Джыбуці

Рэспубліка Джыбуці
араб. جمهورية جيبوتي‎‎
фр.: République de Djibouti
Flag of Djibouti.svgГерб Джыбуці
Сцяг ДжыбуціГерб Джыбуці
LocationDjibouti.svg
Дэвіз: «Unité, Égalité, Paix»
Гімн: «Flag song»
Дата незалежнасці27 чэрвеня 1977 (ад Францыі)
Афіцыйныя мовыАрабская, французская
СталіцаДжыбуці
Найбуйнейшы горадДжыбуці
Форма кіраванняПрэзідэнцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Ісмаіл Амар Геле
Дылейта Махамед Дылейта
Плошча
• Усяго
147-я ў свеце
23 200 км²
Насельніцтва
• Ацэнка (2009)
Шчыльнасць

818 169 чал. (171-я)
35,27 чал./км²
ВУП
  • Разам (2004)
  • На душу насельніцтва

$1 570 млн.  (168-ы)
$1 878
ІРЧП (2007) 0,520 (155-ы)
ВалютаФранк Джыбуці
Інтэрнэт-дамен.dj
Тэлефонны код+253
Часавыя паясы+3

Джыбу́ці (араб. جيبوتي‎‎, фр.: Djibouti), Рэспу́бліка Джыбу́ці (араб. جمهورية جيبوتي‎‎, фр.: République de Djibouti) — краіна на паўночным усходзе Афрыкі, мае выхад да Індыйскага акіяна. Мяжуе з Самалі, Эфіопіяй і Эрытрэяй. Сталіца — горад Джыбуці.

Гісторыя

Дакаланіяльны перыяд

Тэрыторыю сучаснага Джыбуці шмат стагоддзяў засялялі плямёны афараў і ісаў, якія мелі моцныя гандлёвыя сувязі з арабамі. Ад арабаў у краіну пранік іслам, які стаў дзяржаўнай рэлігіяй. З 1285 да 1415 гг. тэрыторыя Джыбуці была часткай мусульманскага дзяржаўнага ўтварэння султанат Іфат.

Каланіяльны перыяд

У другой палове ХІХ ст. тэрыторыяй, якая прылягае да Адэнскага заліва, зацікавіліся французы. У 1880-я гг. яны стварылі тут свой пратэктарат — Французскі бераг Самалі, якое паступова стала адной з французскіх калоній у Афрыцы.

У 1947 г. калонія атрымала статус заморскай тэрыторыі Францыі, а ў 1956 г. — частковую аўтаномію. У ходзе рэферэндуму 1967 г. 60,6% насельніцтва выказалася за аўтаномію ў рамках Французскай Рэспублікі і краіна з чэрвеня 1967 г. стала афіцыйна называцца «Французскія тэрыторыі афараў і іса». У 1970-я ў краіне і за мяжой узнік моцны незалежніцкі рух сярод іса, дыскрымінаваных французамі на карысць афараў. У 1972 г. была створана Афрыканская народная ліга . У эміграцыі дзейнічалі незалежніцкія партыі, у т.л. тыя, што выступалі за аб'яднанне з Самалі ці Эфіопіяй.

Незалежнасць

8 мая 1977 г. тэрыторыя атрымала незалежнасць змяніўшы назву на Рэспубліка Джыбуці; ролю канстытуцыі ў краіне выконвалі «арганічныя законы». Краіну ўзначаліў Хасан Гулед Аптыдон. Прадпрымаліся спробы падтрымання этнічнага балансу паміж іса і афарамі (за першыя два гады незалежнасці тройчы мяняўся склад урада). У сакавіку 1979 г. на базе Афрыканскай народнай лігі за незалежнасць была створана партыя Народны рух за прагрэс на чале з Х. Г. Аптыдонам. Пасля яго пераабрання ў 1981 г. на безальтэрнатыўнай аснове ў краіне ўсталяваўся аўтарытарны аднапартыйны рэжым.

