Свабода

Свабода
Базавыя паняцці
Свабода волі

Пазітыўная свабода
Негатыўная свабода
Правы чалавека

Гвалт · Цэнзура
Свабода паводле тэм
Палітычная

Асабістая
Акадэмічная
Эканамічная


Сходаў · Асацыяцый
Перамяшчэння
Масавай інфармацыі
Рэлігіі і веравання
Слова і выказвання
Інфармацыі
Сумлення · Творчасці

Свядомасці · Цела
Рэйтынгі
Эканамічнай свабоды
Cвободы словы

Свабо́да — магчымасць чалавека дзейнічаць у адпаведнасці са сваімі мэтамі, жаданнямі, інтарэсамі. Практычная рэалізацыя свабоды ажыццяўляецца пры наяўнасці аб'ектыўнай магчымасці (знешняй свабоды) для дзейнасці[1].

Свабода — у самім агульным сэнсе, наяўнасць магчымасці выбару, варыянтаў зыходу падзеі.

Свабода ёсць адзін з відаў праявы выпадковасці, накіроўванае свабодай волі (усвядомленая свабода) або стахастычным законам (непрадказальнасць сыходу падзеі, неўсвядомленая свабода). У гэтым сэнсе, паняцце «свабода» процілегла паняццю «неабходнасць».

У этыцы «свабода» звязаная з наяўнасцю свабоднай волі чалавека. Свабода волі накладае на чалавека адказнасць і абавязвае ў заслугу яго слова і ўчынкі. Учынак лічыцца маральным толькі ў тым выпадку, калі ён здзяйсняецца свабоднай воляй, з'яўляецца вольным волевыяўленнем суб'екта. У гэтым сэнсе этыка накіраваная на ўсведамленне чалавекам сваёй волі і звязанай з ёй адказнасцю.

У праве свабода звязаная не проста з адказнасцю суб'екта за свае дзеі, якая разумее яго свабоду волі, але і з мерай адказнасці — ступені наяўнасці свядомасці або непрытомнасці ўчынку. Выпрацоўка гэтай меры адказнасці за дзею выклікана патрабаваннем справядлівасці, справядлівай адплаты — меры пакарання.

У праве — замацаваная ў канстытуцыі або іншым заканадаўчым акце магчымасць вызначаных паводзін чалавека (напрыклад, свабода слова, свабода веравызнання і г. д.). Катэгорыя «свабода» блізкая да паняцця «права» ў суб'ектыўным сэнсе, аднак апошняе мяркуе наяўнасць больш або меней выразнага юрыдычнага механізму для рэалізацыі і звычайна карэспандуючага абавязку дзяржавы або іншага суб'екта здзейсніць якое-небудзь дзеянне (напрыклад, падаць працу ў выпадку права на працу). Наадварот, юрыдычная свабода ня мае выразнага механізму рэалізацыі, ёй карэспандуе абавязак устрымлівацца ад здзяйснення якіх-небудзь парушаючых дадзеную свабоду дзеянняў.[2]

Свабода — сродак для дасягнення мэты і сэнсу жыцця чалавека. У язычнікаў ідэалы свабоды паслужылі асновай стварэння дэмакратычнага грамадства, класічным прыкладам якога сталі Афіны ў Старажытнай Грэцыі. У апошнія стагоддзі да гэтых ідэалаў вярнулася і сучаснае грамадства.

Гл. таксама

іншыя мовы
Afrikaans: Vryheid
Alemannisch: Freiheit
አማርኛ: አርነት
العربية: حرية
ܐܪܡܝܐ: ܚܐܪܘܬܐ
asturianu: Llibertá
Aymar aru: Atiniña
azərbaycanca: Azadlıq
беларуская (тарашкевіца)‎: Свабода
български: Свобода
bamanankan: Hɔrɔnya
བོད་ཡིག: རང་དབང་།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: লিবের্ডাডে
bosanski: Sloboda
català: Llibertat
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Cê̤ṳ-iù
کوردی: ئازادی
čeština: Svoboda
dansk: Frihed
Deutsch: Freiheit
Zazaki: Xoseriye
Ελληνικά: Ελευθερία
English: Liberty
Esperanto: Libereco
español: Libertad
eesti: Vabadus
euskara: Askatasun
فارسی: آزادی
suomi: Vapaus
Võro: Vabahus
français: Liberté
galego: Liberdade
עברית: חופש
हिन्दी: स्वाधीनता
hrvatski: Sloboda
magyar: Szabadság
Հայերեն: Ազատություն
Bahasa Indonesia: Kebebasan
italiano: Libertà
日本語: 自由
Patois: Libati
қазақша: Бостандық
한국어: 자유
Latina: Libertas
lietuvių: Laisvė
latviešu: Brīvība
Bahasa Melayu: Kebebasan
Mirandés: Lhibardade
norsk nynorsk: Fridom
norsk: Frihet
polski: Wolność
português: Liberdade
Runa Simi: Qispi kay
русский: Свобода
sicilianu: Libbirtati
Scots: Leeberty
srpskohrvatski / српскохрватски: Sloboda
Simple English: Liberty
slovenčina: Sloboda
Soomaaliga: Xoriyad
shqip: Liria
српски / srpski: Слобода
svenska: Frihet
தமிழ்: விடுதலை
Tagalog: Kalayaan
Türkçe: Özgürlük
українська: Свобода
اردو: حریت
Tiếng Việt: Tự do
isiXhosa: Ukukhululeka
ייִדיש: פריי
中文: 自由
Bân-lâm-gú: Chū-iû
粵語: 自由