτα
  • Σαν
  • Τσαν
  • Κόππα
  • Σαμπί
Σημεία στίξης Συμπλέγματα
ϛ (6) ϟ (90) ϡ (900)
Σε άλλες γλώσσες
Σχετικά λήμματα


π  σ  

Το δίγαμμα (Ϝ ϝ σε αρχαίες επιγραφές, μεταγενέστερα Ϛ ϛ μόνο ως αριθμός) πιθανώς ονομαζόμενο ως ϝαῦ (βαυ, ΔΦΑ: wau) αρχικά, ήταν το έκτο γράμμα σε πρώιμες μορφές του ελληνικού αλφαβήτου. Η φωνητική αξία του ήταν ένας ασθενής διχειλικός συμφωνικός φθόγγος, όπως το αγγλικό w ([[w]]). Ο φθόγγος αυτός υπέστη σίγαση νωρίς – πριν τον 8ο αιώνα π.Χ. – στις Ιωνικές και Αττικές διαλέκτους της αρχαίας ελληνικής, αλλά διατηρήθηκε για περισσότερο χρόνο σε άλλες διαλέκτους. Το γράμμα Ϝ εμφανίζεται σε επιγραφές μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ.

Πιθανολογείται ότι το αρχικό όνομα του γράμματος ήταν "ϝαῦ" ([wau]), κατά τη φωνητική του αξία και το ανάλογο φοινικικό γράμμα ουάου. Τη μεταγενέστερη ονομασία "δίγαμμα" οφείλει στο σχήμα του (δις + γάμμα – διττό, διπλό, δύο φορές γάμμα).

Στατήρας της Ολυμπίας της 107ης (352 π.Χ.) διοργάνωσης των αρχαίων ολυμπιακών αγώνων. Απεικόνιση του Δία και αετού, επιγραφή FΑΛΕΙΩΝ

Την ύπαρξη του δίγαμμα στον Όμηρο κατέδειξε ο Άγγλος φιλόλογος Μπέντλεϊ, εξηγώντας πλήθος μετρικών ανωμαλιών και χασμωδιών στη γλώσσα των ομηρικών επών, που οφείλονταν στην απουσία του γράμματος κατά τη καταγραφή των επών με το κλασσικό ευκλείδειο αλφάβητο των 24 γραμμάτων (σε χρήση από το 403 π.Χ. μέχρι σήμερα) που δεν περιείχε πλέον το δίγαμμα.

Στην παμφυλική διάλεκτο υπήρχε άλλο ένα γράμμα με αξία επίσης παρόμοια με το [v] ή [w], αλλά ξεχωριστό από το δίγαμμα, που είχε τη μορφή Ͷ και ενίοτε αναφέρεται σαν "παμφυλιακό δίγαμμα" σήμερα.

Στην τσακωνική γλώσσα ακούγονται μέχρι και σήμερα σε ορισμένες λέξεις απομεινάρια του αρχαίου αυτού φθόγγου που προφέρεται σήμερα [v].

Στο ελληνικό σύστημα αρίθμησης το δίγαμμα, αφού ήταν έκτο στο αλφάβητο, συμβόλιζε τον αριθμό 6. Όταν αποβλήθηκε από το αλφάβητο, παρέμεινε σε χρήση με αυτήν την αριθμητική αξία. Κατά τον Μεσαίωνα υπέστη σύγχυση με το σύμπλεγμα στίγμα ("ϛ" = "στ"), του οποίου η τότε μορφή ήταν ίδια με τη μικρογράμματη μορφή του δίγαμμα και που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για τον αριθμό 6 μέχρι σήμερα.

Το δίγαμμα, καθώς είχε διατηρηθεί στη μορφή του ελληνικού αλφαβήτου που χρησιμοποιήθηκε στην Κάτω Ιταλία, διατηρήθηκε και στο λατινικό που προέκυψε από αυτό, ως F f στην αντίστοιχη θέση (6ο) με το αρχαίο ελληνικό αλφάβητο.

Παραπομπές

  • Peter T. Daniels - William Bright (edd.), The World's Writing Systems, New York, Oxford University Press, 1996. ISBN 0-19-507993-0
  • Jean Humbert, Histoire de la langue grecque, Paris, 1972.
  • Michel Lejeune, Phonétique historique du mycénien et du grec ancien, Klincksieck, Paris, 1967. ISBN 2-252-03496-3
  • Γ. Μπαμπινιώτης, Συνοπτική ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Αθήνα 1986. Σελ. 99
  • "In Search of The Trojan War", pp.142-143,187 by Michael Wood, 1985, published by BBC.
άλλες γλώσσες
Alemannisch: Ϝ
العربية: واو (حرف)
ܐܪܡܝܐ: Ϝ
asturianu: Digamma
Boarisch: Digamma
беларуская: Дыгама
беларуская (тарашкевіца)‎: Дыгама
български: Дигама
brezhoneg: Fau (lizherenn)
català: Digamma
کوردی: واو
čeština: Digama
Cymraeg: Fau
dansk: Digamma
Deutsch: Digamma
English: Digamma
Esperanto: Digamo
español: Ϝ
eesti: Digamma
euskara: Vau
estremeñu: Digama
فارسی: واو (حرف)
suomi: Digamma
français: Digamma
Gàidhlig: Fau
galego: Digamma
עברית: דיגמא
magyar: Digamma
Bahasa Indonesia: Digama
íslenska: Dígamma
italiano: Digamma
日本語: Ϝ
한국어: Ϝ
kurdî: Wau
коми: Дигамма
Latina: Digamma
lietuvių: Digama
latviešu: Digamma
मराठी: वाउ
Nederlands: Digamma
norsk nynorsk: Digamma
norsk: Digamma
occitan: Digamma
polski: Digamma
português: Ϝ
русский: Дигамма
Simple English: Digamma
slovenčina: Digama
slovenščina: Digama
svenska: Digamma
Kiswahili: Digamma
ไทย: เวา
Türkçe: Digama
українська: Дигамма
Winaray: Digamma
吴语: Ϝ
中文: Ϝ
Bân-lâm-gú: Ϝ
粵語: Ϝ