Кавказ


Физик картаһы

Кергәндә,Евразия. Үҙ эсенә Төньяҡ Кавказ һәм Төньяҡ Кавказды ала
Майҙаныяҡынса 400 000 км2
ИлFlag of Azerbaijan.svg Әзербайжан

Flag of Armenia.svg Әрмәнстан
Flag of Georgia.svg Грузия
Flag of Russia.svg Россия
Танылмаған һәм өлөшләтә танылған илдәр:
Flag of the Republic of Abkhazia.svg Абхазия
Flag of Artsakh.svg Нагорный Карабах
Flag of South Ossetia.svg Көньяҡ Осетия-Алания Республикаһы

ДинХристиандар — 17 миллион кеше (57 проценты). Мосолмандар — 13 миллион кеше (43 %).

Кавказ, Ҡауҡаз йәки Ҡаукаҙ — Евразияла урынлашкан географик регион, күбеһенсә таулы ил. Көнсығыш Европа тигеҙлегенән көньяҡта Европа һәм Азия сиген алып тора: Рәсәй Федерацияһы, Грузия, Көньяҡ Осетия, Абхазия, Әзербайжан һәм [1][1] территорияларын үҙенә ала. Көнбайыштан Ҡара диңгеҙ сикләһә, көнсығыштан Каспий диңгеҙе сикләй.

Төньяҡ сигендә Кумо- Маныч соҡоро, Азов диңгеҙе һәм Керчен боғаҙы урынлаша.[2][3]

Көньяҡ сиге элекке СССР сигенән үтә (хәҙерге көньяҡ биләмәләре Грузия, Әрмәнстан һәм Азербайжан, Төркиә һәм Иран)[4]. Биш кавказ илдәре менән шулай уҡ Рәсәй Федерацияһының Төньяҡ Кавказ федераль өлкәһенең майҙанын алғанда 356482 км² тигеҙ.

Тарихи-географик һәм иҡтисади яҡтан, ғәҙәттәгесә Кавказды Төньяҡ Кавказ һәм Көньяҡ Кавказға бүләләр. Төньяҡ Кавказ үҙ эсенә Кавказдың бирьяғын[5][6], Оло Кавказдың төньяҡ битләүен алып, күбеһенсә йылға буйынса (көнсығыштағы— Самур йылғаһына тиклем), шулай уҡ көньяҡ-көнбайыш битләүе Баш Кавказ һыртының көньяҡ-көнбайыш төбәктәрен һәм, ғәҙәттәгесә, Кавказдың Ҡара диңгеҙ ярҙарын, Абхазияны алып тора.

Бөгөнгө сәйәси географиянан ҡарағанда (сәйәси-административ бүленеш), Кавказ территорияһы Рәсәй Федерацияһы — Төньяҡ Кавказ араһынан бүленеп , өлөшләтә Кавказ арьяғы буйынса Самур йылғаһынан, шулай уҡ Әзербайжан, Әрмәнстан һәм Грузия илдәре араһынан бүленеп китә. Шулай уҡ Төркиә лә үҙ көнсығыш төбәктәрен Кавказ төбәктәренә индерә[7].

Этимология

«Кавказ» исеме (һ. б.-греч. Καύκασος) беренсе тапҡыр боронғо грек авторҙарында осрай. Эсхилдың (VI—V-сы быуаттан беҙҙең эраға тиклем "Прометей "[8][9] һәм Геродоттың (V быуат беҙҙең эраға тиклем) эштәрендә тап була. Географ Страбон буйынса (Эратосфенға һылтанма менән (III быуат беҙҙең эраға тиклем)), урындағы халыҡ Кавказды Каспий[10]тип атағандар, һәм дә Καύκασος исемен барлыҡҡа килеүен раҫлайΚαύκασος.

Сванети

Καύκασος һүҙе ҡайҙан барлыҡҡа килгәне билдәһеҙ, шулай ҙа лингвисттар ниндәй ҙә булһа этимология бирергә тырыша, әммә уларҙың күп саҡта үҙ-ара бәйләнештәре юҡ[11].

Др.-греч. Καύκασος Отто Шрадер һәм Альфонс Неринга буйынса готска. hauhs — «үрге», kaũkas — «ҡалҡыулыҡ», kaukarà — «бейеклек»[12][13][14]. Шуның менән бергә, совет лингвисты В. А. Никонов билдәләп үтә: Шрадер һәм Неринға этимологиялары раҫлана алмай. Шулай итеп ниндәй индоевропей теленән Καύκασος исеме килеп сыҡҡанын дөрөҫ әйтеп булмай[15].


Физик картаһы

Бөгөнгө сәйәси географиянан ҡарағанда (сәйәси-административ бүленеш), Кавказ территорияһы Рәсәй Федерацияһы — Төньяҡ Кавказ араһынан бүленеп , өлөшләтә Кавказ арьяғы буйынса Самур йылғаһынан, шулай уҡ Әзербайжан, Әрмәнстан һәм Грузия илдәре араһынан бүленеп китә. Шулай уҡ Төркиә лә үҙ көнсығыш төбәктәрен Кавказ төбәктәренә индерә[16].


Бөйөк Тигран ваҡытындағы Армения
Бөйөк Тамара (батшабикә) ваҡытындағы Грузия
Рим империяһындағы Кавказ, 114—117 йылдар беҙҙең эраға тиклем
Кавказ аръяғындағы ханлыҡ[17].



Other Languages
адыгабзэ: Къаукъаз
አማርኛ: ካውካሶስ
aragonés: Caucas
Ænglisc: Caucasus
العربية: القوقاز
asturianu: Cáucasu
авар: Кавказ
azərbaycanca: Qafqaz
تۆرکجه: قافقاز
беларуская: Каўказ
беларуская (тарашкевіца)‎: Каўкаскія горы
български: Кавказки регион
भोजपुरी: कॉकेशस
বাংলা: ককেসাস
brezhoneg: Kaokaz
bosanski: Kavkaz (regija)
català: Caucas
нохчийн: Кавказ
کوردی: قەوقاز
čeština: Kavkaz (region)
Чӑвашла: Кавказ
dansk: Kaukasien
Deutsch: Kaukasien
Zazaki: Qewqasya
Ελληνικά: Καυκασία
English: Caucasus
Esperanto: Kaŭkazio
español: Cáucaso
eesti: Kaukaasia
euskara: Kaukasia
فارسی: قفقاز
suomi: Kaukasia
français: Caucase
arpetan: Côcase
Frysk: Kaukasus
Gaeilge: Cugas
Gàidhlig: Cabhcas
galego: Cáucaso
Avañe'ẽ: Káukaso
客家語/Hak-kâ-ngî: Kavkaz
עברית: קווקז
हिन्दी: कॉकस
Fiji Hindi: Caucasus
hrvatski: Kavkaz (regija)
հայերեն: Կովկաս
Bahasa Indonesia: Kaukasus
ГӀалгӀай: Кавказ
íslenska: Kákasus
italiano: Caucaso
日本語: コーカサス
Basa Jawa: Kaokasus
ქართული: კავკასია
Адыгэбзэ: Къаукъаз
қазақша: Кавказ
한국어: 캅카스
къарачай-малкъар: Кавказ
kurdî: Qefqasya
Кыргызча: Кавказ
лакку: Ккавкказ
лезги: Къавкъаз
Lingua Franca Nova: Caucasos
lietuvių: Kaukazas
latviešu: Kaukāzs
македонски: Кавказ
മലയാളം: കൊക്കേഷ്യ
मराठी: कॉकेशस
Bahasa Melayu: Caucasus
مازِرونی: قفقاز
नेपाली: ककेसस
Nederlands: Kaukasus (gebied)
norsk nynorsk: Kaukasia
norsk: Kaukasia
occitan: Caucàs
Ирон: Кавказ
ਪੰਜਾਬੀ: ਕੋਹਕਾਫ਼
Piemontèis: Càucas
português: Cáucaso
română: Caucaz
русский: Кавказ
саха тыла: Хапхаас
sardu: Càucasu
sicilianu: Caucasu
Scots: Caucasus
srpskohrvatski / српскохрватски: Kavkaz (region)
Simple English: Caucasus
Soomaaliga: Qooqaas
српски / srpski: Кавказ (регион)
Basa Sunda: Kaukasus
svenska: Kaukasien
тоҷикӣ: Қафқоз
Tagalog: Kaukasya
Türkçe: Kafkasya
татарча/tatarça: Кавказ
українська: Кавказ
اردو: قفقاز
oʻzbekcha/ўзбекча: Kavkaz
Tiếng Việt: Kavkaz
Winaray: Caucaso
isiXhosa: Caucasus
მარგალური: კავკაცია
中文: 高加索
Bân-lâm-gú: Caucasus
粵語: 高加索