Французская мова

Французская мова
Саманазва:

français

Краіны:

Рэгіёны:

Заходняя Еўропа і былыя французскія калоніі ў Афрыцы, Паўночнай Амерыцы і Акіяніі

Афіцыйны статус:
Агульная колькасць носьбітаў:

каля 75 мільёнаў[1]
(каля 274 млн. чал. валодаюць як першай ці другой мовай[2])

Рэйтынг:

14[3]

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейскія мовы

Раманскія мовы
Гала-раманскія мовы
Мовы ойль
Даўнейшыя формы
Старафранцузская мова
Сярэднефранцузская мова
Пісьменнасць:

Лацініца (французскі алфавіт)

Моўныя коды
ГОСТ 7.75–97:

фра 745

ISO 639-1:

fr

ISO 639-2:

fre (B); fra (T)

ISO 639-3:

fra

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Французская мова (français, la langue française) — адна з раманскіх моў гала-раманскай падгрупы. Родная мова большасці насельніцтва ў Французскай Рэспубліцы, Рэспубліцы Гаіці, Манака, а таксама каля чвэрці насельніцтва Канады і ў франкамоўных абласцях Швейцарыі (Рамандыя) і Бельгіі (Валонія і Брусель).

Французская мова з'яўляецца нашчадкам гаворак лацінскай мовы Рымскай імперыі, як і італьянская, партугальская, іспанская, румынская, сардзінская і каталонская мовы. Яе бліжэйшымі сваякамі аднак з'яўляюцца іншыя мовы ойль і французска-крэольскія мовы beru. Яе развіццё праходзіла таксама пад уплывам кельцкіх моў рымскай Галіі і германскай франкскай мовы ў перыяд узмацнення франкскай дзяржавы.

Становішча ў свеце

Франкафоны ў свеце

У свеце на французскай мове размаўляе ад 173 (1998) да 500 мільёнаў чалавек (2005). Колькаснае размеркаванне франкафонаў прадстаўлена ў наступнай табліцы:

Кантыненты «Сапраўдныя» франкафоны «Частковыя» франкафоны Агульная колькасць франкафонаў
Афрыка 32 189 500 46 740 000 78 929 500
Еўропа 67 856 500 8 200 000 76 056 500
Амерыка 10 481 000 4 064 000 14 450 000
Азія 1 672 000 1 560 000 3 232 000
Акіянія 467 000 45 000 512 000
Разам 112 666 000 60 612 000 173 278 000

Статус французскай мовы

Французская мова з'яўляецца афіцыйнай мовай многіх краін свету і шырока ўжываецца ў некаторых іншых краінах. Нацыі, якія карыстаюцца французскай мовай, аб'яднаныя словам «франкафонія». Па-за лінгвістычным аспектам, Галоўны савет па франкафоніі спрыяе рознабаковым сувязям паміж адной трэццю краін свету. Гэта і вызначае агульны стан французскай мовы ў свеце.

Між тым, на міжнароднай арэне роля французскай мовы памяншаецца, асабліва ў параўнанні з англійскай мовай. Тым не менш, французская мова застаецца адной з афіцыйных моў наступных міжнародных арганізацый:

Французская мова — адна з шасці афіцыйных і дзвюх рабочых моў ААН і яе агенцтваў.

Французскую мову выкладаюць у многіх універсітэтах свету. Найбольш яна распаўсюджана ў сферах дыпламатыі, журналістыкі, юрыспрудэнцыі і вышэйшай адукацыі.

