Йома

Ислам
Allah1.png

Ислам тарихы

Иман шарттары

Тәүхид
Фәрештәләр
Китаптар
Пәйғәмбәрҙәр
Яуап көнө
Тәҡдир

Исламдың биш нигеҙе

Шәһәҙәт
Намаҙ
Ураҙа
Зәкәт
Хаж

Шәхестәр

Мөхәммәд
Ислам пәйғәмбәрҙәре
Сәхәбәләр
Хәлифәләр

Йомакесаҙна менән шәмбе араһындағы көн. Халыҡ-ара ISO 8601 стандарттарына ярашлы, йома аҙнаның дүртенсе көнө һанала. Мосолман календарында иһә ул аҙнаның етенсе көнө.

Исеме ғәрәп теленән килә. Ғәрәпсә «йома-джум'а» - «йыйылыу», «мәжлес» мәғәнәһен аңлата һәм шул көнө ҡылынған Йома намаҙына ишаралай.

Башҡорт халҡында йома көнө

Кесе йома (кесаҙна) кисендә ҡояш байығас та, йома башлана һәм ул киләһе көндөң ҡояшы байығансы дауам итә. Шуның өсөн ул “кесе йома” тип атап йөрөтөлә, изге көн һанала.

Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм бер хәҙисендә: “Йома – Аллаһ алдындағы иң төп һәм иң бөйөк көн, хатта Ҡорбан һәм Ураҙа байрамдарына ҡарағанда ла өҫтөнөрәк, – тип әйткән. – Уның биш үҙенсәлеге бар: был көндө Әҙәм ғәләйһис-сәләм донъяға яралтыла, йома көндә Аллаһы Тәғәлә уны йәшәргә ергә ебәрә. Әҙәмдең вафат булған көнө лә – йома. Йоманың бер сәғәте бар: шул мәлдә Аллаһы Тәғәлә әҙәм балаһы Унан ни һораһа ла бирә, әгәр кеше хәрәм (тыйылған) нәмә һорамаһа. Аллаһ әмере менән Ахырызаман да йома көндө буласаҡ. Йома көндән ҡурҡмаған бер фәрештә лә, ер ҙә, елдәр, тауҙар һәм диңгеҙҙәр ҙә юҡ”.

Йома көн юлға сығыр­ға, йәиһә, бер ниндәй ҙә эш эшләргә ярамай тигән һымағыраҡ тыйыуҙар ҙа һаҡланып килә. Был тыйыу тотош йома көнөнә түгел, ә йома намаҙы (төш мәле) ваҡытына ғына ҡағылышлы һәм уны нин­дәй­ҙер берәй хөрәфәт менән бәйләмәй [1].

Йома намаҙы

Евпаториялағы Йома мәсете

Башҡорттар, башлыса мосолман булараҡ, йома көнө мәсеткә йома намаҙына йөрөй.Йома намаҙы (ғәр.صلاة الجمعة — саләт әл-жумғә) — йома көн төштән һуң, өйлә намаҙы ваҡытында уҡыла торған йәмәғәт намаҙы. Йома намаҙына барыу ир-ат өсөн мотлаҡ.

Мөхәммәт с.ғ.с. хәҙисенән: «Кем дә кем яҡшы итеп тәһәрәт алғандан һуң, йома намаҙына барып, шым ғына хөтбә тыңлаһа, бер йоманан икенсе йомаға тиклем ваҡыт эсендә ҡылынған гонаһтары артығы менән ғәфү ителер».

"Йома" һүҙенең башҡа мәғәнәләре

Башҡорт халҡында "йома" һүҙе "аҙна" мәғәнәһендә лә йөрөй

« *Минең ҡулда алты һум аҡса, бер йомаға етерлек аҙыҡ бар ине. Т. Йәнәби
  • Хәсән Өфөлә бер йома буйы торҙо. Т. Байышев.
»

[2]

"Йома" һүҙе менән исемдәр, атамалар

Башҡорт исемдәре араһында "Йома" һүҙе менән яһалғандары байтаҡ. Бындай исемдәр йома көн донъяға килгән ир балаға ла, ҡыҙ балаға ла бирелә торған булған: Йомабай, Йомабикә, Йомаш [3]

"Йома мәсете" тип аталған мәсеттәр ҙә бар.

