Васілій I Македанянін

Васілій I Македанянін
грэч.: Βασίλειος Α΄ο Μακεδών
арм.: Բարսեղ Ա Մակեդոնացի
Васілій I Македанянін
Манета каля 883 года
Візантыйскі імператар
867 — 886
Папярэднік:Міхаіл III
Пераемнік:Леў VI
 
Нараджэнне:каля 811 года
Адрыянопаль, фема Фракія[d], Візантыя
Смерць:29 жніўня 886(0886-08-29)
Канстанцінопаль, Візантыя
Род:Македонская дынастыя
Жонка:Марыя, Еўдакія Інгерына
Дзеці:Канстанцін, Леў, Аляксандр, Стэфан

Васі́лій I Македаня́нін (грэч.: Βασίλειος Α΄ο Μακεδών, арм.: Բարսեղ Ա Մակեդոնացի; каля 811 — 29 жніўня 886) — візантыйскі імператар (867—886), заснавальнік Македонскай дынастыі.

Паходжанне, біяграфія да здабыцця імператарскай улады

Месца нараджэння Васілія I дакладна не вядома. Паводле традыцыйнай версіі ён нарадзіўся ў Адрыянопалі[1], паводле іншай версіі ў Харыупалісе[2]. Паводле грэчаскіх і армянскіх крыніц Васілій быў армянінам, народжаным у Македоніі. Нягледзячы на тое, што ў адной арабскай крыніцы гаворыцца пра славянскае паходжанне Васілія I, такія здагадкі ў наш час адпрэчваюцца многімі гісторыкамі[3]. На сённяшні дзень сярод гісторыкаў ёсць кансенсус наконт таго, што Васілій паходзіў з армян, якія аселі ў Македоніі[4][5][6]. Візантыніст А. А. Васільеў выказаў здагадку, што Васілій I паходзіў з армяна-славянскай сям'і. Адзінай падставай «Славянскай тэорыі» з'яўляецца тое, што адна арабская крыніца назвала Васілія славянінам, што ў сваю чаргу, гісторыкі тлумачаць тым, што з пункту гледжання арабаў усе македаняне былі славянамі[7]. Роднай мовай Васілія I была армянская, тады як па-грэчаску ён гаварыў з моцным акцэнтам[8]. Васілій быў сынам селяніна і правёў частку свайго дзяцінства ў няволі ў Балгарыі, дзе пачынаючы з 813 года яго сям'я знаходзілася ў палоне ў Балгарскага хана Крума. Толькі ў 836 годзе Васілію і некаторым іншым удалося бегчы ў Фракію, якая належыла Візантыі[1].

Перабраўшыся ў Канстанцінопаль, Васілій, дзякуючы свайму прывабнаму выгляду і фізічнай сіле, атрымаў месца ў імператарскіх стайнях. Тут ён прыцягнуў увагу імператара Міхаіла III, стаў фаварытам імператара і яго паракімоменам. Міхаіл III ажаніў Васілія са сваёй палюбоўніцай Еўдакіяй Інгерынай. Адхіліўшы ўплывовага дзядзьку імператара, Варду, Васілій у 866 годзе быў замест яго абвешчаны кесарам, а хутка і суправіцелем. У 867 годзе ў перыяд пагаршэння адносін паміж Міхаілам і Васіліем, апошні арганізаваў забойства імператара і аднаасобна заняў імператарскі прастол, заснаваўшы новую дынастыю.

іншыя мовы
Alemannisch: Basileios I.
aragonés: Basilio I
العربية: باسل الأول
čeština: Basileios I.
Deutsch: Basileios I.
Ελληνικά: Βασίλειος Α΄
English: Basil I
Esperanto: Bazilo la 1-a
español: Basilio I
français: Basile Ier
galego: Basilio I
Bahasa Indonesia: Basileios I Makedonia
Nederlands: Basileios I
Scots: Basil I
srpskohrvatski / српскохрватски: Vasilije I Makedonac
slovenčina: Bazil I.
slovenščina: Bazilij I. Makedonec
svenska: Basileios I
Türkçe: I. Basileios
oʻzbekcha/ўзбекча: Vasiliy 1Maqduniy
Tiếng Việt: Basileios I