Літоўская мова

Літоўская мова
Саманазва:

Lietuvių kalba

Краіны:

Беларусі, Польшчы і 14 іншых краінах

Рэгіёны:

Літва, Беларусь, Польшча і іншыя

Афіцыйны статус:

Літве, Еўрапейскі Саюз

Арганізацыя, якая рэгулюе:

Дзяржаўнай камісіяй літоўскай мовы (Valstybinė lietuvių kalbos komisija)

Агульная колькасць носьбітаў:

каля 3 мільёнаў[1]

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская

Балцкія
Усходнебалцкія
Літоўская
Моўныя коды
ISO 639-1:

lt

ISO 639-2:

lit

ISO 639-3:

lit

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Літо́ўская мо́ва (літ.: lietuvių kalba) — мова ўсходнебалтыйскай падгрупы балтыйскіх моў, якой карыстаецца (2012) каля 3 млн асоб[2] — галоўным чынам, літоўцы — у Літве (2,8 млн[3]), а таксама ў Беларусі, паўночна-ўсходняй Польшчы, Расіі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі і Германіі. З'яўляецца дзяржаўнай мовай Літвы.

Вылучэнне з цэнтральнай групы балтыйскіх моў і складванне ранніх форм літоўскай мовы адносяць да V—VII стст.[4] Сучасныя формы пачалі складвацца пасля XIII ст. у выніку цеснага ўзаемадзеяння ўсходнебалтыйскіх моў, якія апынуліся ў межах Вялікага Княства Літоўскага[5]. Першыя пісьмовыя помнікі з'явіліся ў XVI ст.

Сучасная літоўская літаратурная мова пачала стварацца з 1880-х гг. на аснове балцкіх гаворак вакол горада Марыямпале (па сучаснай класіфікацыі — сувалкійская гаворка аўкштайцкага дыялекта літоўскай мовы, складзеная пад уплывам гаворак яцвягаў[6][7]). Алфавіт літаратурнай мовы на лацінскай графічнай аснове.

Лінгвісты вылучаюць дзве групы гаворак (дыялектаў): аўкштайцкая(бел. (тар.)) бел. група гаворак (дыялект) і жамойцкая група гаворак (дыялект), якія ў сваю чаргу падзяляюцца на паддыялекты[8].

Алфавіт

Дзеля запісу літоўскай мовы з XVI ст. выкарыстоўваецца трохі змененая лацінка. Гвалтоўнае насаджэнне кірыліцы, якое адбывалася ў другой палове 1860-х гадоў, выклікала супраціўленне і вынікаў не прынесла. У 19011905 гадах была праведзена рэформа правапісу, калі былі ўнесены змены таксама і ў алфавіт.

Алфавіт сучаснай літоўскай мовы створаны на лацінскай аснове. На форму графікі паўплывалі таксама некаторыя літары чэшскага і польскага алфавітаў. Літоўскі алфавіт складаецца з 32 літар:

Літара Назва Гучанне (МФА)
1 A a a [ ɑ ]
2 Ą ą a nosinė [ ɑː ]
3 B b [ b ]
4 C c [ t͡s ]
5 Č č čė [ t͡ʃ ]
6 D d [ d ]
7 E e e [ ɛ ] [ æː ]
8 Ę ę e nosinė [ æː ]
9 Ė ė ė [ eː ]
10 F f ef [ f ]
11 G g [ g ]
12 H h ha [ ɣ ]
13 I i i trumpoji [ ɪ ]
14 Į į i nosinė [ iː ]
15 Y y i ilgoji [ iː ]
16 J j jot [ j ]
Літара Назва Гучанне (МФА)
17 K k ka [ k ]
18 L l el [ ɫ ]
19 M m em [ m ]
20 N n en [ n ]
21 O o o [ ɔ ] [ oː ]
22 P p [ p ]
23 R r er [ r ]
24 S s es [ s ]
25 Š š [ ʃ ]
26 T t [ t ]
27 U u u [ ʊ ]
28 Ų ų u nosinė [ uː ]
29 Ū ū u ilgoji [ uː ]
30 V v [ ʋ ]
31 Z z [ z ]
32 Ž ž žė [ ʒ ]


Дзеля запісу некаторых зычных і галосных гукаў выкарыстоўваюцца камбінацыі, напрыклад, ch — х.

іншыя мовы
Afrikaans: Litaus
አማርኛ: ሊትዌንኛ
aragonés: Idioma lituán
العربية: لغة ليتوانية
asturianu: Idioma lituanu
Aymar aru: Lituaña aru
azərbaycanca: Litva dili
žemaitėška: Lietoviu kalba
беларуская (тарашкевіца)‎: Летувіская мова
български: Литовски език
brezhoneg: Lituaneg
bosanski: Litvanski jezik
català: Lituà
čeština: Litevština
kaszëbsczi: Lëtewsczi jãzëk
Чӑвашла: Литва чĕлхи
Cymraeg: Lithwaneg
Zazaki: Litwanki
dolnoserbski: Litawšćina
Esperanto: Litova lingvo
español: Idioma lituano
eesti: Leedu keel
euskara: Lituaniera
Võro: Leedu kiil
føroyskt: Litaviskt mál
français: Lituanien
Nordfriisk: Litauisk
Frysk: Litousk
Gàidhlig: Liotuànais
Avañe'ẽ: Lituañañe'ẽ
Gaelg: Litaanish
客家語/Hak-kâ-ngî: Lithuania-ngî
עברית: ליטאית
Fiji Hindi: Lithuanian bhasa
hrvatski: Litavski jezik
hornjoserbsce: Litawšćina
Հայերեն: Լիտվերեն
Bahasa Indonesia: Bahasa Lituavi
íslenska: Litháíska
italiano: Lingua lituana
ქართული: ლიტვური ენა
Taqbaylit: Talitwanit
қазақша: Литва тілі
kalaallisut: Litauenimiutut
kernowek: Lithywanek
Кыргызча: Литва тили
Lëtzebuergesch: Litauesch
Limburgs: Litouws
lumbaart: Lengua lituana
lietuvių: Lietuvių kalba
олык марий: Литва йылме
македонски: Литвански јазик
монгол: Литва хэл
Bahasa Melayu: Bahasa Lithuania
Dorerin Naoero: Dorerin Rituainiya
Plattdüütsch: Litausche Spraak
Nederlands: Litouws
norsk nynorsk: Litauisk
norsk: Litauisk
occitan: Lituanian
Norfuk / Pitkern: Lithyuanyan
Piemontèis: Lenga lituan-a
پنجابی: لتھوانی
português: Língua lituana
Runa Simi: Lituwa simi
Kinyarwanda: Ikilituwaniya
संस्कृतम्: लेतुवाभाषा
davvisámegiella: Lietuvagiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Litvanski jezik
Simple English: Lithuanian language
slovenčina: Litovčina
slovenščina: Litovščina
Gagana Samoa: Gagana Lufiana
српски / srpski: Литвански језик
svenska: Litauiska
Kiswahili: Kilituanya
ślůnski: Litewsko godka
Tok Pisin: Tok Lituwenia
Türkçe: Litvanca
татарча/tatarça: Литва теле
удмурт: Литва кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لىتۋا تىلى
українська: Литовська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Litva tili
Tiếng Việt: Tiếng Litva
Winaray: Linituano
მარგალური: ლიტვური ნინა
ייִדיש: ליטוויש
Zeêuws: Litouws
中文: 立陶宛语
文言: 立陶宛語
Bân-lâm-gú: Lietuva-gí
粵語: 立陶宛文