Yaponiya
English: Japan

  • yaponiya

    yap. 日本国
    nippon-koku
    yaponiya
    3 may 1947[1]
    yaponiya bayrağı
    bayrağı
    yaponiya gerbi
    gerbi
    himni: kimiqayo (君が代?)
    yaponiya xəritədə yeri
    paytaxtı
    və ən böyük şəhəri
    tokio
    rəsmi dilləriyoxdur[2]
    milli dil:
    yapon dili
    regional dillər:
    aynu dili
    ryukyu dili
    Şərqi yapon dili
    qərbi yapon dili
    digər yapon dialektləri
    etnik qrupları
    98.5% yaponlar
    0.5% koreyalılar
    0.4% çinlilər
    0.2% filippinlilər
    0.2% braziliyalılar
    0.1% vyetnamlılar
    0.1% digərləri[3]
    İdarəetmə formasıunitar parlamentli konstitusiyalı monarxiya
    • İmperator
    naruhito
    • baş nazir
    Şinzo abe
    qurulması
    tarixi 
    •  milli yaranma günü
    e.ə. 11 fevral 660[4]
    • meyci konstitusiyası
    29 noyabr 1890
    • İndiki konstitusiya
    3 may 1947
    • san-fransisko sülh müqaviləsi
    28 aprel 1952
    • yaranması
    3 may 1947[1]
    Ərazisi
    • Ümumi
    377972[5] (62-ci)
    • su (%)
    0.8
    Əhalisi
    • 2015 təxmini
    126 919 659[6] (10-cu)
    • 2015 siyahıya alma
    127 110 047[7]
    • sıxlıq
    3,408/km2 (8,826.7/sq mi) (36-cı)
    Üdm (aqp)2016 təxmini
    • Ümumi
    4,901 trilyon[8] (4-cü)
    • adam başına
    38.731[8] ( 29-cu)
    Üdm (nominal)2016 təxmini
    • Ümumi
    4,412 trilyon[8] (3-cü)
    • adam başına
    34,871[8] ( 25-ci)
    İİİ (2014)0.891[9]
    çox yüksək ·  20-ci
    valyutasıyapon yeni / en 円 (¥)
    saat qurşağıjst
    yolun hərəkət istiqamətisol
    telefon kodu81
    iso 3166 kodu jp
    İnternet domeni.jp
    yaponiya

    yaponiya (yap. 日本 nippon [nip̚põ̞ɴ] və ya nihon [nihõ̞ɴ]; keçmiş adı 日本国 nippon-koku və ya nihon-koku, "yaponiya dövləti"), köhnə mənbələrdə japon (köhnə azərbaycan türkcəsi: ژاپون)[10] və ya məmləkəti japon (köhnə azərbaycan türkcəsi: مملکت ژاپون)[11]Şərqi asiyada yerləşən ada ölkəsi. yaponiya sakit okeanda, yapon dənizinin, Şərqi Çin dənizinin, Çinin, Şimali koreyanın, cənubi koreyanınrusiyanın şərqində yerləşir, şimalda oxot dənizinə, cənubda Şərqi Çin dənizitayvan adasına qədər uzanır. "yaponiya" adının "günəş" mənası kanci ilə bağlıdır və yaponiya tez-tez "gündoğan ölkə" adı ilə çağırılır.

    yaponiya 6.852 adadan ibarət stratovulkanik arxipelaqdır. yaponiyanın ən böyük dörd adası — honşu, hokkaydo, kyuşuŞikoku adası ölkə ərazisinin təxminən 97 %-ni əhatə edir. yaponiyanın əhalisi 126 milyon nəfərdir və bu göstəriciyə görə dünyada 10-cu yerdədir. təxminən 37,8 milyon nəfərin yaşadığı və bir-birinə yaxın olan bir neçə şəhərdən ibarət olan keihin regionu (həmçinin tokioyokohama aqlomerasiyası kimi tanınır) əhalisinə görə son 60 il ərzində dünyanın ən böyük şəhər aqlomerasiyasıdır.[12] tokio və ətrafındakı bir neçə prefekturanı əhatə edən böyük tokioda 35 milyondan çox insan yaşayır, bu isə buranı dünyada ən böyük mitropolit bölgə və dünyada ən böyük gdp bölgəsi edir.

    aparılmış arxeoloji qazıntı işləri yaponiyanın Üst paleolit dövründə məskunlaşıldığını göstərir. yaponiya haqqında məlumat verən ilk mənbə i əsrə aid olan Çin tarixi mətnləridir. digər regionlardan, xüsusilə Çindən böyük təsir, həmçinin izolyasiya dövrü, daha sonra qərbi avropanın təsiri yaponiya tarixini xarakterizə edir. xii əsrdən 1868-ci ilə qədər yaponiya imperatorun naminə fəaliyyət göstərən feodal şoqunlar tərəfindən idarə olunmuşdur. yaponiya xvii əsrin əvvəllərində uzun müddət davam izolyasiya dövrünə daxil olmuş, bu izolyasiya 1853-cü ildə abŞ donanmasının yaponiyaya qərbi avropaya açılması barədə təzyiq etməsinə qədər davam etmişdir. təxminən 20 il davam edən daxili konfliktdən və üsyandan sonra 1868-ci ildə İmperator meyci ölkənin hökmdarı olmuş və yaponiya imperiya, imperator isə xalqın müqəddəs simvolu elan edilmişdir. xix əsrin sonlarında, xx əsrin əvvəllərində — yaponiyanın hərbi gücünün artdığı dövrdə birinci Çin-yapon müharibəsi, rus-yapon müharibəsibirinci dünya müharibəsində əldə olunmuş qələbələr yaponiyaya imperiya ərazisini genişləndirməyə imkan yaratmışdır. 1937-ci ildə baş vermiş İkinci Çin-yapon müharibəsi 1941-ci ildə İkinci dünya müharibəsinin bir hissəsinə çevrilmiş, lakin yaponiya İmperiyasının müharibəyə qatılması 1945-ci ildə hiroşimanaqasaki şəhərlərinə atom bombalarının atılması, sonda isə məğlub olması ilə nəticələnmişdir. 1947-ci ildə ölkənin yeni konstitusiyası qəbul olunandan bəri yaponiya imperator və seçkilərlə seçilmiş qanunverici orqan — yaponiya parlamenti tərəfindən idarə olunan unitar, konstitusiyalı monarxiyaya malik ölkədir.

    yaponiya bmt, g7, g8g20-nin üzvüdür. yaponiya böyük gücdür.[13][14][15] yaponiya nominal Üdm-ya görə dünyanın ən güclü 4-cü, alıcılıq gücünün tarazlığına görə isə dünyanın ən güclü 3-cü iqtisadiyyatına malikdir. dövlət həm də dünyanın ən böyük 5-ci ixracatçısı və dünyanın ən böyük 5-ci idxalçısıdır. yaponiya rəsmi olaraq müharibə elan etməmək istədiyini konstitusiyasında göstərsə də, yaponiya dünyanın ən böyük 8-ci hərbi büdcəsinə malikdir[16] və silahlı qüvvələrindən ancaq özünü və sülhü qorumaqda istifadə etdiyini bildirir. yaponiya yüksək yaşayış normasına və İnsan İnkişafı İndeksinə malik inkişaf etmiş ölkədir, əhali yüksək yaşayış imkanlarından yararlanır. Ölkə körpə ölümünün ən az müşahidə olunduğu 3-cü ölkədir.[17][18][19] yaponiya Ölkə brend İndeksində 1-ci,[20] qlobal sülh İndeksində isə asiya ölkələri arasında 1-ci yerdədir.[21]

  • etimologiya
  • tarix
  • hökumət və siyasət
  • xarici siyasət və ordu
  • İnzibati bölgü
  • coğrafiya
  • İqtisadiyyat
  • demoqrafiya
  • mədəniyyət
  • İstinadlar
  • Ədəbiyyat
  • həmçinin bax
  • xarici keçidlər

Yaponiya

yap. 日本国
Nippon-koku
Yaponiya
3 may 1947[1]
Himni: Kimiqayo (君が代?)
Yaponiya xəritədə yeri
Paytaxtı
və ən böyük şəhəri
Tokio
Rəsmi dilləriyoxdur[2]
Milli dil:
Yapon dili
Regional dillər:
Aynu dili
Ryukyu dili
Şərqi yapon dili
Qərbi yapon dili
digər yapon dialektləri
Etnik qrupları
98.5% yaponlar
0.5% koreyalılar
0.4% çinlilər
0.2% filippinlilər
0.2% braziliyalılar
0.1% vyetnamlılar
0.1% digərləri[3]
İdarəetmə formasıUnitar parlamentli konstitusiyalı monarxiya
Naruhito
Şinzo Abe
Qurulması
Tarixi 
•  Milli Yaranma Günü
E.ə. 11 fevral 660[4]
29 noyabr 1890
3 may 1947
28 aprel 1952
• Yaranması
3 may 1947[1]
Ərazisi
• Ümumi
377972[5] (62-ci)
• Su (%)
0.8
Əhalisi
• 2015 təxmini
126 919 659[6] (10-cu)
• 2015 siyahıya alma
127 110 047[7]
• Sıxlıq
3,408/km2 (8,826.7/sq mi) (36-cı)
ÜDM (AQP)2016 təxmini
• Ümumi
4,901 trilyon[8] (4-cü)
• Adam başına
38.731[8] ( 29-cu)
ÜDM (nominal)2016 təxmini
• Ümumi
4,412 trilyon[8] (3-cü)
• Adam başına
34,871[8] ( 25-ci)
İİİ (2014)0.891[9]
çox yüksək ·  20-ci
ValyutasıYapon yeni / En 円 (¥)
Saat qurşağıJST
Yolun hərəkət istiqamətisol
Telefon kodu81
ISO 3166 kodu JP
İnternet domeni.jp
Yaponiya

Yaponiya (yap. 日本 Nippon [nip̚põ̞ɴ] və ya Nihon [nihõ̞ɴ]; keçmiş adı 日本国 Nippon-koku və ya Nihon-koku, "Yaponiya dövləti"), köhnə mənbələrdə Japon (Köhnə Azərbaycan Türkcəsi: ژاپون)[10] və ya Məmləkəti Japon (Köhnə Azərbaycan Türkcəsi: مملکت ژاپون)[11]Şərqi Asiyada yerləşən ada ölkəsi. Yaponiya Sakit okeanda, Yapon dənizinin, Şərqi Çin dənizinin, Çinin, Şimali Koreyanın, Cənubi KoreyanınRusiyanın şərqində yerləşir, şimalda Oxot dənizinə, cənubda Şərqi Çin dəniziTayvan adasına qədər uzanır. "Yaponiya" adının "günəş" mənası kanci ilə bağlıdır və Yaponiya tez-tez "Gündoğan ölkə" adı ilə çağırılır.

Yaponiya 6.852 adadan ibarət stratovulkanik arxipelaqdır. Yaponiyanın ən böyük dörd adası — Honşu, Hokkaydo, KyuşuŞikoku adası ölkə ərazisinin təxminən 97 %-ni əhatə edir. Yaponiyanın əhalisi 126 milyon nəfərdir və bu göstəriciyə görə dünyada 10-cu yerdədir. Təxminən 37,8 milyon nəfərin yaşadığı və bir-birinə yaxın olan bir neçə şəhərdən ibarət olan Keihin regionu (həmçinin TokioYokohama aqlomerasiyası kimi tanınır) əhalisinə görə son 60 il ərzində dünyanın ən böyük şəhər aqlomerasiyasıdır.[12] Tokio və ətrafındakı bir neçə prefekturanı əhatə edən Böyük Tokioda 35 milyondan çox insan yaşayır, bu isə buranı dünyada ən böyük mitropolit bölgə və dünyada ən böyük GDP bölgəsi edir.

Aparılmış arxeoloji qazıntı işləri Yaponiyanın Üst Paleolit dövründə məskunlaşıldığını göstərir. Yaponiya haqqında məlumat verən ilk mənbə I əsrə aid olan Çin tarixi mətnləridir. Digər regionlardan, xüsusilə Çindən böyük təsir, həmçinin izolyasiya dövrü, daha sonra Qərbi Avropanın təsiri Yaponiya tarixini xarakterizə edir. XII əsrdən 1868-ci ilə qədər Yaponiya imperatorun naminə fəaliyyət göstərən feodal şoqunlar tərəfindən idarə olunmuşdur. Yaponiya XVII əsrin əvvəllərində uzun müddət davam izolyasiya dövrünə daxil olmuş, bu izolyasiya 1853-cü ildə ABŞ donanmasının Yaponiyaya Qərbi Avropaya açılması barədə təzyiq etməsinə qədər davam etmişdir. Təxminən 20 il davam edən daxili konfliktdən və üsyandan sonra 1868-ci ildə İmperator Meyci ölkənin hökmdarı olmuş və Yaponiya imperiya, imperator isə xalqın müqəddəs simvolu elan edilmişdir. XIX əsrin sonlarında, XX əsrin əvvəllərində — Yaponiyanın hərbi gücünün artdığı dövrdə Birinci Çin-yapon müharibəsi, Rus-yapon müharibəsiBirinci Dünya Müharibəsində əldə olunmuş qələbələr Yaponiyaya imperiya ərazisini genişləndirməyə imkan yaratmışdır. 1937-ci ildə baş vermiş İkinci Çin-yapon müharibəsi 1941-ci ildə İkinci Dünya Müharibəsinin bir hissəsinə çevrilmiş, lakin Yaponiya İmperiyasının müharibəyə qatılması 1945-ci ildə HiroşimaNaqasaki şəhərlərinə atom bombalarının atılması, sonda isə məğlub olması ilə nəticələnmişdir. 1947-ci ildə ölkənin yeni konstitusiyası qəbul olunandan bəri Yaponiya imperator və seçkilərlə seçilmiş qanunverici orqan — Yaponiya parlamenti tərəfindən idarə olunan unitar, konstitusiyalı monarxiyaya malik ölkədir.

Yaponiya BMT, G7, G8G20-nin üzvüdür. Yaponiya böyük gücdür.[13][14][15] Yaponiya nominal ÜDM-ya görə dünyanın ən güclü 4-cü, alıcılıq gücünün tarazlığına görə isə dünyanın ən güclü 3-cü iqtisadiyyatına malikdir. Dövlət həm də dünyanın ən böyük 5-ci ixracatçısı və dünyanın ən böyük 5-ci idxalçısıdır. Yaponiya rəsmi olaraq müharibə elan etməmək istədiyini konstitusiyasında göstərsə də, Yaponiya dünyanın ən böyük 8-ci hərbi büdcəsinə malikdir[16] və silahlı qüvvələrindən ancaq özünü və sülhü qorumaqda istifadə etdiyini bildirir. Yaponiya yüksək yaşayış normasına və İnsan İnkişafı İndeksinə malik inkişaf etmiş ölkədir, əhali yüksək yaşayış imkanlarından yararlanır. Ölkə körpə ölümünün ən az müşahidə olunduğu 3-cü ölkədir.[17][18][19] Yaponiya Ölkə Brend İndeksində 1-ci,[20] Qlobal Sülh İndeksində isə Asiya ölkələri arasında 1-ci yerdədir.[21]

Digər dillərdə
Аҧсшәа: Иапониа
Acèh: Jeupun
адыгабзэ: Японие
Afrikaans: Japan
Akan: Japan
Alemannisch: Japan
አማርኛ: ጃፓን
aragonés: Chapón
Ænglisc: Iapan
العربية: اليابان
ܐܪܡܝܐ: ܝܦܢ
مصرى: اليابان
অসমীয়া: জাপান
asturianu: Xapón
Atikamekw: Japan
авар: Япония
Aymar aru: Nihun
تۆرکجه: ژاپون
башҡортса: Япония
Bali: Jepang
Boarisch: Japan
žemaitėška: Japuonėjė
Bikol Central: Hapon
беларуская: Японія
беларуская (тарашкевіца)‎: Японія
български: Япония
भोजपुरी: जापान
Bislama: Japan
Banjar: Japang
bamanankan: Japan
বাংলা: জাপান
བོད་ཡིག: ཉི་ཧོང་།
বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী: জাপান
brezhoneg: Japan
bosanski: Japan
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ: Jepang
буряад: Япон Улас
català: Japó
Chavacano de Zamboanga: Japón
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Nĭk-buōng
нохчийн: Япон
Cebuano: Hapon
Chamoru: Chapan
ᏣᎳᎩ: ᏣᏩᏂᏏ
Tsetsêhestâhese: Japan
کوردی: ژاپۆن
corsu: Giapponu
Nēhiyawēwin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ: ᔭᐊᐸᐊᐣ
qırımtatarca: Yaponiya
čeština: Japonsko
kaszëbsczi: Japòńskô
словѣньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ: Ꙗпѡнїꙗ
Чӑвашла: Япони
Cymraeg: Japan
dansk: Japan
Deutsch: Japan
Thuɔŋjäŋ: Japan
Zazaki: Japonya
dolnoserbski: Japańska
डोटेली: जापान
ދިވެހިބަސް: ޖަޕާނު
ཇོང་ཁ: ཇ་པཱན
eʋegbe: Japan
Ελληνικά: Ιαπωνία
emiliàn e rumagnòl: Giapòṅ
English: Japan
Esperanto: Japanio
español: Japón
eesti: Jaapan
euskara: Japonia
estremeñu: Japón
فارسی: ژاپن
Fulfulde: Japan
suomi: Japani
Võro: Jaapan
Na Vosa Vakaviti: Japani
føroyskt: Japan
français: Japon
arpetan: J·apon
Nordfriisk: Jaapan
furlan: Gjapon
Frysk: Japan
Gaeilge: An tSeapáin
Gagauz: Yaponiya
贛語: 日本
kriyòl gwiyannen: Japon
Gàidhlig: An Iapan
galego: Xapón
گیلکی: ژاپؤن
Avañe'ẽ: Hapõ
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: जपान
Bahasa Hulontalo: Japangi
𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺: 𐌾𐌰𐍀𐌰𐌽
ગુજરાતી: જાપાન
Hausa: Japan
客家語/Hak-kâ-ngî: Ngi̍t-pún
Hawaiʻi: Iāpana
עברית: יפן
हिन्दी: जापान
Fiji Hindi: Japan
hrvatski: Japan
hornjoserbsce: Japanska
Kreyòl ayisyen: Japon
magyar: Japán
հայերեն: Ճապոնիա
Արեւմտահայերէն: Ճափոն
interlingua: Japon
Bahasa Indonesia: Jepang
Interlingue: Japan
Igbo: Japan
Iñupiak: Japan
Ilokano: Hapon
ГӀалгӀай: Япони
Ido: Japonia
íslenska: Japan
italiano: Giappone
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓃᑉᐊᓐ
日本語: 日本
Patois: Japan
la .lojban.: pongu'e
Jawa: Jepang
ქართული: იაპონია
Qaraqalpaqsha: Yaponiya
Taqbaylit: Yapan
Адыгэбзэ: Япон
Kabɩyɛ: Sapɔŋ
Kongo: Japan
Gĩkũyũ: Japan
қазақша: Жапония
kalaallisut: Japani
ភាសាខ្មែរ: ជប៉ុន
ಕನ್ನಡ: ಜಪಾನ್
한국어: 일본
Перем Коми: Ниппон
къарачай-малкъар: Япония
कॉशुर / کٲشُر: Japan
Ripoarisch: Japan
kurdî: Japon
коми: Япония
kernowek: Nihon
Кыргызча: Япония
Latina: Iaponia
Ladino: Japon
Lëtzebuergesch: Japan
лакку: Япония
лезги: Япония
Lingua Franca Nova: Nion
Luganda: Japan
Limburgs: Japan
Ligure: Giappon
lumbaart: Giapun
lingála: Zapɔ́
لۊری شومالی: جاپوݩ
lietuvių: Japonija
latgaļu: Japoneja
latviešu: Japāna
मैथिली: जापान
Basa Banyumasan: Jepang
мокшень: Японмастор
Malagasy: Japana
олык марий: Японий
Māori: Nipono
Minangkabau: Japang
македонски: Јапонија
മലയാളം: ജപ്പാൻ
монгол: Япон
ဘာသာ မန်: ဂျပန်နိုင်ငံ
मराठी: जपान
кырык мары: Япони
Bahasa Melayu: Jepun
Malti: Ġappun
Mirandés: Japon
မြန်မာဘာသာ: ဂျပန်နိုင်ငံ
مازِرونی: جاپون
Dorerin Naoero: Djapan
Nāhuatl: Xapon
Napulitano: Giappone
Plattdüütsch: Japan
Nedersaksies: Japan
नेपाली: जापान
नेपाल भाषा: जापान
Nederlands: Japan
norsk nynorsk: Japan
norsk: Japan
Novial: Japan
Nouormand: Japon
Sesotho sa Leboa: Japane
Chi-Chewa: Japan
occitan: Japon
Livvinkarjala: Japounii
Oromoo: Jaappaan
ଓଡ଼ିଆ: ଜାପାନ
Ирон: Япон
ਪੰਜਾਬੀ: ਜਪਾਨ
Pangasinan: Hapon
Kapampangan: Hapon
Papiamentu: Hapon
Picard: Japon
Deitsch: Japan
Pälzisch: Japan
पालि: जापान
Norfuk / Pitkern: Japan
polski: Japonia
Piemontèis: Giapon
پنجابی: جپان
Ποντιακά: Ιαπωνία
پښتو: جاپان
português: Japão
Runa Simi: Nihun
rumantsch: Giapun
romani čhib: Japan
Kirundi: Yapon
română: Japonia
armãneashti: Japonia
tarandíne: Giappone
русский: Япония
русиньскый: Японія
Kinyarwanda: Ubuyapani
संस्कृतम्: जपान्
саха тыла: Дьоппуон
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ: ᱡᱟᱯᱟᱱ
sardu: Giappone
sicilianu: Giappuni
Scots: Japan
سنڌي: جاپان
davvisámegiella: Jáhpan
Sängö: Zapöo
srpskohrvatski / српскохрватски: Japan
ၽႃႇသႃႇတႆး : မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ
සිංහල: ජපානය
Simple English: Japan
slovenčina: Japonsko
slovenščina: Japonska
Gagana Samoa: Iapani
chiShona: Japan
Soomaaliga: Jabaan
shqip: Japonia
српски / srpski: Јапан
Sranantongo: Japan
SiSwati: IJaphani
Sesotho: Japane
Seeltersk: Japan
Sunda: Jepang
svenska: Japan
Kiswahili: Japani
ślůnski: Japůńijo
Sakizaya: Zipun
தமிழ்: யப்பான்
ತುಳು: ಜಪಾನ್
తెలుగు: జపాన్
tetun: Japaun
тоҷикӣ: Ҷопон
ትግርኛ: ጃፓን
Türkmençe: Ýaponiýa
Tagalog: Hapon
Setswana: Japan
lea faka-Tonga: Siapani
Tok Pisin: Siapan
Türkçe: Japonya
Xitsonga: Japani
татарча/tatarça: Япония
chiTumbuka: Japan
Twi: Yapan
reo tahiti: Tāpōnē
тыва дыл: Япония
удмурт: Япония
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: ياپونىيە
українська: Японія
اردو: جاپان
oʻzbekcha/ўзбекча: Yaponiya
Tshivenda: Japan
vèneto: Giapòn
vepsän kel’: Japonii
Tiếng Việt: Nhật Bản
West-Vlams: Japan
Volapük: Yapän
walon: Djapon
Winaray: Hapon
Wolof: Sapoŋ
吴语: 日本
isiXhosa: IJapani
მარგალური: იაპონია
ייִדיש: יאפאן
Yorùbá: Japan
Vahcuengh: Nditbonj
Zeêuws: Japan
中文: 日本
文言: 日本
Bân-lâm-gú: Ji̍t-pún
粵語: 日本
isiZulu: IJaphani