تەلەفۆن

نمونەیەکی تەزده‌نگ

تەلەفۆن یان ته‌زده‌نگ (بە ئینگلیزی: Telephone، لە بنەڕەتدا لە وشەیەکی یۆنانی داتاشراوە) ئامێرێکە کە بۆ گواستنەوەی دەنگ له‌ڕێگای ته‌زووه‌وه‌ بەکاردێت، ئەم ئامێرە لە لایەن زانای بە ڕەگەز ئیتاڵی ئەنتۆنیۆ مێوچیەوە دروست کراوە ھەرچەندە زۆربەی خەڵک داھێنانی ئامێرەکە دەدەنە پاڵ زانا گراھام بێل.

مێژووی بنیات نانی ئامێری دەنگ گوێزەرەوە

زانستی دەنگ زانستێكی كۆنە و زاناو فەیلەسوفی یونانی (فیساگۆرس) لەسەر ئەم زانستە قسەی كردوە و توانیویەتی بۆ یەكەم جار یاسایەكی بیركاری بۆ نۆتە و دەنگەكان دابنێ بە پێ ی لەرەلەرێكی دیاری كراو ، گواستنەوەی دەنگ هەتا سەدەی نۆزدەش بە هچ شێوەیەك بیری لێنەكراوەتەوە بەڵكو بەهۆی ئامێری تەلەگرافەوە دەتوانرا نامەی شێوەی وێنەیی بە سیگناڵی پچر پچڕ بنێررێت و وەربگیرێت و بە پی ی ڕێساو یاسایەكی دیاری كراو لێك بدرێتەوە ئەمەش باشترین هۆكاری گواستنەوەی پەیام بووە ، لە ڕاستیدا هاوسەردەم چەند زانایەك هەوڵی جۆراوجۆریان داوە تا بتوانن ئەو بیرۆكەیە بگەیننە ئەنجام كە دەنگ بەهۆی وایەرەوە بگوازنەوە چونكە لەو كاتەدا كارەكە ئێجگار دژوار بووە لێرەدا دەتوانم ناوی چەندین زانا و كەسایەتی بهێنم كە بەشێوەی جیاواز هەوڵیان داوە لەوبوارەدا تا زانای گەورەی ئەمریكی بە ڕەگەز بەریتانی (ئەلێكساندەر گراھام بێڵ) لە ساڵی (1876) دا توانی ئامێرێك گەشە پێبدات كە گواستنەوەی دەنگی بەهۆی كارۆموگناتیسیەوە ڕێكدەخست ئەم بیرۆكەیە یەكەم جار بوو پێشنیار بكرێت و بە تەواوی گونجاو بوو لەگەڵ زانستی سەردەمدا لە كاتێكدا پێشتر (Electrical telegraph) هەبوو كە كاری گواستنەوەی سیگناڵی بەشێوەی وێنەیی بە ئەنجام دەگەیاند ئەم كە ئامێرەش لە لایەن زانای ئیسپانی (فانسیسكۆ سیلفا) لە ساڵی (1804) گەشەی پێدرابوو بەڵام كارەبایی بوو دواتر و زانای ڕوسی (Paul Schilling) لە ساڵی (1832) دا وای لە ئامێرەكە كردبوو كە گواستنەوەی سیگناڵ بەهۆی كارۆموگناتیسیەوە بێت ، گراهام بێڵیش بیرۆكەی كارەكەی لەم ئامێرەیانەوە وەرگرتووە بەڵام نەك بۆ ناردنی سیگناڵی وێنەیی بەڵكو بۆناردنی دەنگ بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ بە بەكارهێنانی تەكنیكە كارۆموگناتیسیەكە ، لە داهێنانە نوییەكەدا كە (Telephone) ە بە شێوەیەك سەرنج ڕاكێش و بەتوانا بوو بە تەواوی تەلەگراف لەبیركرا و تەلەفۆن شوێنی گرتەوە.