Унутрыпалітычная напружанасць у 19901992 гг. выклікала сутыкненні кланава-племянных інтарэсаў афараў і іса. Афарская апазіцыя стварыла Фронт за аднаўленне адзінства і дэмакратыі (ФААД) і разгарнула антыўрадавае ўзброеннае супраціўленне. У чэрвені 1992 г. Фронт разам з іншымі апазіцыйнымі партыямі і рухамі, у т.л. прадстаўнікамі інтарэсаў іса, утварылі Аб'яднаны фронт апазіцыі. У 1992 г. на рэферэндуме 98,1% прагаласавала за Канстытуцыю Джыбуці. На прэзідэнцкіх выбарах 1993 г. у чарговы раз перамогу атрымаў Х. Г. Аптыдон. У 1994 г. ўзброеныя сутыкненні скончыліся мірнай дамовай. Урад прызнаў ФААД легальнай палітычнай сілай. Умеранае крыло кіраўніцтва ФААД на парламенцкіх выбарах 1997 г. выступіла ў адзінай кааліцыі з кіруючай партыяй « Народны рух за прагрэс». Але радыкальная крыло ФААД працягвала ўзброеннае выступленне да мая 2001 г., калі з імі была таксама падпісана мірная дамова.

У 1999 г. пераемник Х. Г. Аптыдона Ісмаіл Амар Геле, атрымаўшы на прэзідэнцкіх выбарах 74% галасоў, быў абраны на шасцігадовы тэрмін прэзідэнцтва.

