Дыялектыка

Дыялектыка (грэч.: διαλεκτική  (транслітарацыя Диалэктике) — мастацтва спрачацца, разважаць) — лагічная форма і спосаб рэфлексійнага тэарэтычнага мыслення, якое мае сваім прадметам супярэчанні мыслення і яго зместу. У вузкім сэнсе — назва гнасеалагічнага метаду (метадалагічнага прынцыпу пазнання), які рэалізуецца па схеме «тэзіс — антытэзіс — сінтэз».

У гісторыі філасофіі выдзяляюцца тры асноўныя гістарычныя формы дыялектыкі:

  • дыялектыка антычнасці
  • ідэалістычная дыялектыка нямецкай класічнай філасофіі 18-19 стагоддзяў
  • матэрыялістычная дыялектыка.

У гісторыі філасофіі найслынныя мысляры вызначалі дыялектыку як[1]:

  • вучэнне пра вечныя станаўленні і зменлівасці быцця (Геракліт);
  • мастацтва дыялогу, дасягнення ісціны шляхам проціборства меркаванняў (Сакрат);
  • метад раздзялення і звязвання паняццяў з мэтай спасціжэння надпачуццёвыя (ідэальныя) сутнасці рэчаў (Платон);
  • навука, якая тычыцца агульных палажэнняў навуковага даследавання, ці ж, што адно і тое ж, — агульных месцаў (Арыстоцель)[2];
  • вучэнне аб супадзенні (адзінстве) супрацьлегласцяў (Мікалай Кузанскі, Джардана Бруна);
  • спосаб разбурэння ілюзій чалавечага розуму, які, імкнучыся да неразведзенага і абсалютнага ведання, немінуча заблытваецца ў супярэчнасцях, (Кант);
  • усеагульны метад спасціжэння супярэчнасцяей (унутраных імпульсаў) развіцця быцця, духу і гісторыі (Гегель);
  • вучэнне і метад, якія высоўваюцца ў якасці асновы пазнання рэчаіснасці і яе рэвалюцыйнага пераўтварэння (марксізм-ленінізм).
іншыя мовы
Afrikaans: Dialektiek
Alemannisch: Dialektik
አማርኛ: ዳያሌክቲክ
aragonés: Dialectica
العربية: جدلية
asturianu: Dialéutica
azərbaycanca: Dialektika
تۆرکجه: دیالکتیک
башҡортса: Диалектика
Boarisch: Dialektik
беларуская (тарашкевіца)‎: Дыялектыка
български: Диалектика
brezhoneg: Daelerezh
bosanski: Dijalektika
català: Dialèctica
нохчийн: Диалектика
کوردی: دیالێکتیک
čeština: Dialektika
Cymraeg: Dilechdid
dansk: Dialektik
Deutsch: Dialektik
Ελληνικά: Διαλεκτική
English: Dialectic
Esperanto: Dialektiko
español: Dialéctica
eesti: Dialektika
euskara: Dialektika
فارسی: دیالکتیک
français: Dialectique
galego: Dialéctica
עברית: דיאלקטיקה
Fiji Hindi: Dialectic
hrvatski: Dijalektika
magyar: Dialektika
հայերեն: Դիալեկտիկա
Bahasa Indonesia: Dialektik
Ilokano: Dialektiko
íslenska: Þrætubók
italiano: Dialettica
日本語: 弁証法
ქართული: დიალექტიკა
Qaraqalpaqsha: Dialektika
한국어: 변증법
kurdî: Diyalektîk
Кыргызча: Диалектика
Latina: Dialectica
Lingua Franca Nova: Dialetica
Limburgs: Dialektiek
lietuvių: Dialektika
latviešu: Dialektika
македонски: Дијалектика
монгол: Диалектик
မြန်မာဘာသာ: ဒိုင်ယာလက်တစ်
Nederlands: Dialectiek
norsk nynorsk: Dialektikk
norsk: Dialektikk
occitan: Dialectica
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਿਰੋਧਵਿਕਾਸ
polski: Dialektyka
Piemontèis: Dialética
پنجابی: ڈایالیکٹک
português: Dialética
română: Dialectică
русский: Диалектика
русиньскый: Діалектіка
саха тыла: Диалектика
Scots: Dialectic
srpskohrvatski / српскохрватски: Dijalektika
Simple English: Dialectic
slovenčina: Dialektika
slovenščina: Dialektika
shqip: Dialektika
српски / srpski: Дијалектика
svenska: Dialektik
Kiswahili: Upembuzi
Türkçe: Diyalektik
татарча/tatarça: Диалектика
українська: Діалектика
اردو: جدلیات
oʻzbekcha/ўзбекча: Dialektika
Tiếng Việt: Biện chứng
Winaray: Dialektiko
吴语: 辩证法
მარგალური: დიალექტიკა
ייִדיש: דיאלעקטיק
Vahcuengh: Bienhcingqfap
中文: 辩证法
文言: 辯證法
Bân-lâm-gú: Piān-chèng
粵語: 辯證法