Budizm

Hong Kong - Tian Tan de heykelê Buddha

Budizm (Sanskritki de: dharma; Paliki de: dhamma) oyo ke dino ke dınya ser de 500 milyon ra zafêri bawerkerdoğê xo estê. No din raveri Hindıstan de veciyo u be averşiyayışê zemani ra verocê rocvetışê Asya u rocvetışê Asya de cayanê zey Çin, Japonya, Korya, Moğolıstan, Nepal, Sri Lanka, Taylanda u Tibet de vıla biyo.[1]

Xeylê hetê vênayışi ra gore, Budizm dino ya zi felsefeyo u emelê xo dec u çetıniya dınya ra, çımeyê ninan akerdene u vetene u desto bin ra zi decê cıwiyayışi merdum ser ra vetene waştena Budizmio. Doktrin u çiyê ke musnayenê Budizm de, metodê xo zerreyê ra qaytkerdış zey meditasyon, anciya dınya rê ameyış u çarnayışê biyayış-merdışi yani reenkarnasyon u karma yani gıreyê çıra-peyniye (sebeb-netıce) ra Budizm yeno pera.

Budizm, Sanskritki u Paliki de nuşteyê Budistiê verêni de arezeyê xo oyo ke 'kamo ke ferqê xo dero', yanê çekuya Buddha ra aferiyaya. Siddhartha oyo ke merdumo ke Budizm vıraşto, veto qebul beno. Siddharta semedê decanê heyati, decê ke merdum vêneno inan qalkerdene xeylê serran guriyo u kar kerdo. Tewr peyên de zi o diyo ke be ideolociya manewiye ra o şeno menaya decan a kero u vaco. Dıma zi bawer beno ke Siddharta resayo Buda.[2]

Budizm, merdışê Siddhartha Gautami ra panc sey serran ra tepeya, nêmadeyê Hindi de u dıma zi Asya u cayanê dınyaya binan de vıla biyo. Budizm Hindıstan de be zemani ra tesırê xo vıni kerdo, verocê rocvetışê Asya u Rocvetışê Dûri de, kulturê enê şaran de tesırê xo hıma mocneno. Budizm dinan miyan de yew dinê do nonteisto u transteisto[3], yanê no din de çiyê zey Homay ya zi çiyê zey peyğamberi ca nêgênê, hema Buda merdumanê budistan çım de merdumê do firaz u bımbarek vêniyeno.

Buda

Siddharta u panc embazê xo.

Bawer beno u fıkıriyeno ke Siddhartha Gautama Nepal de Lumbini de[4] maya xo ra biyo. İdaya bine zi esta ke vaciyeno ke Buda sinorê Hindıstan u Nepali de Kapilavastu de ameyo dınya. Yanê cayê biyayışê xo tam nêzaniyeno. Ana vaciyeno ke hêkatê heyatê Buday anayo, klanê Siddhartha Gautama u eşira Sakya ra yew prens yeno dınya. Maya xo ra biyayışê xo ra tepiya, piyê xo qral Suddhodana rê yew merdumo zana yeno. Zana, Siddhartha sero vano ke "No leyrek ya yew qralo gırd beno ( chakravartin) ya zi yew merdumo bımbarek beno ( Sadhu)". Piyê Siddharthay wazeno ke zemanê averi de cayê xo ra lacê xo ravêro u pêro heyatê xo de dec u merdış nêvêyno u heme çiyanê xırabınan ra bêxebere bo. Coke ra ke Siddhartha, heyatê xo de heta serra cıya 29ıne ra seraye de vêreno u çiyê ke nefsê merdumi wazeno, payê xo ra yenê, yanê zengıniye miyan de weşiya xo rameno. Hema ğeyretê piyê xo kar nêkeno u Prens Siddharta vist u new serri biyo u heyatê xo de raveri vêneno ke yew kıhalık deceno. Ney ra tepiya Siddharta seraye ra veciyeno u teberê seraye de geyreno, feteliyeno. Yew merdumo nêweş, yew merde u derwêş vêneno. [5] Dıma Siddharta ferq keno ke heyat dec u qeder rameno, u semedê decan qedniyene, peyni dayene qerar dano u zey aşıq u derwêş cıwiyeno.

Other Languages
Afrikaans: Boeddhisme
Alemannisch: Buddhismus
አማርኛ: ቡዲስም
aragonés: Budismo
Ænglisc: Buddendōm
العربية: بوذية
مصرى: بوذيه
অসমীয়া: বৌদ্ধ ধৰ্ম
asturianu: Budismu
azərbaycanca: Buddizm
تۆرکجه: بودیزم
башҡортса: Буддизм
Boarisch: Buddhismus
žemaitėška: Budėzmos
Bikol Central: Budismo
беларуская: Будызм
беларуская (тарашкевіца)‎: Будызм
български: Будизъм
भोजपुरी: बौद्ध धर्म
Bislama: Budisim
Bahasa Banjar: Buddha
བོད་ཡིག: ནང་བསྟན།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: বৌদ্ধ লিচেত
brezhoneg: Boudaegezh
bosanski: Budizam
català: Budisme
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Hŭk-gáu
нохчийн: Буддизм
Cebuano: Budismo
کوردی: بودیزم
corsu: Buddisimu
čeština: Buddhismus
Cymraeg: Bwdhaeth
dansk: Buddhisme
Deutsch: Buddhismus
डोटेली: बुद्ध धर्म
Ελληνικά: Βουδισμός
English: Buddhism
Esperanto: Budhismo
español: Budismo
eesti: Budism
euskara: Budismo
estremeñu: Budismu
Võro: Budism
føroyskt: Buddisma
français: Bouddhisme
arpetan: Boudismo
furlan: Budisim
Frysk: Boedisme
Gaeilge: An Búdachas
贛語: 佛教
Gàidhlig: Bùdachas
galego: Budismo
Avañe'ẽ: Vudismo
ગુજરાતી: બૌદ્ધ ધર્મ
客家語/Hak-kâ-ngî: Fu̍t-kau
Hawaiʻi: Hoʻomana Buda
עברית: בודהיזם
हिन्दी: बौद्ध धर्म
Fiji Hindi: Buddhism
hrvatski: Budizam
Kreyòl ayisyen: Boudis
magyar: Buddhizmus
interlingua: Buddhismo
Bahasa Indonesia: Agama Buddha
Interlingue: Budhisme
Ilokano: Budismo
ГӀалгӀай: Буддизм
Ido: Budismo
íslenska: Búddismi
italiano: Buddhismo
日本語: 仏教
Patois: Budizim
la .lojban.: bu'ojda
Basa Jawa: Buda
ქართული: ბუდიზმი
Qaraqalpaqsha: Buddizm
Kabɩyɛ: Buudiyism
қазақша: Буддизм
ភាសាខ្មែរ: ព្រះពុទ្ធសាសនា
한국어: 불교
कॉशुर / کٲشُر: بُدھ مَت
kurdî: Budîzm
kernowek: Bouddhisteth
Кыргызча: Бурканчылык
Latina: Buddhismus
Ladino: Budizmo
Lëtzebuergesch: Buddhismus
лезги: Буддизм
Lingua Franca Nova: Budisme
Limburgs: Boeddhisme
Ligure: Buddiximo
lumbaart: Buddism
lietuvių: Budizmas
latviešu: Budisms
मैथिली: बौद्ध धर्म
Basa Banyumasan: Agama Buddha
Malagasy: Bodisma
Baso Minangkabau: Agamo Buddha
македонски: Будизам
മലയാളം: ബുദ്ധമതം
Bahasa Melayu: Agama Buddha
Malti: Buddiżmu
Mirandés: Budismo
မြန်မာဘာသာ: ဗုဒ္ဓဘာသာ
مازِرونی: بودیسم
Plattdüütsch: Buddhismus
Nedersaksies: Boeddhisme
नेपाली: बुद्ध धर्म
नेपाल भाषा: बुद्ध धर्म
Nederlands: Boeddhisme
norsk nynorsk: Buddhismen
norsk: Buddhisme
Novial: Budisme
Sesotho sa Leboa: Sebuda
occitan: Bodisme
Ирон: Буддизм
ਪੰਜਾਬੀ: ਬੁੱਧ ਧਰਮ
Papiamentu: Budismo
Norfuk / Pitkern: Budism
polski: Buddyzm
Piemontèis: Bodism
پنجابی: بدھ مت
پښتو: بوديزم
português: Budismo
Runa Simi: Wurayuyay
rumantsch: Budissem
română: Budism
русский: Буддизм
русиньскый: Будгізм
संस्कृतम्: बौद्धधर्मः
саха тыла: Буддизм
sardu: Buddhismu
sicilianu: Buddismu
Scots: Buddhism
سنڌي: ٻڌمت
davvisámegiella: Buddhisma
srpskohrvatski / српскохрватски: Budizam
සිංහල: බුද්ධාගම
Simple English: Buddhism
slovenčina: Budhizmus
slovenščina: Budizem
shqip: Budizmi
српски / srpski: Будизам
Basa Sunda: Agama Buddha
svenska: Buddhism
Kiswahili: Ubuddha
தமிழ்: பௌத்தம்
తెలుగు: బౌద్ధ మతము
тоҷикӣ: Дини Буддои
Türkmençe: Buddaçylyk
Tagalog: Budismo
Tok Pisin: Budisim
Türkçe: Budizm
Xitsonga: Vubhuda
татарча/tatarça: Буддачылык
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: بۇددا دىنى
українська: Буддизм
اردو: بدھ مت
oʻzbekcha/ўзбекча: Buddizm
vèneto: Budhismo
vepsän kel’: Buddizm
Tiếng Việt: Phật giáo
Winaray: Budismo
吴语: 佛教
хальмг: Буддизм
მარგალური: ბუდიზმი
ייִדיש: בודהיזם
Vahcuengh: Fozgyau
中文: 佛教
文言: 佛教
Bân-lâm-gú: Hu̍t-kàu
粵語: 佛教
isiZulu: UbuBudha