Лацінская мова

Лацінская
Саманазва:

Lingua Latina

Краіны:

Сцяг Ватыкана Ватыкан
Flag of the Order of St. John (various).svg Мальтыйскі ордэн
першапачаткова — Старажытны Рым

Рэгіёны:

Заходняя і Паўднёвая Еўропа, Блізкі Ўсход, Паўночная Афрыка (у I-V стст.)

Афіцыйны статус:

Сцяг Ватыкана Ватыкан

Арганізацыя, якая рэгулюе:

Рымска-каталіцкая царква

Вымерла:

Пісьмовая мова выцеснена раманскімі і германскімі мовамі ў XII-XV стст. (ва Усходняй Еўропе ў XVII ст.), у навуцы захоўвалася ў XVIII ст., у біялогіі, медыцыне, правазнаўстве і каталіцтве дагэтуль
Вусная мова: развілася ў раманскія мовы к IX-XII стст.

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская

Італійскія
Лацінская
Пісьменнасць:

лацініца

Моўныя коды
ISO 639-1:

la

ISO 639-2:

lat

ISO 639-3:

lat

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Лаці́нская мова, або лаці́на, таксама латы́нь, (лац.: Lingua Latina) — мёртвая мова з індаеўрапейскай моўнай сям'і (італійскай моўнай групы), якая істотна паўплывала на лексікон многіх моў свету. Афіцыйная мова Ватыкана і каталіцкай царквы. Ужываецца ў біялогіі і медыцыне. Алфавіт — лацінскі. Паводле граматычнага ладу — флектыўная.

Пісьмовасць

Інскрыпт з Калізея на лацінскай мове.
літара лацінская
назва
асноўны
алафон (МФА)
A a ā [a]
B b [b]
C c [k]
D d [d]
E e ē [ɛ]
F f ef [f]
G g [g]
H h [h]
I i ī [i]
J j jot [j]
K k [k]
L l el [l]
M m em [m]
літара лацінская
назва
асноўны
алафон (МФА)
N n en [n]
O o ō [ɔ]
P p [p]
Q q [k]
R r er [r]
S s es [s]
T t [t]
U u ū [u]
V v [w>v]
W w ū (vē) duplex [w,v]
X x ex [ks]
Y y ī Graeca [iː]
Z z zēta [z]

Літары C і K абедзве азначаюць /k/. У архаічных надпісах С звычайна выкарыстоўваецца перад І і Е, у той час як К выкарыстоўваецца перад А. Аднак у класічны час выкарыстанне К было абмежавана вялікім спісам спрадвечна лацінскіх слоў; у грэчаскіх запазычаннях капа (Κκ) заўсёды перадаецца літарай С. Літара Q дазваляе адрозніваць мінімальныя пары /k/ і /kʷ/, напрыклад cui /kui̯/ і qui /kʷiː/.

  • У ранняй латыні С азначала две розныя фанемы /k/ і /g/. Пазней была ўведзена асобная літара G, аднак напісанне С захавалася ў скарачэннях шэрага старажытнарымскіх імён, напрыклад Gāius (Гай) скарочана пісалася C., а Gnaeus (Гней) як Cn.
  • У класічнай латыні літары I і V (назва: ū) азначалі як галосныя /i/ і /u/, так і зычныя (дакладней, паўгалосныя) /j/ і /w/. У Сярэднявякоўі была уведзена розніца Ii/Jj і Uu/Vv, якая і зараз пры выданні лацінскіх тэкстаў з’яўляецца неабавязковай. Часта выкарыстоўваюцца толькі Ii, Uu, Vv, часам — Ii и Vu.
  • Літары Y і Z былі ўведзены ў класічную эпоху дзеля запісу слоў грэчаскага паходжання, літара W была ўведзена ў Сярэднявякоўі дзеля запісу слоў германскага паходжання.
  • Паўгалосны /j/ рэгулярна падвойваўся паміж галоснымі, але гэта не паказвалася пісьмова. Перад галосным І паўгалосны І не пісаўся наогул, напрыклад /ˈrejjikit/ ‘кінуў назад’ часцей пісалася reicit, а не reiicit

Лацінскі алфавіт з’яўляецца асновай пісьмовасці многіх сучасных моў.

