Hwiangerdd

Cân neu gerdd i'w chanu i blentyn neu i gael ei hadrodd gan blant yw hwiangerdd. Mae deunydd rhai hwiangerddi yn hen iawn ac yn aml maent yn adleisio ffordd o fyw sydd wedi hen ddiflannu erbyn hyn. I raddau maent yn perthyn i fyd llên gwerin hefyd. Mae synnwyr rhyfeddod sy'n gallu ymylu ar y swreal yn nodweddiadol hefyd.

Hwiangerddi Cymraeg

Gan fod yr hwiangerdd yn perthyn i'r traddodiad llafar tan yn gymharol ddiweddar mewn hanes, ychydig iawn o hwiangerddi cynnar sydd wedi eu cadw. Ond ceir enghraifft ddiddorol o hwiangerdd gynnar yn y Gymraeg, sef 'Pais Dinogad', yn y llawysgrif ganoloesol Llyfr Aneirin. Mam sy'n canu 'Pais Dinogad' ('Crys [neu siaced] yr adaeg hynnu Dinogad') i'w phlentyn. Math o gerdd hela ydyw ac mae'r 17 llinell yn digwydd yng nghanol y gerdd arwrol enwog 'Y Gododdin'. Ni ellir ei dyddio yn fanwl ond gellid tybio iddi gael ei chyfansoddi rhywbryd yn yr Oesoedd Canol Cynnar, efallai mor gynnar a'r 7g, ond mae rhai yn dweud yn gynharach.

Peis dinogat e vreith vreith. Pais Dinogad sydd fraith, fraith, o grwyn balaot ban wreith. O groen y bela y mae'i waith. chwit chwit chwidogeith. `Chwí! Chwí!' Chwibanwaith. gochanwn gochenyn wythgeith. Gwaeddwn ni, gwaeddant hwy - yr wyth gaeth. pan elei dy dat ty e helya; Pan elai dy dad di i hela -

Ceir sawl hwiangerdd mwy diweddar yn y Gymraeg, ffrwyth trosglwyddo ar lafar o genhedlaeth i genhedlaeth. Un o'r enwocaf yw 'Gee, geffyl bach':

Gee, geffyl bach, i'n cario ni'n dau
Dros y mynydd i hela cnau ;
Dŵr yn yr afon, a'r cerrig yn slic—
Cwympso'n ni'n dau, wel, dyna'i chi dric!

Un arall sy'n gyfarwydd yw 'Mi welais jac-y-do':

Mi welais jac-y-do
yn eistedd ar ben to,
het wen ar eu ben
a dwy goes bren
yn canu "ho ho ho".
En otros idiomas
brezhoneg: Rimadell
Deutsch: Kinderreim
English: Nursery rhyme
Esperanto: Infana rimaro
suomi: Lastenloru
íslenska: Barnagæla
italiano: Filastrocca
日本語: 童歌
Nederlands: Bakerrijm
Nouormand: Arînmée
polski: Rymowanka
português: Cantiga de roda
Simple English: Nursery rhyme
српски / srpski: Дечје песме
svenska: Ramsa
Türkçe: Tekerleme
татарча/tatarça: Әйтенү
West-Vlams: Kienderliedje