Һынамыштар

  • Йомаға ҡаршы ямғыр яуһа, аҙна буйы яуа.
Other Languages
Аҧсшәа: Ахәаша
Afrikaans: Vrydag
Alemannisch: Freitag
አማርኛ: ዓርብ
aragonés: Viernes
Ænglisc: Frīgedæg
العربية: الجمعة
ܐܪܡܝܐ: ܥܪܘܒܬܐ
asturianu: Vienres
авар: Рузман
azərbaycanca: Cümə
تۆرکجه: آینی‌گون
Boarisch: Freida
žemaitėška: Pernīčė
Bikol Central: Byernes
беларуская: Пятніца
беларуская (тарашкевіца)‎: Пятніца
български: Петък
भोजपुरी: शुक्रवार
Bahasa Banjar: Jumahat
বাংলা: শুক্রবার
བོད་ཡིག: གཟའ་པ་སངས།
brezhoneg: Gwener (deiz)
bosanski: Petak
català: Divendres
Chavacano de Zamboanga: Viernes
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Lā̤-bái-ngô
нохчийн: ПӀераска
Cebuano: Biyernes
کوردی: ھەینی
corsu: Vennari
čeština: Pátek
kaszëbsczi: Piątk
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Пѧтъкъ
Чӑвашла: Эрнекун
Cymraeg: Dydd Gwener
dansk: Fredag
Deutsch: Freitag
Zazaki: Yene
dolnoserbski: Pětk
डोटेली: शुक्रवार
ދިވެހިބަސް: ހުކުރު ދުވަސް
eʋegbe: Fiɖagbe
Ελληνικά: Παρασκευή
emiliàn e rumagnòl: Venerdé
English: Friday
Esperanto: Vendredo
español: Viernes
eesti: Reede
euskara: Ostiral
estremeñu: Viernis
فارسی: جمعه
suomi: Perjantai
Võro: Riidi
føroyskt: Fríggjadagur
français: Vendredi
arpetan: Devendro
furlan: Vinars
Frysk: Freed
Gaeilge: An Aoine
Gagauz: Cumaa
贛語: 禮拜五
Gàidhlig: Di-haoine
galego: Venres
گیلکی: جۊمه
Avañe'ẽ: Arapoteĩ
ગુજરાતી: શુક્રવાર
Gaelg: Jeheiney
Hausa: Juma'a
客家語/Hak-kâ-ngî: Lî-pai-ńg
Hawaiʻi: Pō‘alima
עברית: יום שישי
हिन्दी: शुक्रवार
hrvatski: Petak
hornjoserbsce: Pjatk
Kreyòl ayisyen: Vandredi
magyar: Péntek
Հայերեն: Ուրբաթ
interlingua: Venerdi
Bahasa Indonesia: Jumat
Ilokano: Biernes
íslenska: Föstudagur
italiano: Venerdì
日本語: 金曜日
Basa Jawa: Jumuwah
ქართული: პარასკევი
Taqbaylit: Sem
Kabɩyɛ: Kimeɣa wiye
қазақша: Жұма
kalaallisut: Tallimanngorneq
ភាសាខ្មែរ: ថ្ងៃសុក្រ
ಕನ್ನಡ: ಶುಕ್ರವಾರ
한국어: 금요일
Перем Коми: Витӧдзлун
къарачай-малкъар: Байрым кюн
Ripoarisch: Freidaach
kurdî: În
коми: Пекнича
kernowek: Dy' Gwener
Кыргызча: Жума
Latina: Dies Veneris
Ladino: Viernes
Lëtzebuergesch: Freideg
лезги: Жуьмя
lumbaart: Venerdé
lietuvių: Penktadienis
latviešu: Piektdiena
мокшень: Цилеши
олык марий: Кугарня
Baso Minangkabau: Jumaik
македонски: Петок
मराठी: शुक्रवार
Bahasa Melayu: Jumaat
မြန်မာဘာသာ: သောကြာ
эрзянь: Сюконьчи
مازِرونی: جومه
Napulitano: Viernarì
Plattdüütsch: Freedag
Nedersaksies: Vriedag
नेपाली: शुक्रवार
Nederlands: Vrijdag
norsk nynorsk: Fredag
norsk: Fredag
Nouormand: Vendrédi
Sesotho sa Leboa: Labohlano
occitan: Divendres
Livvinkarjala: Piätteniččy
ଓଡ଼ିଆ: ଶୁକ୍ରବାର
ਪੰਜਾਬੀ: ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ
Deitsch: Freidaag
polski: Piątek
پنجابی: جمعہ
Ποντιακά: Παρασκευήν
پښتو: جمعه
português: Sexta-feira
Runa Simi: Ch'askachaw
română: Vineri
armãneashti: Vińiri
tarandíne: Venerdìe
русский: Пятница
русиньскый: Пятніця
Kinyarwanda: Ku wa gatanu
संस्कृतम्: शुक्रवासरः
sardu: Chenàbura
Scots: Friday
سنڌي: جمعو
davvisámegiella: Bearjadat
srpskohrvatski / српскохрватски: Petak
සිංහල: සිකුරාදා
Simple English: Friday
slovenčina: Piatok
slovenščina: Petek
Gagana Samoa: Aso Faraile
chiShona: Chishanu (musi)
Soomaaliga: Jimco
shqip: E premtja
српски / srpski: Петак
Basa Sunda: Jumaah
svenska: Fredag
Kiswahili: Ijumaa
ślůnski: Pjůntek
తెలుగు: శుక్రవారము
тоҷикӣ: Ҷумъа
Türkmençe: Anna
Tagalog: Biyernes
Tok Pisin: Fraide
Türkçe: Cuma
татарча/tatarça: Җомга
Twi: Fiada
тыва дыл: Бешки хүн
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: جۈمە
українська: П'ятниця
اردو: جمعہ
oʻzbekcha/ўзбекча: Juma
vèneto: Vènere
vepsän kel’: Pätnič
Tiếng Việt: Thứ Sáu
West-Vlams: Vrydag
Volapük: Fridel
walon: Vénrdi
Winaray: Biyernes
Wolof: Àjjuma
吴语: 礼拜五
хальмг: Басң өдр
მარგალური: ობიშხა
ייִדיש: פרייטיק
Vahcuengh: Singhgiz haj
中文: 星期五
Bân-lâm-gú: Lé-pài-gō͘
粵語: 星期五