Франкафонія:
Умоўныя абазначэнні: цёмна-сіні — родная мова; сіні — адміністрацыйная мова; блакітны — мова культуры; зялёны — дыяспары
Краіны і тэрыторыі, дзе французская мова мае статус адзінай афіцыйнай мовы
Краіны і тэрыторыі, дзе французская мова мае статус адной з афіцыйных моў
Краіны і тэрыторыі, дзе шырока распаўсюджана французская мова
Краіны і тэрыторыі, дзе ўжываецца французская мова

Міжнародная значнасць

На сённяшні дзень добра прыкметна зніжэнне частаты выкарыстання французскай мовы ў міжнародных арганізацыях. Хоць французская мова захоўвае высокі статус у свеце, выкарыстоўваецца яна ўсё менш і менш. У ААН Агенцтва Франкафоніі мае статус назіральніка з 1995 года. Тым не менш, англійская мова пераважае ў якасці рабочай мовы, нягледзячы на тое, што са 185 краін-членаў ААН 56 з'яўляюцца ўдзельнікамі Франкафоніі, і вялікая частка з іх просіць сакратарыят ААН весці зносіны з імі на французскай мове. Малое выкарыстанне французскай у многім залежыць ад умоў набору персаналу (веданне французскай не з'яўляецца неабходным патрабаваннем), перавагі англамоўнага асяроддзя, і ад бюджэтных скарачэнняў.

У ЕС французская мова з'яўляецца афіцыйнай мовай. Будучыня мовы залежыць ад таго, якое месца яна зойме ў зменлівым ЕС. Далучэнне да ЕС Фінляндыі, Аўстрыі, Швецыі яшчэ больш аслабіла пазіцыі французскай мовы, бо гэтыя краіны пераважна выкарыстоўваюць у якасці сродка зносін англійскую мову. Пашырэнне ЕС прыводзіць да немагчымасці выканання прынцыпу Рымскага дагавора аб тым, што мовы ўсіх краін-членаў з'яўляюцца афіцыйнымі мовамі ЕС[4].

Вядомы французскі лінгвіст Р. Шадэнсон been (фр.: Robert Chaudenson) выказаў радыкальную прапанову: захаваць тры рабочыя мовы — англійскую, французскую і нямецкую. На думку былога прэм'ер-міністра Францыі Жаспена: «унутры ЕС захаванне моўнай разнастайнасці з'яўляецца адной з найважнейшых задач. Іменна ад таго, якое месца зойме французская мова ў Еўропе, залежыць тое, наколькі яна захавае сваю прывабную сілу ў свеце. Ні адна мова не можа стаць адзінай мовай зносін у інстытутах ЕС. Іменна таму Францыя вядзе працу, накіраваную на ўзмацненне выкарыстання французскай як рабочай мовы».

