Αποικία

Αποικιοκρατία κατά το 1945.

Με τον όρο αποικία αποκαλούμε την νεότερη πόλη που χτίζεται σε έναν τόπο από τους κατοίκους μιας άλλης περιοχής.

Κατά την ευρύτερη χρήση του όρου, αποικία (colony) χαρακτηρίζεται η μόνιμη εγκατάσταση ενός συνόλου ανθρώπων, υπηκόων ενός κράτους, σε μια άλλη χώρα με διοικητική ή συνταγματική σύνδεση (ή και με αμφότερες) μεταξύ της μητρόπολης και της νέας εγκατάστασης. Κατά παράδοση επίσης η σύνδεση αυτή «υποτάσσει» την αποικία στη μητρόπολη.

Αρχαιότητα

Οι αποικίες στην αρχαιότητα ήταν πόλεις-κράτη που ιδρύονταν από μια μητρόπολη. Ο όρος «μητρόπολις» προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα στην οποία και λάμβανε την σύγχρονη έννοια του Κράτους, του μητρικού κράτους που διατηρούσε την ανώτατη νομοθετική εξουσία.

Στην αρχαία Ελλάδα, αποικίες ιδρύονταν μερικές φορές από πολιτικούς που είχαν χάσει την πολιτική μάχη και έπρεπε να εγκαταλείψουν την πόλη τους, δηλαδή ακούσια. Πολλές φορές όμως οι αποικίες ήταν αποτέλεσμα του υπερπληθυσμού, αφού ανακούφιζαν τον υπόλοιπο πληθυσμό και αυτές ήταν οι εκούσιες αποικίες. Κατά κύριο λόγο οι τελευταίες δημιουργούνταν προκειμένου να εξασφαλίσουν οι «μητροπόλεις κράτη» φυσικούς πόρους και καλές σχέσεις με ξένα κράτη. Έτσι καλές σχέσεις διατηρούνταν μόνο μεταξύ μητροπόλεων και εκούσιων αποικιών.
Υπήρξαν όμως και περιπτώσεις δημιουργίας αποικιών, λόγω φυγής, μετά από εισβολή εχθρού, σ΄ αυτές τις περιπτώσεις οι νέες εγκαταστάσεις δεν αποτελούσαν αποικίες ούτε οι κάτοικοι αυτών διατηρούσαν στη συνέχεια καλές σχέσεις με τους κατακτητές που τους εξεδίωξαν. Ομοίως δεν θεωρούνταν αποικίες εκείνες που δημιουργούνταν από μετοικεσία λόγω εμφυλίου πολέμου ή διενέξεων.

Οι ιστορικοί διακρίνουν δύο ιστορικές περιόδους ελληνικού αποικισμού, των οποίων όμως είχαν προηγηθεί δύο μυθικοί αποικισμοί μετά το Κατακλυσμό του Δευκαλίωνα. Η μία ήταν αμέσως μετά τον Τρωικό Πόλεμο που ανάγεται στη περίοδο μεταξύ του 12ου και 10ου αιώνα π.Χ.. και η δεύτερη μεταξύ του 8ου και 7ου αιώνα π.Χ.. Οι περισσότερες όμως ελληνικές πόλεις-κράτη άρχισαν να ιδρύουν αποικίες περί το 800 π.Χ.. Συνηθιζόταν μάλιστα για τις εκούσιες αποικίες, πριν από κάθε αποστολή να ζητάει η πόλη-κράτος χρησμό από κάποιο μαντείο.

Διάκριση αποικιών

Οι ιστορικοί ερευνητές δακρίνουν τρεις βασικές μορφές αποικιών κατά την αρχαιότητα: οι εμπορικές, όπως ήταν των Φοινίκων, οι εκπολιτιστικές, όπως ήταν βασικά των Ελλήνων και οι στρατιωτικές ή πολιτικές, όπως ήταν των Ρωμαίων.

Φοινικικές αποικίες

Περί τον 11ο αιώνα π.Χ. οι κάτοικοι των παλαιών φοινικικών πόλεων Βύδου, Αράδου και προπαντός της Σιδώνας ήταν εκείνοι που ανέπτυξαν ναυτιλία κυρίως για εμπορικούς σκοπούς αφενός, και ανεύρεση πρώτων υλών αφετέρου. Σημαντικότερες αποικίες τους ήταν το Κίτιο, το Κούριο, το Μάριο, η Αμαθούντα και η Πάφος τα οποία και κατέστησαν σπουδαία θρησκευτικά κέντρα, καθώς και η Ταμασσός πλησίον αρχαίων μεταλλείων χαλκού. Οι πόλεις (αποικίες) αυτές παρέμειναν φοινικικές περισσότερο από οκτώ αιώνες. Επωφελούμενοι των γεωλογικών αναστατώσεων του Αιγαίου μετά την κατάρρευση της θαλασσοκρατορίας των Αχαιών, επεκτάθηκαν στα νησιά του Αιγαίου, αρχικά ανατολικά της Κρήτης όπου έκτισαν την Ίτανον, προς αναζήτηση κοχυλιών πορφύρας που αποτελούσε την πρώτη ύλη βαφικής των πορφυρών υφασμάτων που παρήγαγαν στη Σιδώνα και την Τύρο.