Other Languages
Kurdî: Telefon
Zazaki: Têlefon
Afrikaans: Telefoon
Alemannisch: Telefon
አማርኛ: ስልክ
aragonés: Telefón
Ænglisc: Feorrspreca
العربية: هاتف
ܐܪܡܝܐ: ܙܥܘܩܐ
مصرى: تليفون
asturianu: Teléfonu
azərbaycanca: Telefon
تۆرکجه: تلفون
башҡортса: Телефон
žemaitėška: Tilipuons
беларуская: Тэлефон
беларуская (тарашкевіца)‎: Тэлефон
български: Телефон
भोजपुरी: टेलीफोन
বাংলা: টেলিফোন
brezhoneg: Pellgomz
bosanski: Telefon
català: Telèfon
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Diêng-uâ
нохчийн: Телефон
Tsetsêhestâhese: Aseéestsestôtse
čeština: Telefon
Чӑвашла: Телефон
Cymraeg: Ffôn
dansk: Telefon
Deutsch: Telefon
Thuɔŋjäŋ: Cɔ̈tmec
Ελληνικά: Τηλέφωνο
English: Telephone
Esperanto: Telefono
español: Teléfono
eesti: Telefon
euskara: Telefono
فارسی: تلفن
suomi: Puhelin
Võro: Telehvon
français: Téléphone
Frysk: Telefoan
Gaeilge: Guthán
贛語: 電話
Gàidhlig: Fòn
galego: Teléfono
Avañe'ẽ: Pumbyry
Gaelg: Çhellvane
עברית: טלפון
हिन्दी: दूरभाष
hrvatski: Telefon
Kreyòl ayisyen: Telefòn
Հայերեն: Հեռախոս
interlingua: Telephono
Bahasa Indonesia: Telepon
Interlingue: Telefon
Iñupiak: Uqautitaun
íslenska: Sími
italiano: Telefono
日本語: 電話機
Patois: Telifuon
la .lojban.: fonxa
Basa Jawa: Tilpun
ქართული: ტელეფონი
қазақша: Телефон
kalaallisut: Oqarasuaat
ភាសាខ្មែរ: ទូរស័ព្ទ
ಕನ್ನಡ: ದೂರವಾಣಿ
한국어: 전화
къарачай-малкъар: Телефон
कॉशुर / کٲشُر: ٹیلِفون
Ripoarisch: Tellefoon
Latina: Telephonum
Ladino: Telefon
Lëtzebuergesch: Telefon
Limburgs: Tillefoean
lingála: Ebengeli
lietuvių: Telefonas
latviešu: Telefons
Malagasy: Telefaonina
македонски: Телефон
മലയാളം: ടെലിഫോൺ
मराठी: दूरध्वनी
Bahasa Melayu: Telefon
မြန်မာဘာသာ: တယ်လီဖုန်း
Nāhuatl: Huehcacaquiztli
Napulitano: Telèfene
Nedersaksies: Tillefoon
नेपाली: टेलिफोन
Nederlands: Telefoontoestel
norsk nynorsk: Telefon
norsk: Telefon
occitan: Telefòn
Livvinkarjala: Telefon
ਪੰਜਾਬੀ: ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ
Deitsch: Foohn
Pälzisch: Telefon
polski: Telefon
Piemontèis: Teléfon
پنجابی: ٹیلی فون
پښتو: غږلېږدی
português: Telefone
Runa Simi: Karu rimay
română: Telefon
armãneashti: Telefonu
русский: Телефон
русиньскый: Телефон
संस्कृतम्: दूरवाणी
саха тыла: Төлөппүөн
sicilianu: Telèfunu
Scots: Telephone
srpskohrvatski / српскохрватски: Telefon
සිංහල: දුරකථනය
Simple English: Telephone
slovenčina: Telefón
slovenščina: Telefon
Gagana Samoa: Telefoni
chiShona: Runhare
Soomaaliga: Taleefoon
shqip: Telefoni
српски / srpski: Телефон
Basa Sunda: Telepon
svenska: Telefon
Kiswahili: Simu
தமிழ்: தொலைபேசி
తెలుగు: టెలీఫోను
тоҷикӣ: Телефон
Tagalog: Telepono
Türkçe: Telefon
татарча/tatarça: Телефон
українська: Телефон
اردو: فون
oʻzbekcha/ўзбекча: Telefon
vepsän kel’: Telefon
Tiếng Việt: Điện thoại
walon: Telefone
Winaray: Telepono
吴语: 电话
მარგალური: ტელეფონი
ייִדיש: טעלעפאן
中文: 电话
文言: 電話
Bân-lâm-gú: Tiān-ōe
粵語: 電話