Asid carbocsylig

Strwythur asid carbocsylic
Strwythur yr anion carbocsylad gyda'r electronau dadleoledig.

Asid organig gyda'r grŵp carbocsyl a'r fformiwla gemegol: R-C(=O)OH, a fynegir fel arfer fel R-COOH neu R-CO2H [1] yw asid carbocsylig. Mae asidau carbocsylig yn asidau sy'n ffitio diffiniad Damcaniaeth Brønsted-Lowry; maent yn rhyddhau protonau. Mae halenau ac anionau asidau carbocsylig yn cael eu galw'n "carbocsyladau". Rhain yw'r asidau organig cryfaf o ganlyniad i sefydlogrwydd yr anion carbocsylad lle mae'r electronau (ac felly'r wefr negyddol) yn cael eu dadleoli rhwng y ddau atom ocsigen electronegyddol. Mae asidau carbocsylig mewn hydoddiant dyfrllyd felly'n sefydlu'r ecwilibriwm canlynol:

R-COOH + H2O ⇌ R-COO- + H3O+

Yr asidau carbocsylig symlaf yw'r asidau alcanoig, R-COOH, lle mae R yn cynrychioli hydrogen neu grŵp alcyl.

Enghreifftiai cyffredin

Enw R Mr pKa Enghraifft

ffynhonnell naturiol

Monogarbocsylig
Fformig H 46.03 3.77 Pigiad morgrug a danadl poethion
Asetig CH3 60.05 4.76 Finegr
Propionig CH3CH2 74.08 4.88 Caws a chwys
Bwtyrig CH3CH2CH2 88.11 4.82 Menyn, Llaeth, Chwŷd
Deugarbocsylig
Ocsalig 90.03 1.25,4.14 Suran y coed, Riwbob
Trigarbocsylig
Sitrig 192.12 3.13,4.76,6.39 Ffrwyth sitrws
En otros idiomas
Afrikaans: Karboksielsuur
беларуская (тарашкевіца)‎: Карбонавыя кісьлі
Deutsch: Carbonsäuren
føroyskt: Carboxylsýra
magyar: Karbonsavak
Bahasa Indonesia: Asam alkanoat
日本語: カルボン酸
한국어: 카복실산
latviešu: Karbonskābes
Bahasa Melayu: Asid karboksilik
Nederlands: Carbonzuur
norsk nynorsk: Karboksylsyre
română: Acid carboxilic
srpskohrvatski / српскохрватски: Karboksilna kiselina
Simple English: Carboxylic acid
slovenščina: Karboksilna kislina
svenska: Karboxylsyror
українська: Карбонові кислоти
oʻzbekcha/ўзбекча: Karbon kislotalar
Tiếng Việt: Axit cacboxylic
中文: 羧酸
文言: 羧酸
粵語: 羧酸