Ігральныя карты

Стандартная калода з 54 карт

Ігральныя карты — прастакутныя лісты з кардона або тонкага пластыка, якія выкарыстоўваюцца для картачных гульняў. Поўны набор ігральных карт для гульні называецца калода карт. Карты таксама выкарыстоўваюцца для пас'янсаў, фокусаў і варажбы.

На адным баку карты (адкрытай), званай асобай, пазначана яе значэнне, закрытая бок (кашуля) аформлена аднолькава для ўсіх карт калоды.

Для большасці сучасных гульняў выкарыстоўваецца звычайная (французская) калода альбо яе ўрэзаны варыянт. Для многіх гульняў выкарыстоўваюцца асаблівыя калоды. Сярод такіх гульняў вылучаюць калекцыйныя картачныя гульні.

Гісторыя

Першыя калоды

Італьянская талерка сярэдзіны XV стагоддзя, якая паказвае гульню ў карты
Выява еўрапейскай карты 1460 года

Першыя ігральныя карты з'явіліся ў Усходняй Азіі. У Кітаі і Карэі карты згадваліся ўжо ў XII стагоддзі. Існуюць таксама і больш раннія згадкі гульні, у якой выкарыстоўваліся даўгаватыя лісты — яны ставяцца да перыяду праўлення ў дзевятым стагоддзі дынастыі Тан (618-917 гг.) Да з'яўлення папяровых карт кітайцы і японцы выкарыстоўвалі плоскія даўгаватыя таблічкі з дрэва, бамбука або нават са слановай косці. Распаўсюджваючыся ў розных культурах, калоды прымалі розныя формы і выгляд. У Індыі гулялі круглымі картамі, якія называліся ганджыфа. У сярэднявечнай Японіі ў часы сегуната была распаўсюджаная картачная гульня Ута-гарута, у якасці калоды ў якой выкарыстоўваліся ракавіны мідый, якія адлюстроўвалі сцэны побыту, часы года і сцэны вершаў.

Распаўсюджванне ў Еўропе

Аб тым, як карты патрапілі ў Еўропу, няма дакладных дадзеных. Мяркуецца, што шлях распаўсюджвання ігральных карт быў наступным: Кітай — Індыя — Персія — Егіпет — Еўропа. Доўгі час «імпарт» праз арабскія краіны, як і ўдзел мусульман у развіцці картачных гульняў, адмаўлялі. Аднак пазней было ўстаноўлена, што паслядоўнікі ісламу не толькі гулялі ў картачныя гульні, але і стварылі ўласную калоду. Уласна, арабы (а дакладней, арабскія купцы і маракі), як правіла, з'яўляліся звычайнымі пасярэднікамі запазычанняў з Кітая. Карты мамлюкаў шмат у чым нагадвалі Таро: 56 малодшых арканаў і 22 старэйшых козыра дзяліліся на 4 масці — Мячы, Кіі, Кубкі і Пентакли (таксама вядомыя як Дыскі і Манеты). Забарона Карана на малюнак людзей мамлюки выконвалі і таму наносілі на карты толькі строгія геаметрычныя арнаменты — арабескі.

Першыя згадкі ігральных карт на тэрыторыі Еўропы ставяцца да XIV стагоддзя. Існуе запіс у хроніцы горада Берн ад 1367 года, якая паведамляе аб забароне карт. У 1370 годзе з'явілася слова naipes (ігральныя карты) у іспанскай кніжцы з вершамі. З 1377 пачашчаюцца згадкі карт (часцей за ўсё ў сувязі з забаронамі). Самы шырокі аповяд з'явіўся ў тым жа годзе з-пад пяра манаха ў горадзе Фрайбург[1]. Ужо ў сярэдзіне XVI стагоддзя ангельскія арыстакраты не бянтэжацца прысутнасцю на парадным партрэце ігральных карт, пра гэта сведчыць карціна Майстры графіні Уорик (?) «Партрэт Эдварда Віндзор, 3-га барона Віндзор, яго жонкі, Кэтрын дэ Вер, і іх сем'і», якая адносіцца да 1568 годзе. Лічыцца, што кожная фігура ў картах ўяўляе пэўнага гістарычнага персанажа[2]:

З'яўленне карт у Расіі ставіцца да цараванню Фёдара Иоанновича. Згодна з Уложению цара Аляксея Міхайлавіча ад 1649 года, картачныя гульні лічыліся вялікім злачынствам, за якое належыла клеймаванне распаленым жалезам і вырыванне ноздраў. Пры цары Пятры стаўленне да картах паляпшаецца, адкрываецца іх вытворчасць на двух невялікіх мануфактурах у Маскве, хоць сам Пётр гуляў у іх вельмі рэдка. Гандаль ігральнымі картамі стала крыніцай немалых даходаў. Пры Аляксандры I ўводзіцца манаполія на вытворчасць ігральных карт (сохранявшаяся да 1917 года), прычым прыбытак накіроўваўся на ўтрыманне ведамства імператрыцы, опекавшего дзяцей-сірот. Папера для вытворчасці карт была нізкай якасці і таму папярэдне націраліся талькам на асаблівых талечных машынах. Такія карты былі гладкімі, добра слізгалі пры тасовании і называліся «атласнымі». Каштавалі яны нятанна: тузін калод атласных карт у 1855 годзе каштавала 5 рублёў 40 капеек[3]. Сучасныя вытворцы ігральных карт выкарыстоўваюць спецыяльнае пакрыццё для павелічэння даўгавечнасці карт і паляпшэння іх слізгацення[4].

іншыя мовы
Afrikaans: Speelkaart
Ænglisc: Spilcarte
العربية: ورق لعب
مصرى: كوتشينه
asturianu: Baraxa
беларуская (тарашкевіца)‎: Гульнёвыя карты
български: Карти за игра
বাংলা: তাস
brezhoneg: Kartoù
bosanski: Igraće karte
čeština: Hrací karta
Чӑвашла: Карт (вăйă)
dansk: Spillekort
Deutsch: Spielkarte
Ελληνικά: Τράπουλα
English: Playing card
Esperanto: Ludkarto
español: Baraja
euskara: Kartak
suomi: Pelikortit
français: Carte à jouer
贛語: 撲克
ગુજરાતી: પત્તા
עברית: קלף משחק
हिन्दी: ताश
Fiji Hindi: Patta
hrvatski: Igraće karte
interlingua: Carta de joco
Bahasa Indonesia: Kartu remi
Iñupiak: Piannaq
íslenska: Spilastokkur
italiano: Carte da gioco
日本語: トランプ
Basa Jawa: Rèmi
ქართული: ბანქო
한국어: 플레잉 카드
Lingua Franca Nova: Cartas
lietuvių: Žaidimo korta
latviešu: Spēļu kārtis
Malagasy: Karatra
монгол: Хөзөр
मराठी: पत्ते
Bahasa Melayu: Daun terup
नेपाली: तास (खेल)
Nederlands: Speelkaart
norsk: Spillkort
polski: Karty
پنجابی: تاش
português: Baralho
română: Carte de joc
саха тыла: Хаарты
srpskohrvatski / српскохрватски: Igraće karte
Simple English: Playing card
slovenčina: Hracia karta
slovenščina: Igralna karta
српски / srpski: Карта (игра)
svenska: Spelkort
తెలుగు: పేకముక్క
Tagalog: Baraha
українська: Колода карт
اردو: تاش پتے
Tiếng Việt: Bộ bài Tây
Winaray: Baraha
吴语: 游戏牌
中文: 遊戲牌
粵語: 遊戲牌