іншыя мовы
адыгабзэ: Францыбзэ
Afrikaans: Frans
አማርኛ: ፈረንሳይኛ
aragonés: Idioma francés
Ænglisc: Frencisc sprǣc
العربية: لغة فرنسية
asturianu: Francés
Aymar aru: Phransiya aru
azərbaycanca: Fransız dili
تۆرکجه: فرانسه دیلی
башҡортса: Француз теле
Boarisch: Franzesisch
žemaitėška: Prancūzu kalba
Bikol Central: Tataramon na Pranses
беларуская (тарашкевіца)‎: Француская мова
български: Френски език
Bahasa Banjar: Bahasa Parancis
bamanankan: Faransekan
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: পর্তুগীজ ঠার
brezhoneg: Galleg
bosanski: Francuski jezik
català: Francès
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huák-ngṳ̄
Cebuano: Prinanses
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᐱᔥᑎᑯᔮᐤ ᐊᔨᒧᐎᓐ
qırımtatarca: Frenk tili
čeština: Francouzština
kaszëbsczi: Francësczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Франкїискъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Франс чĕлхи
Cymraeg: Ffrangeg
Zazaki: Fransızki
dolnoserbski: Francojska rěc
ދިވެހިބަސް: ފަރަންސޭސި
eʋegbe: Fransegbe
Ελληνικά: Γαλλική γλώσσα
emiliàn e rumagnòl: Francés
Esperanto: Franca lingvo
español: Idioma francés
euskara: Frantses
estremeñu: Luenga francesa
Fulfulde: Faransinkoore
føroyskt: Franskt mál
français: Français
Nordfriisk: Fransöösk
Frysk: Frânsk
Gaeilge: An Fhraincis
贛語: 法語
Gàidhlig: Fraingis
Avañe'ẽ: Hyãsiañe'ẽ
Gaelg: Frangish
客家語/Hak-kâ-ngî: Fap-ngî
עברית: צרפתית
Fiji Hindi: French bhasa
hrvatski: Francuski jezik
hornjoserbsce: Francošćina
Kreyòl ayisyen: Lang franse
Հայերեն: Ֆրանսերեն
interlingua: Lingua francese
Bahasa Indonesia: Bahasa Perancis
ГӀалгӀай: Ференгий мотт
íslenska: Franska
italiano: Lingua francese
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐅᐃᒍᐃᕐᒥᐅᖅ
日本語: フランス語
Patois: French
la .lojban.: fasybau
Basa Jawa: Basa Prancis
ქართული: ფრანგული ენა
Qaraqalpaqsha: Frantsuz tili
Taqbaylit: Tafrensist
Адыгэбзэ: Фрэнджыбзэ
Kongo: Kifalanse
қазақша: Француз тілі
kalaallisut: Franskisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាបារាំង
한국어: 프랑스어
Перем Коми: Франсуз кыв
къарачай-малкъар: Француз тил
kernowek: Frenkek
Кыргызча: Француз тили
Lëtzebuergesch: Franséisch
Lingua Franca Nova: Franses (lingua)
Limburgs: Frans
lumbaart: Lengua francesa
lingála: Falansé
لۊری شومالی: زون فرانسه یی
lietuvių: Prancūzų kalba
latviešu: Franču valoda
Malagasy: Fiteny frantsay
олык марий: Француз йылме
Māori: Reo Wīwī
македонски: Француски јазик
монгол: Франц хэл
Bahasa Melayu: Bahasa Perancis
မြန်မာဘာသာ: ပြင်သစ်ဘာသာစကား
مازِرونی: فرانسوی زوون
Dorerin Naoero: Dorerin Prant
Napulitano: Lengua franzese
Plattdüütsch: Franzöösche Spraak
Nedersaksies: Fransk
नेपाल भाषा: फ्रेञ्च भाषा
Nederlands: Frans
norsk nynorsk: Fransk
norsk: Fransk
Novial: Fransum
Nouormand: Fraunceis
Sesotho sa Leboa: Sefora
Diné bizaad: Dáághahii bizaad
occitan: Francés
Livvinkarjala: Frantsien kieli
Pangasinan: Salitan Français
Kapampangan: Amanung Pranses
Papiamentu: Frances
Picard: Frinsé
Norfuk / Pitkern: French
Piemontèis: Lenga fransèisa
português: Língua francesa
Runa Simi: Ransis simi
rumantsch: Lingua franzosa
română: Limba franceză
tarandíne: Lènga frangese
русиньскый: Французькый язык
Kinyarwanda: Igifaransa
संस्कृतम्: फ्रेञ्चभाषा
саха тыла: Француз тыла
sicilianu: Lingua francisa
davvisámegiella: Fránskkagiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Francuski jezik
Simple English: French language
slovenčina: Francúzština
slovenščina: Francoščina
Gagana Samoa: Fa'afarani
Soomaaliga: Af-Faransiis
српски / srpski: Француски језик
SiSwati: SíFulentji
Sesotho: Sefora
Basa Sunda: Basa Perancis
svenska: Franska
Kiswahili: Kifaransa
ślůnski: Francusko godka
Türkmençe: Fransuz dili
Setswana: Sefora
Tok Pisin: Tok Frens
Türkçe: Fransızca
татарча/tatarça: Француз теле
reo tahiti: Reo farāni
удмурт: Француз кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ڧرانسۇز تىلى
українська: Французька мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Fransuz tili
vepsän kel’: Francijan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Pháp
West-Vlams: Frans
Volapük: Fransänapük
Winaray: Frinanses
Wolof: Wu-faraas
吴语: 法文
მარგალური: ფრანგული ნინა
ייִדיש: פראנצויזיש
Yorùbá: Èdè Faransé
Vahcuengh: Vah Fazgoz
Zeêuws: Frans
中文: 法语
文言: 法蘭西語
Bân-lâm-gú: Hoat-gí
粵語: 法文
isiZulu: IsiFulentshi