Bele goed

Martes Martes
Statws cadwraeth
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Mammalia
Urdd: Carnivora
Teulu: Mustelidae
Genws: Martes
Rhywogaeth: M. martes
Enw deuenwol
Martes martes
( Linnaeus, 1758)
Dosbarthiad
(gwyrdd – brodorol, coch – ailgyflwynwyd)

Anifail o deulu'r wenci yw'r Bele neu Bela (Martes martes). Mae oddeutu maint cath, tua 53 cm o hyd ac yn pwyso rhyw un cilogram a hanner ar gyfartaledd. Brown yw lliw cyffredinol yr anifail, yn amrywio o frown golau i frown tywyll. Mae'n yn greadur cigysol prin iawn yng Nghymru ac eithriadol o swil.

Fel rheol maent yn byw mewn ardaloedd coediog yng ngogledd Ewrop. Maent yn hela yn y nos gan amlaf, ac yn dal mamaliaid bychan, adar, wyau, llyffantod ac weithiau aeron. Mae'r Bele yn weddol gyfredin mewn rhai rhannau o'r Alban, ond mae cryn dipyn o ansicrwydd ynghylch ei statws yng Nghymru. Yn ystod yr 20 mlynedd diwethaf mae cryn nifer o bobl wedi dweud eu bod wedi gweld Bela yn rhannau coediog Eryri, yng Nghoedwig Gwydyr yn arbennig, ond does neb wedi cael llun i brofi hyn. Mae "Bele" neu "Bele" yn elfen bur gyffredin mewn enwau lleoedd.

Heubach pine marten.jpg
  • mewn hanes

Mewn hanes

Ar un adeg bu cryn dipyn o hela'r Bela, gan giperiaid oherwydd eu bod yn bwyta cywion ffestantod a chan eraill oedd eisiau eu crwyn, gan fod y blew o ansawdd arbennig o dda. Erbyn hyn maent yn cael eu hamddiffyn gan y gyfraith yn y rhan fwyaf o wledydd. Ychydig iawn o anifeiliaid eraill sy'n fygythiad i'r Bele; dim ond llwynogod a'r Eryr Euraid fel rheol.

Ceir cyfeiriad cynnar ato o'r Hen Ogledd:

Pais Dinogad fraith fraith
O grwyn balaod ban wraith (Anhysbys, 8g?)

Roedd ei groen yn amrywio yn ei werth: rhwng 24 a 28 ceiniog, yng Nghyfraith Hywel. Cafodd ei hela bron i ddifodiant yn yr 19g. Ei gadarnleoedd presennol yw coedwigoedd conifferaidd a chreigleoedd coediog yn Eryri a Chlwyd yn bennaf, a cheir cofnodion gwasgaredig o'r Canolbarth a'r De-orllewin.

Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun a sgwennwyd ac a briodolir i Twm Elias ac a uwchlwythwyd ar Wicipedia gan Defnyddiwr:Twm Elias. Cyhoeddwyd y gwaith yn gyntaf yn : Gwyddoniadur Cymru (Gwasg y Brifysgol).
En otros idiomas
aragonés: Martes martes
تۆرکجه: مارتس مارتس
žemaitėška: Kiaunė
беларуская: Лясная куніца
беларуская (тарашкевіца)‎: Лясная куніца
български: Златка
brezhoneg: Mart boutin
bosanski: Kuna zlatica
Cebuano: Martes martes
čeština: Kuna lesní
kaszëbsczi: Lasowô kùna
dansk: Skovmår
Deutsch: Baummarder
Ελληνικά: Δενδροκούναβο
español: Martes martes
eesti: Metsnugis
euskara: Lepahori
suomi: Näätä
français: Martre des pins
Nordfriisk: Buumelk
Frysk: Beamotter
Gaeilge: Cat crainn
Gàidhlig: Taghan
galego: Marta
hrvatski: Kuna zlatica
magyar: Nyuszt
interlingua: Martes martes
italiano: Martes martes
日本語: マツテン
ქართული: ტყის კვერნა
қазақша: Орман сусары
Перем Коми: Тулан
Kurdî: Kûz
latviešu: Meža cauna
монгол: Ойн суусар
эрзянь: Чинеме
Nederlands: Boommarter
norsk nynorsk: Mår
norsk: Mår
Livvinkarjala: Kuničču
polski: Kuna leśna
پنجابی: چیڑ نیولا
português: Martes martes
română: Jder de copac
Scots: Mairtin
slovenčina: Kuna lesná
slovenščina: Kuna zlatica
shqip: Zardafi
српски / srpski: Куна златица
Seeltersk: Boommodder
svenska: Mård
Türkçe: Ağaç sansarı
удмурт: Сёр
українська: Куниця лісова
vèneto: Martarelo
vepsän kel’: Näd
Tiếng Việt: Chồn thông châu Âu
Winaray: Martes martes
中文: 松貂