Гуны

Гуны
Young Folks' History of Rome illus406.png
Малюнак 1880 г.
Агульная колькасць
Рэгіёны пражыванняАзія, Еўропа
Мовагунскі
Рэлігіяполітэізм, хрысціянства
Блізкія этнічныя групы

Гу́ны (лац.: Hunni, грэч.: Ούννοι)  — качавы азіяцкі народ, які склаўся ва 2-4 ст. у Прыўраллі з цюркамоўных хуну, якія прыкачавалі з Цэнтральнай Азіі, і мясцовых уграў і сарматаў.

Распачаты ў 370-я гады масавы рух гунаў на захад даў штуршок т.зв. Вялікаму перасяленню народаў. Заваяваўшы аланаў Паўночнага Каўказа, гуны на чале са сваім правадыром Баламберам перайшлі Дон, разграмілі ў 375 годзе готаў у Паўночным Прычарнамор'і, падпарадкавалі вялікую частку остготаў і прымусілі вестготаў адступіць у Фракію. У 394—395 гады гуны, прайшоўшы праз Каўказ, спустошылі Сірыю і Кападокію, затым, пасяліліся ў Паноніі і рабілі набегі на Усходнюю Рымскую імперыю (Візантыю). У дачыненні да Заходняй Рымскай імперыі да сярэдзіны 5 ст. гуны выступалі саюзнікамі ў барацьбе супраць германскіх плямёнаў. Падпарадкаваўшы шэраг германскіх і іншых плямёнаў, гуны ўзначалілі магутны саюз плямёнаў, які здзейсніў паходы на многія краіны. Найбольшай магутнасці гуны дасягнулі пры Атыле (434—453). Прасоўванне гунаў на захад было спынена іх паражэннем у Галіі на Каталаўнскіх палях (451) ад аб'яднаных сіл рымлян, вестготаў і франкаў. Пасля смерці Атылы (453) яго дзяржава распалася, пачаліся звады, чым скарысталіся гепіды, якія ўзначалілі паўстанне германскіх плямёнаў супраць гунскага панавання. У Паноніі, у бітве на Недаа (455), гуны былі разбітыя і сышлі ў Прычарнамор'е. Спробы гунаў прабіцца на Балканскі паўвостраў у 469 годзе пацярпелі няўдачу. Апошнія згадкі пра гунаў у крыніцах датычаць 6 ст., калі яны ваявалі ў войску ўсходнерымскага палкаводца Нарсеса ў Італіі. Пасля гэтага гуны як народ больш не згадваюцца.

  • Літаратура

Літаратура

  • Otto J. Maenchen-Helfen. The World of the Huns: Studies in Their History and Culture. = Отто Дж. Маенхен-Гельфен. Мир гуннов. Исследования их истории и культуры / Перевод с англ. В. С. Мирзаянова. — University of California Press, 1973.
іншыя мовы
Afrikaans: Hunne
Alemannisch: Hunnen
aragonés: Hunnos
Ænglisc: Hūnas
العربية: الهون
asturianu: Hunos
azərbaycanca: Hunlar
تۆرکجه: هونلار
башҡортса: Һундар
Boarisch: Hunnen
беларуская (тарашкевіца)‎: Гуны
български: Хуни
català: Huns
čeština: Hunové
Чӑвашла: Хунсем
Cymraeg: Hyniaid
dansk: Hunnere
Deutsch: Hunnen
Ελληνικά: Ούννοι
English: Huns
Esperanto: Hunoj
español: Hunos
eesti: Hunnid
euskara: Huno
فارسی: هون
suomi: Hunnit
français: Huns
Frysk: Hunnen
Gaeilge: Hunaigh
galego: Hunos
עברית: הונים
हिन्दी: हूण लोग
hrvatski: Huni
magyar: Hunok
Հայերեն: Հոներ
Bahasa Indonesia: Hun
íslenska: Húnar
italiano: Unni
日本語: フン族
ქართული: ჰუნები
қазақша: Ғұндар
한국어: 훈족
Кыргызча: Хундар
Latina: Hunni
Limburgs: Hunne
lumbaart: Uni
lietuvių: Hunai
latviešu: Huņņi
македонски: Хуни
മലയാളം: ഹൂണന്മാർ
Bahasa Melayu: Hun
Mirandés: Hunos
Nederlands: Hunnen
norsk: Hunere
ਪੰਜਾਬੀ: ਹੂਣ
polski: Hunowie
پنجابی: ہن لوک
português: Hunos
română: Huni
русский: Гунны
Scots: Huns
srpskohrvatski / српскохрватски: Huni
Simple English: Huns
slovenčina: Huni
slovenščina: Huni
shqip: Hunët
српски / srpski: Хуни
svenska: Hunner
Kiswahili: Wahunni
Türkmençe: Hunlar
Tagalog: Hun
Türkçe: Hunlar
татарча/tatarça: Һуннар
тыва дыл: Гуннар
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھونلار
українська: Гуни
اردو: ہن
oʻzbekcha/ўзбекча: Gunnlar
Tiếng Việt: Người Hung
吴语: 匈人
中文: 匈人
Bân-lâm-gú: Hun lâng
粵語: 匈人