Iâr (ddof)

Iâr (ddof)
Amrediad amseryddol:
Cretacaidd cynnar– Holosen
105–0 Miliwn o fl. CP [1]
Ceiliog a iâr
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas:Animalia
Ffylwm:Chordata
Dosbarth:Aves
Urdd:Galliformes
Teulu:Phasanidae
Genws:Gallus
Rhywogaeth:G. gallus
Enw deuenwol
Gallus gallus
(Linnaeus, 1758)
Cyfystyron

Gallus gallus domesticus

Aderyn a gedwir ar gyfer ei wyau a'i chig yw'r iâr ddof (Gallus gallus, weithiau G. gallus domesticus).

Credir ei fod wedi datblygu o ddwy rywogaeth o iâr wyllt a geir yn India a De-ddwyrain Asia, Ceiliog coedwig coch (Gallus gallus) a'r Ceiliog coedwig llwyd (Gallus sonneratii). Dim ond y fenyw sy'n "iâr" mewn gwirionedd, tra cyfeirir at y gwryw fel "ceiliog", ond cedwir llawer mwy o'r ieir nag o geiliogod.

Mae'r adar hyn yn perthyn i un o ddwy urdd, o ran dosbarthiad gwyddonol: ieir y tir (Galliformes) a ieir ddŵr(Anseriformes). Mae'r astudiaeth ddiweddaraf o'u hanatomeg a'u genynnau'n dangos fod y ddau fath yn perthyn yn agos iawn at ei gilydd. Gyda'i gilydd, mae'r ddwy urdd yn creu cytras (clade): Galloanserae, a arferid ei galw'n 'Galloanseri' ac yn 'retrotransposon'.[2] This clade is also supported by morphological and DNA sequence data[3][4]

Mae'r iâr yn un o'r anifeiliaid dof mwyaf niferus, gyda tua 24 biliwn yn cael eu cadw trwy'r byd.

Ceir nifer o hen bennillion a chaneuon traddodiadol sy'n cyfeirio ati:

Mae gen i iâr a cheiliog
A brynais ar ddydd Iau,
Mae'r iâr yn dodwy ŵy bob dydd
A'r ceiliog yn dodwy dau.
Hen iâr fach bert
Yw fy iâr fach i
Un pinc a melyn
A choch a du,
Fe aeth i'r cwt
I ddodwy wy
Ond cododd ei chwt-cwt-cwt
Ac i ffwrdd â hi.
En otros idiomas
Afrikaans: Hoender
Alemannisch: Haushuhn
አማርኛ: ዶሮ
Ænglisc: Henn
العربية: دجاج
مصرى: فرخه
অসমীয়া: কুকুৰা
Atikamekw: Noce pakahakwan
авар: ГӀанкӀу
Aymar aru: Chiwchi
azərbaycanca: Toyuq
تۆرکجه: تویوق
башҡортса: Тауыҡ
žemaitėška: Vėšta
Bikol Central: Manok
беларуская: Курыца
беларуская (тарашкевіца)‎: Курыца
български: Домашна кокошка
भोजपुरी: देसी मुर्गा
Bahasa Banjar: Hayam
বাংলা: মুরগি
བོད་ཡིག: བྱ་ཏེ་
brezhoneg: Yar (evn)
bosanski: Kokoška
буряад: Тахяа
català: Gall
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Giĕ
нохчийн: Котам
Tsetsêhestâhese: Kokêhéaxa
کوردی: مریشک
čeština: Kur domácí
kaszëbsczi: Kùra
dansk: Høns
Deutsch: Haushuhn
eʋegbe: Koklo
Ελληνικά: Όρνιθα
emiliàn e rumagnòl: Gal
English: Chicken
Esperanto: Koko
eesti: Kana
euskara: Oilo
estremeñu: Gallus gallus
فارسی: مرغ
suomi: Kana
Võro: Kana
Na Vosa Vakaviti: Toa
furlan: Gjaline
Gaeilge: Sicín
贛語:
Gàidhlig: Cearc
galego: Galiña
Avañe'ẽ: Ryguasu
Bahasa Hulontalo: Malu'o
Hausa: Kaza
客家語/Hak-kâ-ngî: Kiê-é
हिन्दी: मुर्गी
Fiji Hindi: Murgi
hrvatski: Domaća kokoš
magyar: Házityúk
հայերեն: Հավ
interlingua: Gallina
Bahasa Indonesia: Ayam peliharaan
Ilokano: Manok
ГӀалгӀай: Котам
Ido: Hano
íslenska: Nytjahænsni
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐊ'ᐊ'ᐋᒃ
日本語: ニワトリ
Basa Jawa: Pitik
ქართული: ქათამი
Qaraqalpaqsha: Tawıqlar
Адыгэбзэ: Унэ джэдхэр
Kongo: Nsusu
қазақша: Тауық
ಕನ್ನಡ: ಕೋಳಿ
한국어:
Перем Коми: Курӧг
कॉशुर / کٲشُر: کۄکَر
kurdî: Mirîşk
Кыргызча: Тоок
Latina: Gallus
Ladino: Gayo
Lëtzebuergesch: Haushong
лакку: АьнакӀи
лезги: Верч
Limburgs: Hoon
lingála: Nsósó
ລາວ: ໄກ່
lietuvių: Naminė višta
latviešu: Mājas vista
мокшень: Сараз
македонски: Кокошка
മലയാളം: കോഴി
मराठी: कोंबडी
кырык мары: Цӹвӹ
Bahasa Melayu: Ayam
эрзянь: Сараз
مازِرونی: کرک
Nāhuatl: Cuanacatl
Plattdüütsch: Hohn
Nedersaksies: Hounder
नेपाली: कुखुरा
नेपाल भाषा: खा (झंगः)
Nederlands: Kip (vogel)
norsk nynorsk: Høns
norsk: Tamhøns
Sesotho sa Leboa: Kgogo
Diné bizaad: Naaʼahóóhai
occitan: Gallus gallus
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੁੱਕੜ
Kapampangan: Manuk
Picard: Glinne
Deitsch: Hinkel
polski: Kura domowa
پنجابی: ککڑ
Runa Simi: Wallpa
română: Găină
armãneashti: Gâľinâ
tarandíne: Jadde
русский: Курица
русиньскый: Курка
Kinyarwanda: Inkoko
sardu: Pudda
sicilianu: Jaddina
Scots: Chicken
سنڌي: ڪڪڙ
srpskohrvatski / српскохрватски: Domaća kokoš
Simple English: Chicken
slovenčina: Kura domáca
slovenščina: Domača kokoš
chiShona: Huku
Soomaaliga: Dooro
српски / srpski: Кокошка
Basa Sunda: Hayam
svenska: Tamhöna
Kiswahili: Kuku
தமிழ்: கோழி
ತುಳು: ಕೋರಿ
తెలుగు: కోడి
тоҷикӣ: Мурғ
ไทย: ไก่
Tagalog: Manok
Türkçe: Tavuk
татарча/tatarça: Йорт тавыгы
chiTumbuka: Nkhuku
удмурт: Курег
українська: Курка
اردو: مرغی
oʻzbekcha/ўзбекча: Tovuq
vepsän kel’: Kana
Tiếng Việt:
West-Vlams: Henne
walon: Poye
Winaray: Manók
Wolof: Ganaar
吴语:
isiXhosa: Inkuku
მარგალური: ქოთომი
ייִדיש: האן
Vahcuengh: Gaeq
中文:
Bân-lâm-gú: Ke
粵語: