Эмпедокл

Эмпедокл
Empedokles.jpeg
Дата нараджэння

490 да н.э.

Месца нараджэння

Агрыджэнта, правінцыя Агрыджэнта[d], Сіцылія, Італія

Дата смерці

430 да н.э.

Месца смерці

Вулкан Этна, Сіцылія, Італія

Commons-logo.svg Эмпедокл на Вікісховішчы

Эмпедокл з Акраганта (стар.-грэч.: Ἐμπεδοκλῆς; каля 490 да н.э., Агрыджэнта — каля 430 да н.э.) — старажытнагрэчаскі філосаф, урач, дзяржаўны дзеяч, жрэц. Працы Эмпедокла напісаны ў форме вершаваных паэм. Быў плюралістам, г.зн. прызнаваў множнасць архэ. З’яўляўся прыхільнікам дэмакратыі.

Біяграфія

Першаасновай усяго існага прызнаваў чатыры матэрыяльныя стыхіі («элементы», або «карані ўсіх рэчаў»): агонь, паветра, ваду і зямлю як якасна незалежныя субстанцыі. Лічыў, што ў пэўных умовах яны злучаюцца паміж сабой і ствараюць рэчы. Паводле Эмпедокла, рухальныя сілы «элементаў» — дзве спецыфічныя процілегласці: Любоў (Гармонія, Радасць, Афрадыта) і Варожасць (Нейкас). У залежнасці ад дамінавання той ці іншай рухальнай сілы касмічны цыкл праходзіць розныя фазы: эпоха «любові», дзе ўсе элементы зліты і ўяўляюць сабой нерухомы шар, змяняецца эпохай «варожасці», калі разнародныя элементы раз’яднаны, а аднародныя злучаны; потым зноў настае эпоха «любові», якая злучае разнародныя элементы і раз’ядноўвае аднародныя, і нарэшце, праз розныя злучэнні элементаў узнікаюць паўнацэнныя жывыя істоты.

Разглядаў існае як нязменны («карані рэчаў») і адначасова зменлівы (рэчы і «кола часоў») свет. У сваім вучэнні спалучыў іанійскую (мілецкая школа, Геракліт і інш.) і італійскую (піфагарызм, элейская школа і інш.) філасофію.

Распрацаваў арыгінальную канцэпцыю пачуццёвага спасціжэння свету, паводле якой ад кожнага аб’екта, успрымальнага суб’ектам, аддзяляюцца матэрыяльныя «выцяканні», якія затым пранікаюць у поры пачуццёвых органаў чалавека. У тлумачэнні душы прытрымліваўся орфіка-піфагарэйскага погляду; прызнаваў яе «грэхападзенне», пераўвасабленне і ачышчэше.

Аўтар многіх вершаў, трагедый (не захаваліся), паэм «Ачышчэнне» і «Аб прыродзе» (часткова захаваліся).

Вядомы ях дзяржаўны дзеяч, прамоўца, урач, інжынер, прыродазнавец. Выказаў думку аб вялікай, але канечнай скорасці святла, выжыванні асобных арганізмаў і інш.

Многія яго ідэі атрымалі далейшую распрацоўку ў філасофіі Лукрэцыя.

іншыя мовы
Afrikaans: Empedokles
العربية: إيمبيدوكليس
azərbaycanca: Empedokl
български: Емпедокъл
bosanski: Empedoklo
čeština: Empedoklés
dansk: Empedokles
Deutsch: Empedokles
English: Empedocles
Esperanto: Empedoklo
español: Empédocles
eesti: Empedokles
euskara: Enpedokles
فارسی: امپدوکلس
suomi: Empedokles
français: Empédocle
galego: Empédocles
עברית: אמפדוקלס
hrvatski: Empedoklo
magyar: Empedoklész
Հայերեն: Էմպեդոկլես
Bahasa Indonesia: Empedokles
íslenska: Empedókles
italiano: Empedocle
Кыргызча: Эмпедокл
Latina: Empedocles
lietuvių: Empedoklis
latviešu: Empedokls
македонски: Емпедокле
Nederlands: Empedocles
norsk nynorsk: Empedokles
norsk: Empedokles
occitan: Empèdocles
polski: Empedokles
Piemontèis: Empédocle
português: Empédocles
română: Empedocle
русский: Эмпедокл
sicilianu: Empedocli
Scots: Empedocles
srpskohrvatski / српскохрватски: Empedokle
Simple English: Empedocles
slovenčina: Empedokles
slovenščina: Empedoklej
shqip: Empedokli
српски / srpski: Емпедокле
svenska: Empedokles
Türkçe: Empedokles
татарча/tatarça: Эмпедокл
українська: Емпедокл
Tiếng Việt: Empedocles
Winaray: Empedocles