Консул (Старажытны Рым)

Консульская працэсія

Консул ( лац.: consul) - вышэйшая выбарная магістратура ў эпоху Рэспублікі ў Старажытным Рыме .

Пасада консула была калегіяльнай, гэта значыць консулаў было адразу двое, абіраліся яны на адзін год у цэнтурыятных каміцыях. Калегія двух консулаў была заснаваная, згодна з антычнай традыцыі, пасля выгнання цара Тарквінія Гордага.

Згодна з рымскай традыцыйнай гісторыі, консулы спачатку выбіраліся толькі з патрыцыяў, але ў выніку барацьбы плебеяў з патрыцыямі, з 367 да н. э. адзін з консулаў стаў абірацца з плебеяў (першым з плебейскіх консулаў стаў Луцый Секстый). Аднак сучасныя гісторыкі ставяць гэта пад сумненне, паказваючы, што каля 30% консулаў, які кіравалі да Луцыя, насілі не патрыцыянскія, а плебейскія імёны.

Консулы валодалі вышэйшай грамадзянскай і ваеннай уладай, набіралі легіёны і ўзначальвалі іх, склікалі сенат і каміцыі, старшынствавалі ў іх, прызначалі дыктатараў, выраблялі аўспіцыі і г. д. У надзвычайных абставінах сенат надзяляў консулаў неабмежаванымі паўнамоцтвамі.

Права весці судовыя працэсы па грамадзянскіх справах з 367 да н. э. перайшло да малодшых калег консулаў - прэторыям.

Памочнікамі консулаў былі квестары.

Знакамі адрознення консула з'яўляліся тога з шырокай пурпурнай аблямоўкай, курульнае крэсла ( лац.: Sella curulis), інкруставанае слановай косткай, і суправаджэнне 12 ліктароў з фасцыямі, у якія за гарадской рысай ўкладваліся сякеры.

У рымскай сістэме летазлічэнню гады пазначаліся імёнамі консулаў дадзенага года (яны называліся лац.: CONSULES ORDINARII).

Па законах рэспублікі, мінімальны ўзрост консула складаў 41 (для патрыцыя) і 42 гады (для плебея). Але дазваляліся выключэнні: Пампей упершыню стаў консулам у 27 гадоў.

Па заканчэнні тэрміну пасады, консулы атрымлівалі ў кіраванне якую-небудзь правінцыю і званне праконсула.

У эпоху імперыі консулы страцілі рэальную ўладу, гэтая пасада ператварылася ў ганаровы тытул, а з выбарнай пасаду ператварылася ў прызначаемую.


  • Гл. таксама

Гл. таксама

іншыя мовы
Afrikaans: Konsul (Rome)
Alemannisch: Consulat
asturianu: Cónsul romanu
azərbaycanca: Konsul (Qədim Roma)
brezhoneg: Konsul
bosanski: Konzul
català: Cònsol romà
čeština: Římský konzul
dansk: Consul
Deutsch: Consulat
English: Roman consul
español: Cónsul romano
فارسی: کنسول روم
Frysk: Konsul
hrvatski: Rimski konzul
magyar: Consul
Հայերեն: Կոնսուլ
interlingua: Consule
Bahasa Indonesia: Konsul Romawi
Ido: Konsulo
日本語: 執政官
ქართული: კონსული
한국어: 집정관
Kurdî: Konsul
Latina: Consul
lietuvių: Konsulas (Roma)
latviešu: Konsuls (Roma)
македонски: Римски конзул
Bahasa Melayu: Tribun konsul
Plattdüütsch: Kunsel (Rom)
Nederlands: Consul (Rome)
norsk nynorsk: Romersk konsul
română: Consul
srpskohrvatski / српскохрватски: Konzul
Simple English: Roman consul
slovenščina: Rimski konzul
српски / srpski: Конзул (магистрат)
svenska: Konsul (Rom)
Tagalog: Konsulado
Türkçe: Konsül (Roma)
татарча/tatarça: Konsul
oʻzbekcha/ўзбекча: Konsul
Tiếng Việt: Quan chấp chính