Агонь

Агонь

Агонь (ад праслав. формы *ognis, рэдуцыр. стараж.-інд. agníṣ, хецк. agniš), сукупнасць раскаленых газаў ці плазмы, якія выдзяляюцца ў выніку награвання гаручага матэрыялу да пэўнай кропкі, або хімічнай рэакцыі, або дакранання току высокага напружання з гаручым матэрыялам.

Агонь з'яўляецца асноўнай фазай працэсу гарэння і мае ўласцівасць да самараспаўсюджвання па закранутых ім іншых гаручых матэрыялах. Уласная тэмпература агню залежыць ад крыніцы, якая выклікала рэакцыю ўспламянення і/або ад матэрыялаў, якія ўдзельнічаюць у рэакцыі гарэння.

Паводле грэчаскіх міфаў, Праметэй выкраў агонь з Алімпа і прынёс яго людзям.

Значэнне ў побыце

Агонь

З прычыны вялікага значэння агню розныя спосабы яго здабывання вынайшлі яшчэ першабытныя людзі, якія выкарысталі яго для асвятлення, сагравання, прыгатавання ежы, абароны ад дзікіх жывёл і падачы ўмоўных сігналаў. Першым спосабам, відаць, быў метад атрыманьня з адвольнай крыніцы награвання, такой як маланка (хоць маланкі, улічваючы розныя прыродныя ўмовы і надвор’е, ударалі ў дрэвы досыць рэдка). Падвышаючая сіла трэння, але малаэфектыўная палачка, што верціцца ў кавалку дрэва, была замененая на кнот, які рабілі з грыбных нарастаў на дубе або ясені. Традыцыйнай формай падтрымання агню тады і цяпер, пры мінанні курсу выжываньня, было вогнішча.

Першым хімічным спосабам атрымання агню быў каталіз, вынайдзены нямецкім хімікам Дзёберайнерам. На падставе свайго вынаходніцтва ён стварыў не прызначаны для побытавага ўжываньня прыбор пад назвай «вадароднае крэсіва», удасканаленай разнавіднасцю якога з’яўляецца так званы апарат Кіпа.

У далейшым з’явіліся запалкі і спачатку бензінавыя, а потым — газавыя запальніцы.

іншыя мовы
Afrikaans: Vuur
Alemannisch: Feuer
አማርኛ: እሳት
aragonés: Fuego
Ænglisc: Fȳr
العربية: نار
مصرى: نار
asturianu: Fueu
Atikamekw: Ickote
Aymar aru: Nina
azərbaycanca: Od
تۆرکجه: اود
башҡортса: Ут
Boarisch: Feia
žemaitėška: Ognės
беларуская (тарашкевіца)‎: Агонь
български: Огън
বাংলা: আগুন
brezhoneg: Tan
bosanski: Vatra
буряад: Гал
català: Foc
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Huōi
ᏣᎳᎩ: ᎪᏛᎢ
Tsetsêhestâhese: Ho'ësta
کوردی: ئاگر
corsu: Focu
čeština: Oheň
Чӑвашла: Çулăм
Cymraeg: Tân
dansk: Ild
Deutsch: Feuer
Zazaki: Adır
डोटेली: आगो
Ελληνικά: Φωτιά
English: Fire
Esperanto: Fajro
español: Fuego
eesti: Tuli
euskara: Su
فارسی: آتش
suomi: Tuli
Võro: Tuli
français: Feu
Nordfriisk: Ial (brant)
furlan: Fûc
Frysk: Fjoer
Gaeilge: Tine
贛語:
Gàidhlig: Teine
galego: Lume
Avañe'ẽ: Tata
ગુજરાતી: આગ
客家語/Hak-kâ-ngî:
עברית: אש
हिन्दी: आग
hrvatski: Vatra
Kreyòl ayisyen: Dife
magyar: Tűz
հայերեն: Կրակ
interlingua: Foco
Bahasa Indonesia: Api
Interlingue: Foy
Igbo: Ọku
Ilokano: Apuy
Ido: Fairo
íslenska: Eldur
italiano: Fuoco
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᐃᑯᒪ
日本語:
Patois: Faya
Basa Jawa: Geni
ქართული: ცეცხლი
Kabɩyɛ: Miŋ
қазақша: От
ភាសាខ្មែរ: ភ្លើង
ಕನ್ನಡ: ಬೆಂಕಿ
한국어:
kurdî: Agir
Latina: Ignis
Lëtzebuergesch: Feier
лезги: ЦӀай
Limburgs: Vuur
lumbaart: Föch
lingála: Mɔ̌tɔ
lietuvių: Ugnis
latviešu: Uguns
мокшень: Тол
Māori: Ahi
македонски: Оган
മലയാളം: തീ
монгол: Гал
Bahasa Melayu: Api
Mirandés: Fuogo
မြန်မာဘာသာ: မီး
مازِرونی: تش
Nāhuatl: Tletl
Napulitano: Ffuoco
नेपाली: आगो
Nederlands: Vuur
norsk nynorsk: Eld
norsk: Ild
Diné bizaad: Kǫʼ
occitan: Fuòc
Livvinkarjala: Tuli
ਪੰਜਾਬੀ: ਅੱਗ
Deitsch: Feier
Pälzisch: Feuer
polski: Ogień
پنجابی: اگ
português: Fogo
Runa Simi: Nina
română: Foc
armãneashti: Focu
tarandíne: Fuèche
русский: Огонь
sicilianu: Focu
Scots: Fire
سنڌي: باھ
srpskohrvatski / српскохрватски: Vatra
සිංහල: ගින්දර
Simple English: Fire
slovenčina: Oheň
slovenščina: Ogenj
chiShona: Moto
Soomaaliga: Dab
shqip: Zjarri
српски / srpski: Ватра
svenska: Eld
Kiswahili: Moto
தமிழ்: நெருப்பு
తెలుగు: అగ్ని
тоҷикӣ: Оташ
ไทย: ไฟ
Tagalog: Apoy
Setswana: Molelo
Türkçe: Ateş
татарча/tatarça: Ут
українська: Вогонь
اردو: آگ
oʻzbekcha/ўзбекча: Olov
vèneto: Fógo
vepsän kel’: Lämoi
Tiếng Việt: Lửa
walon: Feu
Winaray: Kalayo
Wolof: Safara
吴语:
ייִדיש: פייער
Yorùbá: Iná
Vahcuengh: Feiz
中文:
文言:
Bân-lâm-gú: Hóe
粵語: