Маһабһаратам


Индуизм

Aum

Тарихы · Пантеон

Йүнәлештәре

Шактизм  · Шиваизм  ·
Смартизм  · Вайшнавизм

Индуизм фәлсәфәһе

Дхарма · Артха · Кама
Мокша · Карма · Сансара
Йога · Бхакти · Майя
Пуджа · Мандир · Киртан

Индус изге яҙмалары

Веды · Упанишады
Маһабһаратам
Бхагавад-гита · Пураны
башҡалары

Туғандаш темалар

Индуизм илдәр буйынса · Календарь · Индус байрамдары · Креационизм · Монотеизм · Атеизм · Индуизмды ҡабул итеү · Аюрведа · Джьотиша

Hindu swastika

Портал «Индуизм»

Һиндостан Һиндостан тарихы
Emblem of India.svg
Боронғо Һиндостан

Тарихҡа тиклемге Һиндостан һәм Веда осоро

Дин, Варны, Махаджанапады

Маурия империяһы

Экономика, Һиндостанда буддизм,
Чанакья, Сатавахана

Алтын быуат

Ариабхата, Маһабһаратам

Урта быуаттар Һиндостаны

Гурджара-Пратихара
Пала
Раштракуты

Сәнғәт, Философия, Әҙәбиәт

Һиндостанда ислам

Дели солтанлығы, Виджаянагар империяһы, Музыка, Нанак

Бөйөк Моголдар империяһы

Архитектура,
Маратха дәүләте

Хәҙерге Һиндостан

Правила компании

Заминдар, Уоррен Гастингс, 1857 йылғы ихтилал

Британ Һиндостаны
Реформалар, Бенгаль Яңырылышы,
Һиндостан милли-азатлыҡ хәрәкәте,
Махатма Ганди, Субхас Чандра Бос


«Маһабһа́ратам» (санскр. महाभारतम्, mahābhāratam IAST, «Бһарата тоҡомо тураһында хикәйәт», боронғо батша Куру тоҡомонан Бһарата батша исеме ҡушылған) — боронғо һинд эпосы. Донъя мәҙәниәтенең иң ҙур әҙәби әҫәрҙәренең береһе, «Маһабһаратам» — ҡатмарлы, эпик хикәйәләр комплексы. Ун һигеҙ китаптан (парва), 75 меңдән ашыу ике юллыҡтарҙан (шлок) тора, Илиада һәм Одиссеянан берлектә күпкә оҙонораҡ. «Маһабһаратам» — күп образдар һәм сюжеттар сығанағы, Көньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәрендә тарала. Һинд йолаһында «бишенсе Веда» булып һанала. Донья әҙәбиәтендәге үҙ эсендә бар нәмә лә бар тип раҫлаған һирәк әҫәрҙәрҙең береһе.

Эстәлеге

«Маһабһаратам» авторлығы аҡыл эйәһе Вьясаға бәйле, һүҙ уның тураһында ла бара (Пандавтар һәм Кауравтар олатаһы). Эпос эсендә ике туған ағайҙар төркөмдәре араһындағы ыҙғыш — биш Пандавтар (Панду батша һәм Кунти батшабикә улдары) һәм йөҙ Кауравтар (Дһритараштра батша һәм Гандһари батшабикә улдары). Пандавтар, Кауравтар боронғо Ай династияһы батшаһы Куру тоҡомонан, әммә хикәйәттә күбеһенсә Дһритараштра улдарына ҡарата Кауравтар зат исеме ҡулланыла. Ыҙғыш Дһритараштраның өлкән улынан сығып китә, аҫтыртын Дурьодһана, бала сағынан «хакимлыҡ итеүгә ҡомһоҙлоҡтан енәйәти ниәт тыуа». Оло батша Дһритараштра вариҫына ирек биреп, аҡыл эйәләре, кәңәшселәр, ололар һүҙенә ҡарамай. Күп йылдар дауамында ыҙғыш ҡубып, 18 көнлөк алышта изге Курукшетра яланында асыла. Кауравтар яғынан һуғышта Пандавтарҙың өлкән ағалары Карнаның ҡатнашыуы ҙур драматизм өҫтәй.

