Паўночная вайна (1700—1721)

Паўночная вайна
Асноўны канфлікт: Руска-шведскія, польска-шведскія, Дацка-шведскія войны
Дата

22 лютага 170010 верасня 1721

Месца

Усходняя, Цэнтральная Еўропа

Прычына

паміж Шведскай імперыяй і кааліцыяй паўночна-еўрапейскіх дзяржаў за валоданне прыбалтыйскімі землямі

Вынік

Перамога антышведскай кааліцыі

Змены

Ніштацкі мірны дагавор

Праціўнікі
Швецыя Каралеўства Швецыя

Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg Герцагства Гольштэйн-ГотарпАнглія Каралеўства Англія (у 1700)
Шатландыя Каралеўства Шатландыя (у 1700)
Saint Patrick's Saltire.svg Каралеўства Ірландыя
(у 1700 і 1719—1721)
Нідэрланды Рэспубліка Злучаных правінцый (у 1700)
Вялікабрытанія Каралеўства Вялікабрытанія
(у 1719—1721)
Flag of Hanover (1692).svg Курфюрства Гановер
(у 1719—1721)
Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Рэч Паспалітая
(у 1705—1709)
Гетманшчына Войска Запарожскае
(у 1708—1709, 1709—1713)
Прапор В.З..png Войска Запарожскае Нізавое
(у 1709—1713)
Fictitious Ottoman flag 2.svg Асманская імперыя
(у 1710—1713)[1]

Flag of Tzar of Muscovia.svg Царства Рускае

Данія Дацка-нарвежская унія
(у 1700 і 1709—1720)
Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Рэч Паспалітая
(у 1700—1705 і 1709—1720)
Курфюрства Саксонія Курфюрства Саксонія
(у 1700—1706 і 1709—1720)
Малдова Малдаўскае княства
(у 1710—1713)
Прусія Каралеўства Прусія
(у 1715—1720)
Flag of Hanover (1692).svg Курфюрства Гановер
(у 1715—1719)

Камандуючыя
Швецыя Карл XII
(у 1700—1718)

Швецыя Магнус Стэнбак †
Швецыя Карл Густаў Рэншыльд
Швецыя Ульрыка Элеанора
(у 1718—1720)
Швецыя Фрэдрык I
(у 1720—1721)
Швецыя Фштэйн-Готарпскі †
АнгліяШатландыяSaint Patrick's Saltire.svgНідэрланды Вільгельм III Аранскі (у 1700)
ВялікабрытаніяSaint Patrick's Saltire.svgFlag of Hanover (1692).svg Георг I
(у 1719—1721)
Рэч Паспалітая Станіслаў Ляшчынскі
Гетманшчына Іван Мазепа
(у 1708—1709) †
Гетманшчына Філіп Ворлік
(у 1710—1713)
Прапор В.З..png Косць Гардзіенка
Асманская імперыя Ахмед III
Flag of the Crimean Tatar people.svg Дэўлет II Гірай †

Расійская імперыя Пётр I

Расійская імперыя Аляксандр Меншыкаў
Расійская імперыя Барыс Шарамецеў
Расійская імперыя Фёдар Апраксін
Рэч ПаспалітаяШаблон:Сцягафікацыя/курфюрства Саксонія Аўгуст II
Данія Фрэдэрык IV
Данія Петэр Тордэншэльд
Гетманшчына Іван Мазепа
(у 1700—1708)
Гетманшчына Іван Скарападскі
(у 1709—1721)
Аюка
Малдова Дзмітрый Кантэмір
Flag of Hanover (1692).svg Георг I
(у 1715—1719)
Прусія Фрыдрых Вільгельм I

Сілы бакоў
Швецыя
77—135 тыс.
Асманская імперыя — 100—200 тыс.
Расія — 170 тыс.
Данія — 40 тыс.
Рэч Паспалітая і Саксонія — 170 тыс.
Страты
Швецыя — 175 тыс.[4]Расія[5] — 30 тыс. забітых
Данія — 8 тыс. забітых[6]
Рэч Паспалітая і Саксонія — 14-20 тыс.
Commons-logo.svg Great Northern War на Вікісховішчы

Шаблон:Вялікая Паўночная вайна

 
Расія Руска-шведскія войны Швецыя

Шведска-наўгародскія войны •1495—1497 •1554—15571563—15831590—1595 •1610—1617 •1656—1658 •1700—17211741—1743 •1788—17901808—1809

 
Данія Дацка-шведскія войны Швецыя
 
Рэч Паспалітая Войны Рэчы Паспалітай са Швецыяй Швецыя

ЛівонскаяПаўночная сямігадовая вайнаВайна супраць Жыгімонта •Войны 1600—1629 гадоў(1600—16111617—1618 •1621—1626 •1626—1629) •Другая Паўночная вайнаПаўночная вайна (1700—1721) •Вайна чацвёртай кааліцыі •Вайна шостай кааліцыі

Паўночная вайна (1700—1721) — вайна Маскоўскай дзяржавы са Швецыяй за панаванне ва Усходняй Прыбалтыцы і на Балтыйскім моры.

Маскоўская дзяржава пачала вайну ў саюзе з Даніяй і Саксоніяй, стварыўшы гэтак званы Паўночны саюз, які распаўся хутка пасля пачатку ваенных дзеянняў і быў адноўлены ў 1709 годзе пасля Палтаўскай бітвы. На розных этапах вайны ў ёй прымалі ўдзел на баку Маскоўскай дзяржавы — Вялікабрытанія, Гановер, Нідэрланды, Прускае герцагства, Рэч Паспалітая; на баку Швецыі — Вялікабрытанія, Гановер, Рэч Паспалітая. Вайна завяршылася перамогай Маскоўскай дзяржавы, што было засведчана падпісаннем у 1721 годзе Ніштацкага мірнага дагавора. Паўночная вайна з'яўляецца важным момантам у гісторыі Расіі, галоўнай прычынай спроб мадэрнізацыі Маскоўскай дзяржавы ў пачатку 18 ст., часам змены балансу сіл ва Усходняй Еўропе. Нягледзячы на неадназначнасць ацэнак Паўночнай вайны, трэба прызнаць, што яна вывела Маскоўскую дзяржаву на новы ўзровень развіцця, і хоць у выніку Расія не стала ў шэраг з іншымі еўрапейскімі дзяржавамі, але набыла ў іх вачах большае значэнне.

У ваеннай справе высокага ўзроўню развіцця дасягнула лінейная тактыка бою. Выдзеліўся новы від пяхоты — грэнадзёры. Кіраванне войскам і флотам было аформлена ў цэнтралізаваных органах, развівалася і арганізацыйная структура войска, узмацнілася роля рэзерву. У ходзе вайны ўвагу звярнулі супольныя ўзгодненыя дзеянні расійскіх арміі і флоту.

Перадумовы Паўночнай вайны

іншыя мовы
башҡортса: Төньяҡ һуғыш
žemaitėška: Šiaurės vaina
беларуская (тарашкевіца)‎: Вялікая Паўночная вайна
čeština: Severní válka
Чӑвашла: Çурçĕр вăрçи
Bahasa Indonesia: Perang Utara Raya
日本語: 大北方戦争
한국어: 대북방 전쟁
lietuvių: Šiaurės karas
srpskohrvatski / српскохрватски: Veliki severni rat
Simple English: Great Northern War
slovenčina: Severná vojna
српски / srpski: Велики северни рат
татарча/tatarça: Төньяк сугыш
oʻzbekcha/ўзбекча: Shimoliy urush
Tiếng Việt: Đại chiến Bắc Âu