Saxaroza
English: Sucrose

Saxaroza
Saxaroza:kimyəvi formul
Sugar 2xmacro.jpg
Ümumi
Kimyəvi formuluC12H22O11
Molyar kütlə42,2965 ± 0,0144 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq1,587 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi186  °S

Saxaroza (C12H22O11), əsasən, şəkər çuğundurunun (12-20%) və şəkər qamışının (14-26%) tərkibində olur. Ona görə də onu şəkər çuğundururu və ya qamış çəkəri adlandırırlar. Saxaroza, həmçinin, bir çox meyvə və tərəvəzlərin tərkibinə daxildir. Saxarozanın molekulu α-qlükoza və β-fruktozanın qalıqlarından ibarətdir. Saxarozanın əmələ gəlməsində hər iki monosaxaridin qlikozid-OH qrupları iştirak edir və nəticədə qlükoza və fruktoza bir molekul su ayıraraq bir-birilə oksigen atomu vasitəsilə birləşir.

Alınması

Sənayedə saxaroza şəkər qamışından və şəkər çuğundurundan ayrılır. Bunun üçün şuğundur xırda doğranılır və üzərinə qaynar su əlavə edilib qarışdırılır. Bu zaman çuğundurun tərkibindəki saxaroza həll olaraq məhlula keçir. Kənar qatışıqları çökdürmək üçün məhlul əhəng südü ilə işlənilir. Bu prosesdə saxaraza kalsium - hidroksidlə C12H22O11•CaO•2H2O tərkibli kalsium-saxarat əmələ gətirir. Məhluldakı kalsium-hidroksidin artığını və kalsium-saxaratın tərkibindəki kalsiumu çökdürmək üçün məhlula karbon-dioksid buraxılır.

Fiziki xassələri

Saxaroza rəngsiz monoklinik kristaldır. Əridilmiş saxarozadan soyudulduqda amorf rəngsiz kristal – karamel alınır. Saxaroza yüksək həllolma qabiliyyətinə malikdir. Həllolma (qramlarla 100 qram həlledicidə): suda 179 (00C) və 487 (1000C), etanolda 0,9 (200C). Metanolda isə az həll olur. Dietil efirində həll olmur. Sıxlığı 1,587q/sm3, ərimə temperaturu 1860C –dir.

Kimyəvi xassələri

Saxaroza H+ ionunun iştirakı ilə qızdırıldıqda hidrolizə uğrayır. Bu zaman qlükoza və fruktoza əmələ gəlir.

C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6

Saxaroza çoxatomlu spirt kimi fəal metallarla, metal hidroksidləri [(Ca(OH)2, Cu(OH)2 ilə suda həll olan saxaratlar əmələ gətirir, mis(II)hidroksidlə mis(II)saxaratın parlaq göy rəngli məhlulunu əmələ gətirir.Molekulunda aldehid qrupu olmadığından saxaroza “gümüş-güzgü” reaksiyası üzrə və mis(II)hidroksidlə oksidləşmir. Yandırıldıqda saxaroza karbon-dioksid və suya oksidləşir.

Mənbə

  1. http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0574.html
  2. ↑ Инструкция по медицинскому применению препарата Глюкобай
Digər dillərdə
Afrikaans: Suiker
العربية: سكروز
مصرى: سوكروز
asturianu: Sacarosa
تۆرکجه: ساکاروز
беларуская: Цукроза
беларуская (тарашкевіца)‎: Цукроза
български: Захароза
bosanski: Saharoza
català: Sacarosa
čeština: Sacharóza
Cymraeg: Swcros
dansk: Sukrose
Deutsch: Saccharose
English: Sucrose
Esperanto: Sakarozo
español: Sacarosa
eesti: Sahharoos
euskara: Sakarosa
فارسی: ساکارز
suomi: Sakkaroosi
français: Saccharose
Nordfriisk: Saccharoos
Frysk: Sacharoaze
Gaeilge: Siúcrós
galego: Sacarosa
עברית: סוכרוז
hrvatski: Saharoza
magyar: Szacharóz
հայերեն: Սախարոզ
Bahasa Indonesia: Sukrosa
ГӀалгӀай: Шекар
íslenska: Súkrósi
italiano: Saccarosio
日本語: スクロース
Jawa: Sukrosa
ქართული: საქაროზა
қазақша: Сахароза
한국어: 수크로스
kurdî: Sakaroz
Кыргызча: Сахароза
Latina: Saccharosum
Lëtzebuergesch: Saccharos
lietuvių: Sacharozė
latviešu: Saharoze
македонски: Сахароза
മലയാളം: സുക്രോസ്
Bahasa Melayu: Sukrosa
Nederlands: Sacharose
norsk nynorsk: Sukrose
norsk: Rørsukker
occitan: Sacaròsa
polski: Sacharoza
português: Sacarose
română: Zaharoză
русский: Сахароза
Scots: Sucrose
srpskohrvatski / српскохрватски: Saharoza
සිංහල: සුක්රෝස්
Simple English: Sucrose
slovenčina: Sacharóza
slovenščina: Saharoza
shqip: Sakaroza
српски / srpski: Сахароза
Sunda: Sukrosa
svenska: Sackaros
తెలుగు: సుక్రోజ్
Türkçe: Sakkaroz
українська: Сахароза
اردو: شکر
oʻzbekcha/ўзбекча: Saharoza
Tiếng Việt: Saccarose
吴语: 蔗糖
中文: 蔗糖
Bân-lâm-gú: Chià-thn̂g
粵語: 蔗醣