Мосолман календары

Календарь
Календарь хаҡында мәғлүмәт
Календарь
төрө

Ҡояш, ай, ай-ҡояш

Календарь
эраһы
Вставка
високосов

Другие календари
Армелина · Армянский: древнеармянский, христианский · Ассирийский · Ацтекский · Бахаи · Бенгальский · Буддийский · Вавилонский · Византийский · Вьетнамский · Гильбурда · Голоценский · Григорианский · Грузинский · Дариский · Древнегреческий · Древнеегипетский · Древнеиндийский · Древнеперсидский · Древнеславянский · Еврейский · Зороастрийский · Индийский · Инки · Иранский · Мосолман · Кельтский · Ҡытай · Конта · Коптский · Малайский · Майя · Масонский · Миньго · Непальский · Новоюлианский · Пролептический: юлианский, григорианский · Римский · Румийский · Симметричный · Советский · Стабильный · Тамильский · Тайский: лунный, солнечный · Тибетский · Трёхсезонный · Тувинский · Туркменский · Французский · Хакасский · Ханаанейский · Хараппский · Чучхе · Шведский · Шумерский · Эфиопский · Юлианский · Яванский · Японский

Һижри тәҡүим (ғәр. الـتـقـويم الـهـجـري‎‎әт-тәҡүимүл-һижри) — Ислам динендә ҡулланылган ай тәҡүиме. Йыл иҫәбе Һижрәттән, йәғни Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәккәнән Мәҙинәгә күсеүенән (Миләди тәҡүим буйынса 622 йылдың 16 июле), башлана.

Һижри йыл 12 айҙан һәм яҡынса 354 көндән тора. Шул сәбәпле Мосолман байрамдары Миләди тәҡүимгә тап килмәй, күсеп бара.

Ай тәҡүиме буйынса тәүлек ҡояш батҡандан башлана.

Мосолман календары — мосолман илдәрендә дини байрамдарҙы билдәләү өсөн ҡулланылған ай календары.

Ислам
Allah1.png

Ислам тарихы

Иман шарттары

Тәүхид
Фәрештәләр
Китаптар
Пәйғәмбәрҙәр
Яуап көнө
Тәҡдир

Исламдың биш нигеҙе

Шәһәҙәт
Намаҙ
Ураҙа
Зәкәт
Хаж

Шәхестәр

Мөхәммәд
Ислам пәйғәмбәрҙәре
Сәхәбәләр
Хәлифәләр

Мосолмандар көндәлек тормошта ҡояш календарынан (григориан календары, «миләди» йыл иҫәбе" файҙаланһалар ҙа һиҗрә календары ла ғәмәлдә һанала. Ғәрәптәр беҙҙең эраға тиклем үк Ай хәрәкәтенә ҡарап алап барған булған. Ислам дине менән ул башҡа халыҡтарға ла күскән. Һиҗрәт (ғәр. кусеп китеү) йыл — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәккәнең Мәҙинә ҡалаһына күскән йылы эра башы тип иҫәпләнә. Әммә беренсе йылдың бренсе көнө итеп (662 йылдың 20 сентябре) түгел, ә күскән йылдың беренсе айы мөхәррәмдең беренсе көнө, 662 йылдын 16 июле ҡабул ителгән.

Мосолман календаре буйынса ай башы Ай циклына бәйләнгән, йәғни Айҙың яңы сиреге тыуһа яңы ай тыуа. Ай циклы 29 көн 12 сәғәт 44 минут 3,8 секунд дауам итә, шуға күрә йоп һанлы айҙарҙа 30 көн, таҡ һанлы айҙарҙа 29 көн. Йыл 354 көндән тора һәм 12 айға бүленә. Кәбисә йылында 355-се көн итеп зөлхизә айы аҙағына бер көн өҫтәлә. Айҙың хәрәкәте Ерҙән күҙәткәндә бик ҡатмарлы. Йыл миҙгеленә ҡарап, күҙәтеүсенең географик урынана ҡарап Ай күренергә тейешле көндә «тыумаҫка ла» мөмкин. Шуға ла дини байрамдарҙы төрлө илдә йә бер көн алдан, йә бер көн һуңлап үткәрәләр.

Ай исемдәре

  1. Мөхәррәм — ғәр. محـرّ م‎ 30 көн
  2. Сәфәр — صفـر‎ 29 көн
  3. Рабиғел әүүәл — ربـيع الأول‎ 30 көн
  4. Рабиғел ахыр — ربـيع الآخر‎ 29 көн
  5. Йомадиәл әүүәл — جمادى الأول‎ 30 көн
  6. Йомадиәл ахыр — جمادى الآخر‎ 29 көн
  7. Рәжәб — رجـب‎ 30 көн
  8. Шәғбан — شعـبا ن‎ 29 көн
  9. Рамаҙан — رمضا ن‎ 30 көн
  10. Шәүүәл — شوّ ال‎ 29 көн
  11. Зөлҡәғиҙә — ذو الـقـعـدة‎ 30 көн
  12. Зөлхизә — ذو الحجة‎ 29-30 көн
Other Languages
العربية: تقويم هجري
azərbaycanca: Hicri təqvim
беларуская (тарашкевіца)‎: Мусульманскі каляндар
Esperanto: Islama kalendaro
हिन्दी: हिजरी
interlingua: Calendario islamic
Bahasa Indonesia: Kalender Hijriyah
日本語: ヒジュラ暦
한국어: 이슬람력
कॉशुर / کٲشُر: اِسلامی تَقويٖم
македонски: Исламски календар
Bahasa Melayu: Takwim Hijrah
norsk nynorsk: Muslimsk tidsrekning
srpskohrvatski / српскохрватски: Islamski kalendar
Simple English: Islamic calendar
slovenčina: Islamský kalendár
slovenščina: Islamski koledar
српски / srpski: Исламски календар
Basa Sunda: Kalénder Islam
Türkçe: Hicrî takvim
татарча/tatarça: Һиҗри тәкъвим
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ھىجرىيە تەقۋىمى
oʻzbekcha/ўзбекча: Islomiy taqvim
Tiếng Việt: Lịch Hồi giáo
吴语: 伊斯兰历
中文: 伊斯兰历
Bân-lâm-gú: Islam Le̍k-hoat
粵語: 回曆