Башҡорт теле

Башҡорт теле
Самоназвание:

Башҡорт теле

Страны:

Рәсәй Рәсәй

Регионы:

Башҡортостан, Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Төмән өлкәһе, Свердловск өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Һамар өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Пермь крайы, Татарстан, Удмуртия
1897 йылда башҡорт теле таралышы

Официальный статус:

Башҡортостан

Регулирующая организация:

Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты (РФА Өфө фәнни үҙәге)

Общее число говорящих:

1 223 744 (2010)[1]

Статус:

Хәүефле

Классификация
Категория:

Евразия телдәре

Алтай телдәре (бәхәсле)

Төрки тармаҡ
Ҡыпсаҡ төркөмө
Волга буйы-ҡыпсаҡ төркөмсәһе
Письменность:

кириллица (башҡорт яҙыуы)

Языковые коды
ГОСТ 7.75–97:

баш 086

ISO 639-1:

ba

ISO 639-2:

bak

ISO 639-3:

bak

См. также: Проект:Лингвистика

Башҡорт теле (башҡорт теле  [bɑʂ.ˌqʊ̞rt.tɪ̞ˈlɪ̞]) — төрки тел, башҡорт халҡының теле. Алтай телдәренең төрки тармағы ҡыпсаҡ төркөмөнөң волга буйы-ҡыпсаҡ төркөмсәһенә ҡарай. Төп диалекттары: көнсығыш, төньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ.

Башҡорт теле Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып тора[2]. Уның дәүләт теле булараҡ (урыҫ теле менән бер рәттән) юридик статусы тәү башлап Башревкомдың 1920 йылдың 24 мартындағы положениеһы менән билдәләнә[3]. Хәҙерге осорҙа был положение тәғлимәттәре Башҡортостан Республикаһы Конституцияһында нығытылған[4].

Башҡорт теле башланғыс һәм урта мәктәптә уҡыу-уҡытыу сараһы һәм өйрәнеү предметы булып тора, юғары уҡыу йорттарында гуманитар предметтарҙы уҡытыу сараһы итеп файҙаланыла һәм предмет булараҡ өйрәнелә. Башҡорт телендә уҡыу әсбаптары, нәфис һәм публицистик әҙәбиәт нәшер ителә, гәзит һәм журналдар сыға, телевидение һәм радио тапшырыуҙары алып барыла, театрҙар эшләй. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының гуманитар фәндәр бүлексәһе, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультеты телде ғилми өйрәнеү үҙәктәре булып тора.

Донъяла башҡорт телендә 1,2 млн кеше һөйләшә[1]. 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә башҡорт телен 1 152 404 кеше белә, улар араһында: 977 484 башҡорт, 131 950 татар, 20 258 урыҫ, 6 276 сыуаш, 3 211 мари, 1 953 ҡаҙаҡ, 1 630 удмурт, 1 279 үзбәк һәм 8 363 башҡа милләт кешеһе[5].

Башҡортостанда, Силәбе, Ырымбур, Төмән, Свердловск, Ҡурған, Һамар, Һарытау өлкәләрендә, Пермь крайында, Татарстанда, Удмурт Республикаһында һ. б. таралған[6].

Башҡорт теле 2009 йылда, ЮНЕСКО тарафынан сығарылған "Донъяның хәүеф аҫтында булған телдәре атласы"на индерелеп, «көсһөҙ» статусы алғайны — «балаларҙың күпселеге үҙ телендә һөйләшә, әммә уны ҡулланыу даирәһе сикләнеүе ихтимал (мәҫәлән, бары тик көнкүрештә генә)»[7].

Other Languages
Afrikaans: Basjkiers
العربية: لغة باشقير
asturianu: Idioma baskir
azərbaycanca: Başqırd dili
žemaitėška: Baškėru kalba
беларуская: Башкірская мова
беларуская (тарашкевіца)‎: Башкірская мова
български: Башкирски език
brezhoneg: Bachkireg
català: Baixkir
qırımtatarca: Başqırt tili
čeština: Baškirština
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Башкортьскъ ѩꙁꙑкъ
dolnoserbski: Baškiršćina
Esperanto: Baŝkira lingvo
español: Idioma baskir
euskara: Baxkirera
français: Bachkir
客家語/Hak-kâ-ngî: Bashkir-ngî
עברית: בשקירית
Fiji Hindi: Bashkir language
hornjoserbsce: Baškiršćina
Հայերեն: Բաշկիրերեն
Bahasa Indonesia: Bahasa Bashkir
italiano: Lingua baschira
Qaraqalpaqsha: Bashqurt tili
қазақша: Башқұрт тілі
한국어: 바시키르어
Перем Коми: Башкыр кыв
Кыргызча: Башкырт тили
لۊری شومالی: باشقیری
lietuvių: Baškirų kalba
latviešu: Baškīru valoda
олык марий: Пошкырт йылме
македонски: Башкирски јазик
Bahasa Melayu: Bahasa Bashkir
नेपाल भाषा: बाश्किर भाषा
Nederlands: Basjkiers
norsk nynorsk: Basjkirsk
norsk: Basjkirsk
Piemontèis: Lenga bashkir
پنجابی: بشکیر بولی
português: Língua basquir
саха тыла: Башкиир тыла
srpskohrvatski / српскохрватски: Baškirski jezik
Simple English: Bashkir language
slovenčina: Baškirčina
slovenščina: Baškirščina
српски / srpski: Башкирски језик
svenska: Basjkiriska
Kiswahili: Kibashkiri
Türkçe: Başkurtça
татарча/tatarça: Башкорт теле
тыва дыл: Башкир дыл
удмурт: Башкир кыл
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: باشقۇرتچە
українська: Башкирська мова
oʻzbekcha/ўзбекча: Boshqird tili
vepsän kel’: Baškiran kel'
Tiếng Việt: Tiếng Bashkir
მარგალური: ბაშკირული ნინა
Bân-lâm-gú: Bashkir-gí