іншыя мовы
Acèh: Djibouti
адыгабзэ: Джибути
Afrikaans: Djiboeti
Akan: Djibouti
Alemannisch: Dschibuti
አማርኛ: ጅቡቲ
aragonés: Chibuti
العربية: جيبوتي
مصرى: جيبوتى
asturianu: Xibuti
azərbaycanca: Cibuti
تۆرکجه: جیبوتی
башҡортса: Джибути
žemaitėška: Džėbotis
Bikol Central: Dibouti
беларуская (тарашкевіца)‎: Джыбуці
български: Джибути
भोजपुरी: जिबूती
Bahasa Banjar: Djibouti
বাংলা: জিবুতি
བོད་ཡིག: ཇི་བའོ་ཊི།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: ডিজিবোটি
brezhoneg: Djibouti
bosanski: Džibuti
буряад: Джибути
català: Djibouti
Chavacano de Zamboanga: Djibouti
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Djibouti
нохчийн: Джибути
Cebuano: Yibuti
کوردی: جیبووتی
qırımtatarca: Cibuti
čeština: Džibutsko
Чӑвашла: Джибути
Cymraeg: Jibwti
dansk: Djibouti
Deutsch: Dschibuti
Thuɔŋjäŋ: Djibouti
Zazaki: Cibuti
डोटेली: जिबुटी
ދިވެހިބަސް: ޖިބުތީ
eʋegbe: Dzibuti
Ελληνικά: Τζιμπουτί
English: Djibouti
Esperanto: Ĝibutio
español: Yibuti
eesti: Djibouti
euskara: Djibuti
estremeñu: Yibuti
فارسی: جیبوتی
suomi: Djibouti
Võro: Djibouti
føroyskt: Djibuti
français: Djibouti
arpetan: Dj·iboti
Nordfriisk: Dschibuuti
Frysk: Dzjibûty
Gaeilge: Diobúití
Gagauz: Cibuti
Gàidhlig: Diobùtaidh
galego: Djibuti
Avañe'ẽ: Jimbúti
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: जिबूती
Gaelg: Djibouti
客家語/Hak-kâ-ngî: Djibouti
עברית: ג'יבוטי
हिन्दी: जिबूती
Fiji Hindi: Djibouti
hrvatski: Džibuti
hornjoserbsce: Dźibuti
Kreyòl ayisyen: Djibouti (peyi)
magyar: Dzsibuti
Հայերեն: Ջիբութի
interlingua: Djibouti
Bahasa Indonesia: Djibouti
Interlingue: Djibouti
Igbo: Djibouti
Ilokano: Djibouti
Ido: Djibuti
íslenska: Djibútí
italiano: Gibuti
日本語: ジブチ
Patois: Jibuuti
Basa Jawa: Djibouti
ქართული: ჯიბუტი
Taqbaylit: Jibuti
Kabɩyɛ: Cibuuti
Kongo: Djibuti
Gĩkũyũ: Djibouti
қазақша: Джибути
ಕನ್ನಡ: ಜಿಬೂಟಿ
한국어: 지부티
kurdî: Cîbûtî
kernowek: Jibouti
Кыргызча: Жибути
Latina: Gibutum
Ladino: Djibuti
Lëtzebuergesch: Dschibuti
Lingua Franca Nova: Djibuti
Luganda: Djibouti
Limburgs: Djibouti
Ligure: Gibuti
lumbaart: Djibouti
lingála: Djibuti
لۊری شومالی: جیبۊتی
lietuvių: Džibutis
latviešu: Džibutija
मैथिली: जिबूती
Malagasy: Jibotia
Baso Minangkabau: Djibouti
македонски: Џибути
മലയാളം: ജിബൂട്ടി
मराठी: जिबूती
кырык мары: Джибути
Bahasa Melayu: Djibouti
Malti: Ġibuti
မြန်မာဘာသာ: ဂျီဘူတီနိုင်ငံ
مازِرونی: جیبوتی
Dorerin Naoero: Djibuti
Nāhuatl: Yibuti
Plattdüütsch: Dschibuti
नेपाली: जिबुटी
नेपाल भाषा: जिबुटी
Nederlands: Djibouti (land)
norsk nynorsk: Djibouti
norsk: Djibouti
Novial: Djibuti
Sesotho sa Leboa: Djibouti
occitan: Jiboti
Livvinkarjala: Džibuti
Oromoo: Jibuutii
ଓଡ଼ିଆ: ଜିବୁତି
Ирон: Джибути
ਪੰਜਾਬੀ: ਜਿਬੂਤੀ
Kapampangan: Djibouti
Papiamentu: Djibouti
Deitsch: Tschibuti
पालि: जिबूटी
Norfuk / Pitkern: Jibuuti
polski: Dżibuti
Piemontèis: Djibouti
پنجابی: جبوتی
پښتو: جېبوتي
português: Djibouti
Runa Simi: Yiwuti
română: Djibouti
armãneashti: Gibouti
русский: Джибути
русиньскый: Джібутьско
Kinyarwanda: Jibuti
संस्कृतम्: जिबूटी
саха тыла: Дьибути
sardu: Gibuti
sicilianu: Gibbuti
Scots: Djibouti
سنڌي: جبوتي
davvisámegiella: Djibouti
Sängö: Dibutùii
srpskohrvatski / српскохрватски: Džibuti
සිංහල: ජිබුටි
Simple English: Djibouti
slovenčina: Džibutsko
slovenščina: Džibuti
Gagana Samoa: Djibouti
chiShona: Djibouti
Soomaaliga: Jabuuti
shqip: Xhibuti
српски / srpski: Џибути
SiSwati: IJibhuthi
Sesotho: Djibouti
Seeltersk: Dschibuti
Basa Sunda: Djibouti
svenska: Djibouti
Kiswahili: Jibuti
ślůnski: Dżibuti
தமிழ்: சீபூத்தீ
తెలుగు: జిబౌటి
тоҷикӣ: Ҷибутӣ
ትግርኛ: ጂቡቲ
Türkmençe: Jibuti
Tagalog: Djibouti
Türkçe: Cibuti
Xitsonga: Djibouti
татарча/tatarça: Җибути
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: جىبۇتى
українська: Джибуті
اردو: جبوتی
oʻzbekcha/ўзбекча: Jibuti
vèneto: Gibuti
vepsän kel’: Džibuti
Tiếng Việt: Djibouti
Volapük: Cibutän
Winaray: Djibouti
Wolof: Jibuti
吴语: 吉布提
хальмг: Җибудин Орн
მარგალური: ჯიბუტი
ייִדיש: דזשיבוטי
Yorùbá: Djìbútì
中文: 吉布提
文言: 吉布提
Bân-lâm-gú: Djibouti
粵語: 吉布提
isiZulu: IJibuthi