Пандавтар һәм Кауравтар араһындағы һуғыштың мифологик нигеҙе бар: аллалар ниәте буйынса Курукшетрала Кауравтар тәненә оялаған данава шайтандарын бөтөрөү кәрәк. Ырыу араһындағы һуғышты башлар өсөн, Шива тарафынан данаваға бүләк итеп Дурьодһана булдырыла. Унан башҡа, ҡорбан миһрапынан мөғжизәле рәүештә Драупади тыуа, ул кшатриҙар араһындағы һуғышты ҡуҙғата. Аллалар ниәтендәге ҙур урын Карнаға бирелә: бар нәмәне белгән Вьяса әйтеүенсә, Сурья улы Карна ерҙә ыҙғыш тыуҙырыу өсөн барлыҡҡа килгән.

Эпик хикәйә I китап аҙағында һәм II—XI китаптарҙа бара. I китапта Пандавтар, ярты батшалыҡты мираҫҡа алып, ҙур һәм сәскә атҡан империя төҙөйҙәр, II китапта Пандавтар батшалыҡты Кауравтарға һөйәк уйынында оталар, ун өс йыллыҡ һөргөнгә китәләр (III, IV китаптар), V китап тулыһынса дипломатия ярҙамында конфликтты юҡҡа сығарыуға бәйле, алыш тураһында VI—X китаптарҙа бәйән итәләр, XI китапта яуҙа баш һалған яугирҙәр тураһында һүҙ бара. Алыш алдынан Арджуна, Пандавтарҙың уртансы улы (һәм улар араһында иң батыр яугир), туғандарын үлтереүҙә ҡатнашыуҙан баш тарта, әммә Кришна, уның күсерсеһе, геройҙың этик икеләнеүен билдәле вәғәзе — «Бһагавад-гита»ла хәл итә. Курукшетралағы бөйөк һуғыш Кали-юга башын аса — кешелек тарихындағы дүртенсе һәм һуңғы иң ауыр дәүер.

Кришна ярҙамында Пандавтар еңә, әммә күп тапҡыр мәкерле хәйлә юлын һайлайҙар (Дрона уҡытыусыһы, олаталары Бһишманы, туғандары ғәҙел Бһуришравасты, Гхатоткачи ҡустыһы, ағалары Карна, ҡустылары Дурьодһананы үлтереү). Бөтә Кауравтар һәм уларҙың улдары һуғыш яланында ҡала (Пандавтар яғына күскән туғандары Юютсунан башҡа), әммә еңеү яулаған Пандавтар ҙа ул, туғандарын юғалта. Еңеүҙән һуң өлкән Пандава Юдһиштһира батша, ҡан ҡойошта үҙен ғәйепләп, батшалығын ҡалдырып, урманға дәрүиш булып китергә йыйына, әммә илаһи аҡыл эйәләре һәм туғандары өгөтләүе менән (XII, XIII китаптар) батша бурысын (раджадхарма) башҡарып, утыҙ алты йыл дауамында батшалыҡ итә (XIV, XV китаптар), туғандарын, дуҫтарын юҡ итеүҙә ғәйепләй. Беренсе ун биш йылда Юдһиштһира элекке батшаны хөрмәт итеп, батшалыҡ итә. Пандавтарҙың икенсе ағаһы Бһимасенаның нәфрәтен күрә алмай, Дһритараштра ҡатыны, кәңәшсеһе, Пандавтар әсәһе Кунти менән урманға сығып китә. Һуңғы егерме йылда Юдһиштһира үҙе генә батшалыҡ менән идара итә. Ҡартлыҡ көнөндә Пандавтар уртаҡ ҡатындары Драупади менән батшалыҡтарын ҡалдырып, Гималай тауҙарына юлланалар, юлда үлеп ҡалып, донъя менән хушлашалар (XVII, XVIII китаптар). Эпик сюжет «Маһабһаратам»дың яртынан әҙ өлөшөн ала. Әҫәр быуаттар ағымында яңы новеллалар, фәлсәфәүи темалар менән тулылана, ҡайһы бер ғалимдар «Бһагавад-гита»ны һуңғы өҫтәү миҫалы тип күрә. «Бһагавад-гита» — «Маһабһаратам»дың билдәле өлөшө, индуизмдың дини яҙмаһы (вайшнавизмдыҡы), күптәр уны Упанишаданың береһе тип һанай («Гита-упанишада»).

