Паняцце

Паняцце — адна з асноўных адзінак мысленчай дзейнасці, найвышэйшы ўзровень абагульнення; лагічная форма, з дапамогай якой будуюцца іншыя формы мяслення (суджэнне, вывад). Бывае канкрэтным і абстрактным. Як прадукт і вынік пазнавальнай дзейнасці чалавека фарміруецца праз абстрагаванне, ідэалізацыю, параўнанне, абагульненне і вызначэнне; фіксуе паасобныя фрагменты быцця і цэласны свет. Паводле зместу паняцце аб'ектыўнае (у ім акумуляваны шматвяковы практычны вопыт чалавецтва); гібкае, рэлятыўнае, што вынікае з універсальнага руху, прынцыпу ўсеагульнай сувязі і ўзаемаабумоўленасці з'яў (аб'ект дыялектычнай логікі). У канчатковым выніку паняційная форма прыводзіць да тэорыі.

Тэрмін паняцце ўведзены стоікамі (3-2 ст. да.н.э.). Паводле Зянона з Кітыёна, паняцце — спасцігнутае ўяўленне. Разгорнутая канцэпцыя паняцця змешчана ў творах Платона. Дэмакрыт звязваў паняцце з пачуццёвымі рэчамі. Платон лакалізаваў яго ў сферы мыслення і свеце ідэй, Арыстоцель развіў яго і прадставіў у выглядзе сістэмы паняццяў. У сярэднявеччы дыскусіі вакол прыроды паняцця праявіліся ў барацьбе наміналізму і рэалізму. У канцы 17-пачатку 18 стагоддзя развівалася эмпірычная тэорыя паняцця (Дж.Лок). Прадстаўнікі класічнай нямецкай філасофіі (Кант, Фіхтэ, Шэлінг, асабліва Гегель) раскрылі супярэчлівы характар мыслення, паказалі абстрактнасць і канкрэтнасць паняцця, яго арганічную цэльнасць і працэсуальнасць.

  • Літаратура

Літаратура

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 60. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2.
іншыя мовы
aragonés: Concepto
العربية: مفهوم
azərbaycanca: Anlayış
беларуская (тарашкевіца)‎: Паняцьце
български: Концепция
brezhoneg: Meizad
bosanski: Pojam
català: Concepte
کوردی: چەمک
čeština: Pojem
Чӑвашла: Ăнлав
Cymraeg: Cysyniad
dansk: Begreb
English: Concept
Esperanto: Koncepto
español: Concepto
eesti: Mõiste
euskara: Kontzeptu
فارسی: مفهوم
suomi: Käsite
galego: Concepto
हिन्दी: अवधारणा
hrvatski: Pojam
magyar: Fogalom
Bahasa Indonesia: Konsep
íslenska: Hugtak
italiano: Concetto
日本語: 概念
қазақша: Ұғым
한국어: 개념
Ripoarisch: Bejreff
lietuvių: Sąvoka
latviešu: Jēdziens
олык марий: Умыл
македонски: Концепт
Bahasa Melayu: Konsep
norsk: Begrep
ਪੰਜਾਬੀ: ਸੰਕਲਪ
polski: Pojęcie
português: Conceito
Runa Simi: Imakay
română: Concept
русский: Понятие
русиньскый: Понятя
sicilianu: Cuncettu
Scots: Concept
srpskohrvatski / српскохрватски: Pojam
Simple English: Concept
slovenčina: Pojem
slovenščina: Koncept
shqip: Koncepti
српски / srpski: Концепт
svenska: Begrepp
тоҷикӣ: Мафҳум
Türkçe: Kavram
татарча/tatarça: Төшенчә
українська: Поняття
Tiếng Việt: Khái niệm
吴语: 概念
ייִדיש: באגריף
中文: 概念
粵語: 概念