Έτσι οι Φοίνικες «κάμψαντες την Μαλέαν άκραν» (παραπλέοντας τον Κάβο Μαλέα) έφθασαν στον Τάραντα καθώς και στις ακτές των αφρικανικών Σύρτεων (σημερινή Λιβύη), δημιουργώντας την Καρχηδόνα. Από εκεί επεκτεινόμενοι στη Σικελία μέχρι την Ιβηρική χερσόνησο δημιούργησαν τα Γάδειρα. Παράλληλα ακολουθώντας τα παράλια της Μικράς Ασίας έφθασαν από την Λυδία μέχρι την Κολχίδα δημιουργώντας κι ένα σπουδαίο εμπορικό κέντρο στη Θάσο.

Γενικά οι Φοίνικες από το 1100 μέχρι το 800 π.Χ. ήταν οι έμποροι της Μεσογείου, πλην όμως δεν διέχυσαν κανένα πολιτισμό. Οι μεγαλύτερες αποικίες τους η Θήβα στην Ελλάδα, και η Καρχηδόνα, που φέρονται να κτίσθηκαν από Χαναναίους εκπατρισθέντες αριστοκράτες, καταστράφηκαν η πρώτη από τους Έλληνες και η δεύτερη από τους Ρωμαίους.

Καρχηδονιακές αποικίες

Η Καρχηδόνα από αποικία των Φοινίκων εξελίχθηκε στη συνέχεια σε μητρόπολη αποικιών και κέντρο επικυριαρχίας. Για τη διατήρηση των αποικιών της συντηρούσε αρκετά αξιόλογες στρατιωτικές δυνάμεις υπό ικανούς αρχηγούς. Η στρατιωτική όμως αυτή εξάρτηση των αποικιών στέρησε αυτές να εξελιχθούν σε σημαντικές πόλεις οι οποίες άρχισαν να εξαπλώνονται, σε μορφή εμπορικών πρακτορείων, με επιδρομές στη Σικελία, Κορσική, Σαρδηνία, Βαλεαρίδες, στις ισπανικές ακτές, και στις ακτές της Β. Αφρικής καταλαμβάνοντας τις περισσότερες φορές παλαιότερες ελληνικές αποικίες και κάποιες φοινικικές, προκαλώντας σφαγές των κατοίκων και καταστροφές των πόλεων.

Η απληστία της Καρχηδόνας η οποία στηρίζονταν μόνο στο εμπόριο και σε κανένα είδος πολιτισμού επεκτάθηκε και εκτός Μεσογείου, στέλνοντας δύο στόλους υπό τους Άννωνα και Αμίλκωνα που ο μεν πρώτος ακολούθησε τα παράλια της δυτικής Αφρικής ο δε άλλος προς τα βόρεια, στα παράλια της Ευρώπης (σημερινής Πορτογαλίας, Ισπανίας, Γαλλίας). Πληροφορίες γι΄ αυτές τις επιχειρήσεις υπάρχουν ελάχιστες κι αυτές ατελείς από μια μόνο επιγραφή που είχε στήσει ο Άννων σε ιερό του Κρόνου.

άλλες γλώσσες
Afrikaans: Kolonie
አማርኛ: ቅኝ ግዛት
العربية: مستعمرة
azərbaycanca: Müstəmləkə
تۆرکجه: موستملکه
беларуская: Калонія
беларуская (тарашкевіца)‎: Калёнія (залежная тэрыторыя)
български: Колония
বাংলা: উপনিবেশ
brezhoneg: Trevadenn
čeština: Kolonie
Cymraeg: Trefedigaeth
dansk: Koloni
Deutsch: Kolonie
English: Colony
Esperanto: Kolonio
eesti: Koloonia
فارسی: مستعمره
suomi: Siirtomaa
français: Colonie
Nordfriisk: Kolonii
Frysk: Koloanje
עברית: קולוניה
हिन्दी: उपनिवेश
hrvatski: Kolonija
Bahasa Indonesia: Koloni
íslenska: Nýlenda
日本語: 植民地
ქართული: კოლონია
한국어: 식민지
kurdî: Kolonî
Latina: Colonia
latviešu: Kolonija
Mirandés: Quelónia
မြန်မာဘာသာ: ကိုလိုနီ
norsk nynorsk: Koloni
norsk: Koloni
پښتو: مستعمره
português: Colónia
Runa Simi: Kulunya
русский: Колония
srpskohrvatski / српскохрватски: Kolonija
Simple English: Colony
slovenščina: Kolonija (geografija)
српски / srpski: Колонија
svenska: Koloni
Kiswahili: Koloni
Tagalog: Kolonya
татарча/tatarça: Колония
українська: Колонія
اردو: نوآبادی
Tiếng Việt: Thuộc địa
吴语: 殖民地
მარგალური: კოლონია
中文: 殖民地
Bân-lâm-gú: Si̍t-bîn-tē
粵語: 殖民地