«Маһабһаратамдың» төп эпик геройы Карна һанала. Карна Курукшетралағы алыштың кшатрийҙар һәм уларҙың шайтандарын ҡыуҙырыу өсөн буласағын белә. Кришна уйлауынса, Карнаһыҙ был алыш килеп сыҡмаҫ ине. Уның үлеме менән Курукшетрала Кауравтар еңелеүе ҡотолғоһоҙ була, шулай уҡ Двапара-юга тамамланып, Кали-юга башлана, был турала йыһан һынылыштары һөйләй. Карна үлеменә хикәйәттә күп урын бүленә.

Other Languages
Alemannisch: Mahabharata
aragonés: Mahābhārata
العربية: مهابهاراتا
অসমীয়া: মহাভাৰত
asturianu: Mahabharata
azərbaycanca: Mahabharata
žemaitėška: Mahabharata
беларуская: Махабхарата
беларуская (тарашкевіца)‎: Магабгарата
български: Махабхарата
भोजपुरी: महाभारत
বাংলা: মহাভারত
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: মহাভারত
brezhoneg: Mahābhārata
bosanski: Mahabharata
català: Mahabharata
нохчийн: Махабхарата
čeština: Mahábhárata
Cymraeg: Mahabharata
Deutsch: Mahabharata
डोटेली: महाभारत
Ελληνικά: Μαχαμπαράτα
English: Mahabharata
Esperanto: Mahabharato
español: Mahabharata
euskara: Mahābhārata
فارسی: مهاباراتا
français: Mahabharata
galego: Mahabharata
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: महाभारत
Bahasa Hulontalo: Mahabharata
ગુજરાતી: મહાભારત
עברית: מהאבהארטה
हिन्दी: महाभारत
Fiji Hindi: Mahabharata
hrvatski: Mahabharata
Հայերեն: Մահաբհարաթա
Bahasa Indonesia: Mahabharata
Ilokano: Mahabharata
íslenska: Mahabarata
italiano: Mahābhārata
Basa Jawa: Mahabharata
ქართული: მაჰაბჰარატა
Qaraqalpaqsha: Maxabxarata
қазақша: Махабхарата
ಕನ್ನಡ: ಮಹಾಭಾರತ
한국어: 마하바라타
Latina: Mahabharatum
lietuvių: Mahabharata
latviešu: Mahābhārata
मैथिली: महाभारत
Basa Banyumasan: Mahabharata
македонски: Махабхарата
മലയാളം: മഹാഭാരതം
मराठी: महाभारत
Bahasa Melayu: Mahabharata
မြန်မာဘာသာ: မဟာဘာရတ
नेपाली: महाभारत
नेपाल भाषा: महाभारत
Nederlands: Mahabharata
norsk nynorsk: Mahabharata
occitan: Mahabharata
ଓଡ଼ିଆ: ମହାଭାରତ
ਪੰਜਾਬੀ: ਮਹਾਂਭਾਰਤ
पालि: महाभारत
polski: Mahabharata
Piemontèis: Mahābhārata
پنجابی: مہا بھارت
português: Mahabharata
română: Mahābhārata
русский: Махабхарата
संस्कृतम्: महाभारतम्
srpskohrvatski / српскохрватски: Mahabharata
Simple English: Mahabharata
slovenčina: Mahábhárata
slovenščina: Mahabharata
српски / srpski: Махабхарата
Basa Sunda: Mahabarata
svenska: Mahabharata
Kiswahili: Mahabharata
తెలుగు: మహా భారతము
Türkmençe: Mahabharata (epos)
Tagalog: Mahabharata
Türkçe: Mahabharata
українська: Махабхарата
oʻzbekcha/ўзбекча: Mahabharata
Tiếng Việt: Mahabharata
Winaray: Mahabharata
მარგალური: მაჰაბჰარატა
Bân-lâm-gú: Mahabharata