іншыя мовы
Afrikaans: Latyn
Alemannisch: Lateinische Sprache
አማርኛ: ሮማይስጥ
aragonés: Latín
Ænglisc: Lǣden
العربية: لغة لاتينية
مصرى: لاتينى
asturianu: Idioma llatín
azərbaycanca: Latın dili
تۆرکجه: لاتین دیلی
башҡортса: Латин теле
Boarisch: Latein
žemaitėška: Luotīnu kalba
Bikol Central: Tataramon na Latin
беларуская (тарашкевіца)‎: Лацінская мова
български: Латински език
भोजपुरी: लैटिन
bamanankan: Latin
བོད་ཡིག: ལ་ཏིན་སྐད།
brezhoneg: Latin
bosanski: Latinski jezik
буряад: Лата хэлэн
català: Llatí
Chavacano de Zamboanga: Lengua Latin
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lá-dĭng-ngṳ̄
нохчийн: Латинан мотт
Cebuano: Linatin
qırımtatarca: Latin tili
čeština: Latina
kaszëbsczi: Łacyńsczi jãzëk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Латиньскъ ѩꙁꙑкъ
Чӑвашла: Латин чĕлхи
Cymraeg: Lladin
dansk: Latin
Deutsch: Latein
Zazaki: Latinki
dolnoserbski: Łatyńšćina
emiliàn e rumagnòl: Latèin
English: Latin
Esperanto: Latina lingvo
español: Latín
euskara: Latin
estremeñu: Luenga latina
suomi: Latina
føroyskt: Latínskt mál
français: Latin
arpetan: Latin
Nordfriisk: Latiinsk
Frysk: Latyn
Gaeilge: An Laidin
Gagauz: Latin dili
贛語: 拉丁語
Gàidhlig: Laideann
Avañe'ẽ: Lasioñe'ẽ
Gaelg: Ladjyn
客家語/Hak-kâ-ngî: Lâ-tên-ngî
עברית: לטינית
हिन्दी: लातिन भाषा
Fiji Hindi: Latin
hrvatski: Latinski jezik
hornjoserbsce: Łaćonšćina
Kreyòl ayisyen: Laten
magyar: Latin nyelv
Հայերեն: Լատիներեն
interlingua: Lingua latin
Bahasa Indonesia: Bahasa Latin
Interlingue: Latin
ГӀалгӀай: Латиний мотт
íslenska: Latína
italiano: Lingua latina
日本語: ラテン語
Patois: Latn
Basa Jawa: Basa Latin
ქართული: ლათინური ენა
Qaraqalpaqsha: Latın tili
Taqbaylit: Talatint
Адыгэбзэ: Латиныбзэ
Kongo: Kilatini
қазақша: Латын тілі
kalaallisut: Latiinerisut
ភាសាខ្មែរ: ភាសាឡាតាំង
ಕನ್ನಡ: ಲ್ಯಾಟಿನ್
한국어: 라틴어
къарачай-малкъар: Латин тил
Ripoarisch: Latting
kernowek: Latin
Кыргызча: Латын тили
Ladino: Latín
Lëtzebuergesch: Latäin
лезги: Латин чIал
Lingua Franca Nova: Latina (lingua)
Limburgs: Latien
lumbaart: Latin
lingála: Latina
لۊری شومالی: زۈن لاتين
lietuvių: Lotynų kalba
latviešu: Latīņu valoda
Malagasy: Fiteny latina
олык марий: Латин йылме
македонски: Латински јазик
മലയാളം: ലാറ്റിൻ
монгол: Латин хэл
кырык мары: Латин йӹлмӹ
Bahasa Melayu: Bahasa Latin
Mirandés: Lhéngua lhatina
မြန်မာဘာသာ: လက်တင်ဘာသာစကား
مازِرونی: لاتین
Dorerin Naoero: Dorerin Latin
Nāhuatl: Latintlahtolli
Napulitano: Lengua latina
Plattdüütsch: Latiensche Spraak
Nedersaksies: Latien
नेपाली: रोमन भाषा
नेपाल भाषा: ल्याटिन भाषा
Nederlands: Latijn
norsk nynorsk: Latin
norsk: Latin
Novial: Latinum
Nouormand: Latîn
Chi-Chewa: Chilatini
occitan: Latin
Livvinkarjala: Latinan kieli
Pangasinan: Salitan Latino
Papiamentu: Latin
Picard: Latin
Pälzisch: Ladain
Norfuk / Pitkern: Leten
polski: Łacina
Piemontèis: Lenga latin-a
پنجابی: لاطینی
português: Latim
Runa Simi: Latin simi
rumantsch: Latin
română: Limba latină
armãneashti: Latinica
русиньскый: Латиньскый язык
Kinyarwanda: Ikilatini
संस्कृतम्: लातिनी
саха тыла: Латыын тыла
sicilianu: Lingua latina
Scots: Laitin
سنڌي: لاطيني
davvisámegiella: Láhtengiella
srpskohrvatski / српскохрватски: Latinski jezik
සිංහල: ලතින්
Simple English: Latin
slovenčina: Latinčina
slovenščina: Latinščina
Soomaaliga: Af-Laatiin
српски / srpski: Латински језик
Seeltersk: Latiensk
Basa Sunda: Basa Latin
svenska: Latin
Kiswahili: Kilatini
ślůnski: Łaćina
தமிழ்: இலத்தீன்
తెలుగు: లాటిన్
Türkmençe: Latyn dili
Tagalog: Wikang Latin
Tok Pisin: Tok Latin
Türkçe: Latince
татарча/tatarça: Латин теле
тыва дыл: Латин дыл
удмурт: Латин кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: لاتىن تىلى
українська: Латинська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Lotin tili
vepsän kel’: Latinan kel'
Tiếng Việt: Tiếng Latinh
West-Vlams: Latyn
Volapük: Latänapük
walon: Latén
Winaray: Linatin
吴语: 拉丁文
хальмг: Латин келн
მარგალური: ლათინური ნინა
ייִדיש: לאטיין
Yorùbá: Èdè Látìnì
Zeêuws: Latijn
中文: 拉丁语
文言: 拉丁語
Bân-lâm-gú: Latin-gí
粵語: 拉丁文
isiZulu: ILatin