Saç

Saç və ya tükməməlilərin və onların əcdadlarının ( terapsidlər) qoruyucu örtüyünün tərkib hissəsi. Filogenetik olaraq dəri örtüklərinin  epidermisinin törəməsidi. Heyvanlarda ükdən hazırlanmış sxı örtük xəz və ya yun adlanır. Saçlar statik elektrik toplamaq imkanına malikdir.

Qurluşu

Saçın xarici örtüyü bir-birinin üstünə yığılan keratin pulcuqlardan yaranıb. [1] Saçların görünən hissəsi sterjen adlanır. Dərinin altında qalan saçın hissəsi isə saç kökü (və ya saç soğanağı) adlanır. Soğanaq follikul adlanan tüklü torbayla əhatə olunmuşdur. Saç tipi follikulun formasından asılıdır: düz saçlar dəyirmi, azacıq qıvrım olan oval, buruq-buruq olan isə böyrəkvarı follikuldan artırlar.

Uzun saçlı qız

Hər tük üç qatdan ibarətdir. Zahiri qatı və ya kutikula müdafiə funksiyasını yerinə yetirir və pulcuqlara bənzər nazik hüceyrələrlə yaranıb. onlar bir-birini örtən dam kirəmitə kimidilər. Kutikulanın pulcuqları səliqəylə bürünərək sıx dayananda saç ipək kimi zərif, yumşaq və parlaq olur. Amma əgər kutikulanın hüceyrələri fiziki və ya kimyəvi zədələnmişlərsə, saçlar parlaqlıqdan məhrum olurlar, kövrəkləşirlər və rahat dolaşırlar.

Kutikulanın altında korteks yerləşir, korteks uzadılmış ölü hüceyrələrdən ibarət.qabıq maddədi, onun hüceyrələri həmdə saça möhkəmlik və elastiklik verir. Korteksdə saçların təbii rəngini müəyyənləşdirən melanin piqmenti var. Hər bir tükün mərkəzində yumşaq keratin hüceyrələri və hava qovuqlarından ibarətdir beyin maddə var Bu təbəqənin təyinatı məlum deyil, ancaq ehtimal olunur ki, buradan korteksə və kutikulaya bəsləyici maddələr ötürülür. Xəstəlik zamanı saçların sürətli dəyişikliyini bununla izah etmək olar.

Saçların təbii parıltısı onların öz piyli yağından asıllıdı, o yağda özgə mikroorqanizmlərlə ilə mübarizədə kömək edən antiseptiklər var. Dəridə piy vəziləri yerləşir, onlar öz sekresiya məhsullarını tüklü follikullarına ifraz edirlər. Belə yağ tükün gövdəsini əla müdafiə edir, bundan başqa kutikulanın səthini hamarlayır, saçın rütubətini saxlamağa kömək edir və elastikliyini qoruyur. Kutikulanın səthi nə qədər hamar olarsa, bir o qədər saç parıltılı olur. Ona görə də buruq saçlara parıltı qazanmaq daha çətindir, nəinki düz olana.

Bəzi hallarda, məsələn hədindən artıq çox hormonal fəallığı zamanı piy vəzisi həddən çox maddə ifraz edir və beləcə saçlar yağlı olur. Həmin maddə çox az olanda isə saçlar quru olur.

Digər dillərdə
Afrikaans: Haar
አማርኛ: ፀጉር
aragonés: Pelo
العربية: شعر (تشريح)
ܐܪܡܝܐ: ܡܙܬܐ
авар: Рас
Aymar aru: Ñik'uta
башҡортса: Сәс
беларуская: Валасы
беларуская (тарашкевіца)‎: Валасы
български: Коса
বাংলা: চুল
bosanski: Dlaka
català: Pèl
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄: Tàu-huók
ᏣᎳᎩ: ᎤᏍᏗᏰᎬ
کوردی: موو
čeština: Chlup (zoologie)
Cymraeg: Blew
dansk: Hår
Deutsch: Haar
Zazaki: Porr
Ελληνικά: Τρίχα
English: Hair
Esperanto: Haro
español: Pelo
euskara: Ile
فارسی: مو
suomi: Karva
Võro: Karv
français: Poil
Gaeilge: Gruaig
Gàidhlig: Falt
galego: Cabelo
Avañe'ẽ: Tague
गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni: केंस
ગુજરાતી: વાળ
עברית: שיער
हिन्दी: बाल
hrvatski: Kosa
Kreyòl ayisyen: Cheve
Հայերեն: Մազեր
Bahasa Indonesia: Rambut
Iñupiak: Nuyaq
Ido: Pilo
íslenska: Hár
italiano: Pelo
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut: ᓄᔭᐃᑦ
日本語: 毛 (動物)
Basa Jawa: Rambut
ქართული: თმა
қазақша: Шаш
ಕನ್ನಡ: ಕೂದಲು
한국어:
коми: Си
Кыргызча: Чач
Latina: Pilus
лакку: ЧӀарарду
lietuvių: Plaukas
latviešu: Mati
മലയാളം: മുടി
मराठी: केस
Bahasa Melayu: Rambut
မြန်မာဘာသာ: ဆံပင်
مازِرونی: می
Nāhuatl: Tzontli
Napulitano: Pire (anatumía)
नेपाली: कपाल
नेपाल भाषा: सँ (म्ह)
Nederlands: Haar (zoogdier)
norsk nynorsk: Hår
norsk: Hår
ଓଡ଼ିଆ: କେଶ
ਪੰਜਾਬੀ: ਵਾਲ
Pangasinan: Buek
Kapampangan: Buak
पालि: केसा
polski: Włos
پنجابی: بال
português: Pelo
Runa Simi: Chukcha
română: Păr
русский: Волосы
संस्कृतम्: केशः
саха тыла: Баттах
sicilianu: Pilu
Scots: Hair
سنڌي: وار
srpskohrvatski / српскохрватски: Kosa
Simple English: Hair
slovenčina: Chlp (cicavce)
slovenščina: Las
chiShona: Vhudzi
Soomaaliga: Tin
српски / srpski: Коса
Basa Sunda: Buuk
svenska: Hår
Kiswahili: Nywele
தமிழ்: முடி
తెలుగు: వెంట్రుక
тоҷикӣ: Мӯй
Tagalog: Buhok
Türkçe: Kıl
тыва дыл: Чаъш
ئۇيغۇرچە / Uyghurche: چاچ
українська: Волосся
اردو: بال
vèneto: Caveji
Tiếng Việt: Lông
walon: Poyaedje
Winaray: Buhok
isiXhosa: Iinwele
მარგალური: თუმა
ייִדיש: האר
Yorùbá: Irun
中文: 毛发
Bân-lâm-gú: Mô͘
粵語: