Vaksin

Vaksina bir biolojik maddədir ki insanin bədəninin müqavimətin xəstəliklərə qarşi qüvvətləndirir. Vaksin öldürülmüş və ya zəiflıdilmiş mikroblar, onlarin ifraz etdiyi bəzi antigen xassəli maddələrdir. Vaksin həmçinin gen mühəndisliyi ilə də alına bilir. İmmun sistemi bu maddələri antigen kimi qəbul edir və ona qarşı antiteller yaradaraq (humoral immunitet). Yaxud da hüceyrə immuniteti ilə, yəni T limfositlər vasitəsi ilə məhv edir. Müasir dövrdə yoluxucu xəstəliklərə qarşı mübarizə metodlarmdan ən effektli və iqtisadı çəhətdən ən əlverişli üsul vaksinasiyadır. Əsas prinsipini müəyyən infeksion. törədiciyə qarşı spesifik immun cavabın yaranması təşkil edir. Bu proses isə aktiv immunizasiya adlanır. Belə spesifik əkscisimlərkı hazır şəkildə heyvanlardan və ya donor insanlardan alımb orqanizmə yeridilməsi passiv immunizasiyadır. Qədim dövrlərdən müşa- hidə olunub ki, ağır yoluxucu xəstəlikləri bir dəfə keçirən, bu xəstəliyə daha tutulmur və ya xəstəliyi yüngül keçirir. Ona görə də pandemiya və epidemiyalar zamanı belə şəxslərdən müəyyən qruplar yaradılırdı və onlar xəstələrə qulluq edirdilər."Vaksin" sözü fransızca "vacca - inək" deməkdir. Bu termini elmə ingilis həkimi Edvard Cennerin şərəfinə L.Paster gətirnıişdir. Cenner ilk dəfə olaraq insanlan təbii çiçəkdən qoru- maq məqsədi ilə onları inəyin təbii çiçək virusu ilə immunizə; etmiş və onun 100% effektliyini göstərmişdir.Lui Paster onun davamçısı olmuş və diri mikröbları zəif- lətməklə onların təbii antigenliyini zəiflədərək, onlardan vaksin hazırlamışdır. Bu məqsədlə o, yüksək temperaturdan isdifadə etmiş və buradan da "pasterizasiya" terjfüni əmələ gəlmişdir. Toyuq vəbası, quduzluq və qarayaraya qarşı vaksinlər təklif etmişdir. Vaksinasiyanın əsas məqsədi orqanizmdə erkən dövrdə I güclü immunitet yaratmaqdır.Vaksinasiyaya əsas göstəriş kimi yoluxucu xəstəliklərin yayılma təhlükəsinin artması, eləcə də əhaü arasmda epidemiya- lann baş verməsi hesab edilir. Kütləvi profılaktika tədbirləri apa- nlarkən Vaksinasiyaya əks ğöstərişlər, həmçinin insanın ümumi vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

Vaksinasiyalara qarşı nəzərdə tutulan əks göstərişlərə aşağıdakılar aid etmək olar:

  • # • kəskin yoluxucu və somatik xəstəliklər;
  • # • kəskin allergik reaksiyalar;
  • # • mərkəzi sinir sistemin orqan xəstəlikləri;
  • # • parenximatoz orqanlann (qaraciyər, böyrək) çatışmazhqlarr
  • # • kəskin ürək-damar sistemi xəstəlikləri;
  • # • ağır immunçatışmazlıqlar;
  • # • bəd xassəli xəstəliklər və s.

Peyvəndlərin təyini təqvimiф. Müasir peyvənd təqvimi

       YAŞ    VAKSİNASİYA      4 gün	BCG      3 ay	AGDT+OPV Hemofil infeksiya. Hl      4 ay	Hepatit B AGDT +0 PV Hemofil infeksiya.       5 ay	Hepatit B AGDT +OPV Hemofıl      12 ay	Qızılca +parotit, məxmərək, Hepatit B     18 ay	        AGDT +OPB Hemofil infeksiya. BH     24 ay	OPV HEPATİT A J     36 ay	HEPATİTA B     6 yaş	ADT_M (difteriya, tetanus,) OPV Qızılca +parotit+məxmərək     7yaş	BSC (yoluxmayanlara yə 7 yaşında vurulanlara)    llyaş	AD-M     14yaş	BSC (yoluxmayanlara və 7 yaşında vurulanlara).    16yaş	ADT_M

Vaksin tətbiq olunduqdan sonra əgər orqanizmin temperaturu qısa müddətli qalxarsa, yerli əlamətlər (hiperemiya, inyeksiya nahiyyəsində şişkinlik) qəbul olunmuş norma həddində isə peyvəndin təyini əks göstəriş hesab edilməməlidir.

Hal-hazırda 5 yaşa çatıriış Amerika uşaqlannın 98%-dən çoxu planlaşdırılmış immunizasiyaya məruz qalırlar. Belə ki, bunsuz uşaqlar məktəbə qəbul edilmirlər. Göyöskürək vaksi- ninin tərkibindən hüceyrə, koıxıponentinin çıxanlması və bu vaksinin xoşagəlməz təsirlərini aşağı saldı. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə əlavə olaraq hepatit B-yə qarşı vaksinasiya aparılır.

Digər dillərdə
Afrikaans: Entstof
العربية: لقاح
asturianu: Vacuna
беларуская: Вакцына
беларуская (тарашкевіца)‎: Вакцына
български: Ваксина
བོད་ཡིག: འབྲུམ་སྨན།
bosanski: Vakcina
català: Vaccí
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Ĭk-mièu
کوردی: کوتاو
čeština: Vakcína
dansk: Vaccine
Deutsch: Impfstoff
Ελληνικά: Εμβόλιο
English: Vaccine
Esperanto: Vakcino
español: Vacuna
eesti: Vaktsiin
euskara: Txerto
فارسی: واکسن
suomi: Rokote
furlan: Vacine
galego: Vacina
Avañe'ẽ: Tasymombiaha
עברית: חיסון
hrvatski: Cjepivo
Kreyòl ayisyen: Vaksen
magyar: Védőoltás
Bahasa Indonesia: Vaksin
íslenska: Bóluefni
italiano: Vaccino
日本語: ワクチン
Patois: Vaxiin
Basa Jawa: Vaksin
ქართული: ვაქცინა
қазақша: Вакцина
ភាសាខ្មែរ: វ៉ាក់សាំង
한국어: 백신
Latina: Vaccinum
lietuvių: Vakcina
latviešu: Vakcīna
македонски: Вакцина
മലയാളം: വാക്സിൻ
монгол: Вакцин
मराठी: लस
Bahasa Melayu: Vaksin
Nederlands: Vaccin
norsk nynorsk: Vaksine
norsk: Vaksine
ଓଡ଼ିଆ: ଟିକା
polski: Szczepionka
پنجابی: ویکسین
português: Vacina
română: Vaccin
русский: Вакцина
саха тыла: Быһыы
Scots: Vaccine
srpskohrvatski / српскохрватски: Vakcina
සිංහල: Vaccine
Simple English: Vaccine
slovenščina: Cepivo
shqip: Vaksina
српски / srpski: Вакцина
Basa Sunda: Vaksin
Kiswahili: Chanjo
తెలుగు: టీకా
тоҷикӣ: Ваксина
Türkçe: Aşı (tıp)
тыва дыл: Вакцина
українська: Вакцини
اردو: ویکسین
oʻzbekcha/ўзбекча: Vaksinalar
Tiếng Việt: Vắc-xin
Winaray: Bakuna
中文: 疫苗
Bân-lâm-gú: E̍k-chu
粵語: 疫苗