Gâl
English: Gaul

Gâl yn y ganrif gyntaf CC
Y brenin Galaidd Vercingetorix yn ildio i Iŵl Cesar (llun dychmygol)

Gâl (Lladin: Gallia) oedd enw'r Rhufeiniaidam diriogaeth y llwythau Celtaidd yn Ffrainc, y Swistir a gogledd yr Eidal heddiw. Gallia Cisalpina ("Gâl yr ochr yma i'r Alpau") neu Gallia Citerior oedd yr enw am ei diriogaeth yng ngogledd yr Eidal; Gallia Transalpina ("Gallia tu hwnt i'r Alpau") neu Gallia Ulterior oedd yr enw am ei diriogaeth rhwng Afon Rhein, y Pyrenées, yr Alpau, y Môr Canoldir a'r Môr Iwerydd (sy'n cyfateb yn fras i Ffrainc a Gwlad Belg heddiw). Yn y cyfnod modern mae rhai haneswyr yn defnyddio'r enw i gyfeirio at yr Âl orllewinol yn bennaf neu'n unig.

Roedd y Celtiaid yn Gallia Cisalpina wedi cael eu goresgyn gan yRhufeiniaid tua'r 3 CC/ail ganrif CC. Yn 89 CC a 49 CC cawsant ddinesyddiaeth Rufeinig. Ar ddechrau'r 2g CC goresgynodd y Rhufeiniaid ran o dde Ffrainc a sefydlu talaith Gallia Narbonensis yno. Ond doedden nhw ddim yn fodlon ar hynny. Yn 58-51 CC arweiniodd Iŵl Cesar ei llengoedd i weddill Gâl a'i chwncweru ar  ôl nifer o frwydraucaled yn erbyn y Galiaid. Cafodd y wlad ei rhannu'n dair talaithgan yr ymerodr Augustus yn 27 CC: Gallia Belgica yn y gogledd-ddwyrain, Gallia Aquitania yn y de-orllewin a Gallia Lugdunensis yn y canol. Sefydlwyd dinas Lugdunum (Lyons) fel coloni yng nghanol y "Tair Gâl" (Tres Galliae) hyn yn 43 CC. Gwasanethai Lugdunum fel canolfan weinyddiaeth i'r llwythau hefyd, ac roedd y Concilium Galliarum ("Cyngor y Galiaid") yn cwrdd yn y ddinas newydd i setlo anghydfod.

Blodeuai diwylliant arbennig yn yr Âl Rufeinig, a gyfunai elfennau Celtaidd a Rhufeinig; fe'i gelwir weithiau'n ddiwylliant Galo-Rufeinig. Yn ystod yr ail ganrif dechreuodd Cristnogaeth gyrraedd Gâl a chafodd hyn yn ei thro effaith sylweddol ar iaith a diwylliant yr ardal. Yn y 3g cafwyd nifer o gyrchoedd ar Âl gan lwythau Germanaidd a phan ymadawodd y llengoedd Rhufeinig olaf yn y 5fed ganrif goresgynwyd y wlad i gyd gan y Germaniaid a chafodd ei rhannu rhwng y prif lwythau, sef y Ffranciaid, y Alemanni, y Bwrgwyniaid a'r Visigothiaid.

En otros idiomas
Afrikaans: Gallië
Alemannisch: Gallien
aragonés: Galia
Ænglisc: Gallia
العربية: بلاد الغال
مصرى: الغال
asturianu: Galia
azərbaycanca: Qalliya
تۆرکجه: گال
беларуская: Галія
беларуская (тарашкевіца)‎: Галія
български: Галия
বাংলা: গল
བོད་ཡིག: ཀའོ་ལུའུ།
brezhoneg: Galia
bosanski: Galija
català: Gàl·lia
čeština: Galie
Чӑвашла: Галли
dansk: Gallien
Deutsch: Gallien
Ελληνικά: Γαλατία
English: Gaul
Esperanto: Gaŭlio
español: Galia
eesti: Gallia
euskara: Galia
suomi: Gallia
français: Gaule
Nordfriisk: Galien
Frysk: Galje
Gaeilge: An Ghaill
galego: Galia
עברית: גאליה
हिन्दी: गॉल
magyar: Gallia
հայերեն: Գալլիա
interlingua: Gallia
Bahasa Indonesia: Galia
Ido: Galia
íslenska: Gallía
italiano: Gallia
日本語: ガリア
ქართული: გალია
қазақша: Галлия
ಕನ್ನಡ: ಗಾಲ್
한국어: 갈리아
kurdî: Galya
Кыргызча: Галлия
Latina: Gallia
Ladino: Galia
Limburgs: Gallië
lumbaart: Galia
lietuvių: Galija
latviešu: Gallija
македонски: Галија
मराठी: गॉल
Bahasa Melayu: Gaul
Napulitano: Gallia
Plattdüütsch: Gallien
Nederlands: Gallië
norsk nynorsk: Gallia
norsk: Gallia
Novial: Gallia
occitan: Gàllia
Picard: Gaule
polski: Galia
پنجابی: گال
português: Gália
română: Galia
русский: Галлия
sicilianu: Gallia
Scots: Gaul
srpskohrvatski / српскохрватски: Galija
Simple English: Gaul
slovenčina: Galia
slovenščina: Galija
српски / srpski: Галија
svenska: Gallien
Kiswahili: Gallia
ไทย: กอล
Türkçe: Galya
українська: Галлія
Tiếng Việt: Gallia
West-Vlams: Gallië
walon: Gåle
吴语: 高卢
中文: 高卢
Bân-lâm-gú: Gallia
粵語: 高盧